Sebze ve meyve ticaretini düzenleyen mevcut kurallar köklü bir değişimin eşiğinde. Hazırlanan Hal Yasası taslağı; üretici ve kooperatiflerin desteklenmesini, zincir marketlerin doğrudan üreticiden ürün temin etmesini ve kayıt dışılıkla mücadelede denetimlerin sıkılaştırılmasını hedefliyor. Türkiye Halciler Federasyonu (TÜRKHAL) Başkanı Yüksel Tavşan, taslağın üreticiyi koruyan hükümlerini olumlu karşıladıklarını belirterek düzenlemenin sektörde daha şeffaf bir piyasa oluşturmasına katkı sağlayabileceğini söyledi.
Büyük Marketlere Yüzde 20 Doğrudan Alım Şartı
Hal Yasası taslağının en dikkat çekici maddelerinden biri, zincir marketlerin satışa sundukları ürünlerin belirli bir bölümünü üreticiden ya da üretici örgütlerinden temin etmelerini zorunlu kılıyor olması. TÜRKHAL Başkanı Tavşan, bu konudaki beklentiyi net bir şekilde ortaya koydu: "Büyük marketlerin sattığı ürünün yüzde 20'sini doğrudan üreticiden alma zorunluluğu gelecek. Kriterleri belirlenirse bunların faydası olabilir."
Tavşan, söz konusu düzenlemenin yalnızca üreticinin pazara erişimini güçlendirmekle kalmayıp tedarik zincirindeki işlemlerin de daha görünür hale gelmesine katkı sağlayabileceğini vurguladı. Üretici ile market rafı arasındaki köprünün kısaltılması, tedarik sürecindeki belirsizlikleri azaltma potansiyeli taşıyor.
Üretici ve Kooperatiflere Kapsamlı Destek Paketi
Taslakta üreticiyi merkeze alan birçok düzenleme yer alıyor. Tavşan, üreticilerin bu yasanın gerçek odağı olduğunu şu sözlerle ifade etti: "Üretici bu işin aslı, atardamarı. Dolayısıyla onların korunması şart."
Desteklerin yalnızca ürün satışıyla sınırlı kalmadığını belirten Tavşan, kira, depolama, nakliye ve vergi alanlarında da çeşitli kolaylıkların öngörüldüğünü aktardı. Üretici birliklerine yönelik teşvikler ise daha da kapsamlı bir görünüm sunuyor. Tavşan bu konuda şunları söyledi: "Üreticiler için birçok teşvik ve yardım söz konusu. Üretici birliği hal gibi bir yer kuracak olursa Cumhurbaşkanlığına özel, ücretsiz arazi tahsisi ve maddi destek sağlanmasına yönelik düzenlemeler var."
Kayıt Dışılıkla Mücadelede Denetimler Sıkılaşıyor
Sebze ve meyve ticaretinde kayıt dışılığın ciddi bir sorun olmaya devam ettiğini vurgulayan Tavşan, yeni düzenlemenin bu alanda da önemli adımlar içerdiğini belirtti. "Kayıt dışılık bizim meslekte çok fazla. Bunun azalması için yeni maddeler getiriliyor. Daha şeffaf bir piyasa oluşturulmaya çalışılıyor" diyen Tavşan, taslağın yalnızca hal içindeki değil, hal dışında gerçekleştirilen ticari faaliyetleri de kapsadığına dikkat çekti.
Buna göre hal dışındaki işlemler de kayıt ve teminat sistemi kapsamında daha sıkı biçimde takip edilecek. Tavşan, bu adımların üreticinin mağdur edilmesine yol açan uygulamaların azaltılmasına katkı sunabileceğini kaydetti. Tedarik zincirinin her halkasının kayıt altına alınması, sektördeki denetim boşluklarını kapatmayı amaçlıyor.
Fiyatlara Yansıması Belirsiz
Tüketicilerin en merak ettiği sorulardan biri, bu düzenlemenin market raflarındaki sebze ve meyve fiyatlarını aşağı çekip çekmeyeceği. Tavşan bu soruya ihtiyatlı bir yanıt verdi ve fiyatların yalnızca aracı sayısıyla açıklanamayacağını vurguladı. Bu değerlendirme, yasanın tüketici fiyatları üzerindeki etkisinin çok sayıda değişkene bağlı olduğuna işaret ediyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Hal Yasası taslağıyla zincir marketlere ne gibi bir zorunluluk getiriliyor?
Taslağa göre büyük zincir marketlerin sattıkları ürünlerin yüzde 20'sini doğrudan üreticiden veya üretici örgütlerinden temin etmeleri zorunlu hale getirilmesi planlanıyor.
TÜRKHAL Başkanı Yüksel Tavşan taslak hakkında ne düşünüyor?
Tavşan, taslağın üreticiyi koruyan hükümlerini olumlu bulduklarını belirterek düzenlemenin sektörde daha şeffaf bir piyasa oluşturmasına katkı sağlayabileceğini ifade etti. Yüzde 20'lik doğrudan alım zorunluluğu için ise kriterlerin belirlenmesi durumunda fayda sağlayabileceğini söyledi.
Üreticilere ve üretici birliklerine hangi destekler öngörülüyor?
Taslakta kira, depolama, nakliye ve vergi alanlarında kolaylıkların yanı sıra üretici birliklerinin hal benzeri bir yer kurması durumunda Cumhurbaşkanlığına özel ücretsiz arazi tahsisi ve maddi destek sağlanmasına yönelik düzenlemelerin yer aldığı belirtiliyor.
Kayıt dışılıkla mücadele kapsamında ne gibi önlemler alınıyor?
Yeni düzenlemeyle hal dışında gerçekleştirilen ticari faaliyetlerin de kayıt ve teminat sistemi kapsamında daha sıkı takip edilmesi hedefleniyor. Tavşan, bu adımların üreticinin mağdur edilmesine yol açan uygulamaları azaltabileceğini vurguladı.
Bu düzenleme tüketici fiyatlarını düşürür mü?
TÜRKHAL Başkanı Tavşan, fiyatların yalnızca aracı sayısıyla açıklanamayacağını vurgulayarak bu konuda kesin bir öngörüde bulunmaktan kaçındı. Düzenlemenin fiyatlara doğrudan etkisi kaynakta net biçimde belirtilmiyor.
