GPS ve diğer devlet destekli navigasyon sistemlerine ticari bir alternatif sunmayı hedefleyen girişim Xona Space Systems, bu ay gerçekleştirilecek bir SpaceX roketi fırlatmasıyla altı uydusunu yörüngeye taşımaya hazırlanıyor. Şirketin geliştirdiği Pulsar adlı sistem, GPS'in sağladığı metre düzeyindeki hassasiyetin çok ötesinde, santimetre düzeyinde konum doğruluğu vaat ediyor. Bu başarı hayata geçirilirse Pulsar, hükümetlerin onlarca yıldır fiilen tekelinde tuttuğu uydu navigasyon ve zamanlama hizmetleri alanında girişim sermayesiyle büyüyen ilk ciddi ticari rakip olacak.
Stanford'daki Pizza Sohbetlerinden Doğan Fikir
Xona, 2019 yılında Stanford Üniversitesi'nin havacılık ve uzay mühendisliği yüksek lisans programında tanışan beş mühendis tarafından kuruldu. Ekipten Tyler Reid, alçak Dünya yörüngesindeki uyduların navigasyonu nasıl iyileştirebileceğini inceleyen doktora tezini tamamladıktan sonra şirketin CTO'su oldu; aynı zamanda Ford'da otonom araçlar üzerinde de çalışmıştı. Kurucu ekip, GPS'in zayıf yönlerini gidermenin bir iş modeline dönüşüp dönüşemeyeceğini ilk kez gayri resmi "pizza ve bira sohbetlerinde" tartıştı.
Şirketin CEO'su Brian Manning, TechCrunch'a verdiği demeçte ilk tepkisini şöyle aktardı: "İçgüdüsel olarak 'bu saçmalık' dedim. GPS zaten ücretsiz, neden biri onu değiştirsin ki? Sonra araştırmaya başladım. İnsanlar GPS'i ücretsiz bir hizmet olarak düşünüyor; ama asıl pazar hizmet değil, donanım. Her yıl milyarlarca cihaz satılıyor ve bunların hiçbiri bedavaya verilmiyor. Çok daha iyi performans arayan devasa bir pazar var." Manning'in bu tespiti, şirketin yatırım hikâyesinin de temel taşı hâline geldi.
Teknik Zorluklar ve Çözümler
GPS ile Avrupa, Çin ve Rusya'nın geliştirdiği benzer sistemler büyük değer taşısa da bu ağlar sinyal karıştırmaya (jamming) karşı savunmasız ve tarım robotları ya da otonom araçlar gibi uygulamalar için tek başına yeterince hassas değil. Xona'nın aşması gereken ilk teknik engel, daha güçlü ve daha hassas bir sinyal üretmekti. Bunun için şirket, pahalı atomik saatler kullanmaksızın uyduların zamanlamayı koruyabileceği özgün bir mimari geliştirdi. Bu yaklaşım, uzay araçlarının Dünya'ya yakınlığından ve yer tabanlı referans kaynaklarıyla sürekli iletişiminden yararlanıyor.
İkinci kritik sorun ise pazar erişimiydi. Xona, sinyallerinin mevcut GPS alıcıları tarafından nispeten basit bir yazılım güncellemesiyle alınabilmesini sağladı. Bu çözüm hem şirkete anında pazar erişimi sunuyor hem de navigasyon sinyali yayınlamaya ilişkin düzenleyici süreçleri kolaylaştırıyor.
Bu Ay Fırlatılacak Altı Uydu
Bu ay gerçekleştirilmesi planlanan SpaceX roketi fırlatmasıyla Xona, yörüngeye altı uydu gönderecek. Bunların dördü, şirketin geçen yıl fırlattığı ve teknolojisini kanıtlayan prototipe benzer nitelikte; bu uydular Aerospace Labs'ın uydu platformu üzerine inşa edildi. Diğer ikisi ise tamamen Xona tarafından, şirketin Burlingame, Kaliforniya'daki genel merkezinde tasarlanıp üretildi. Bu iki uydu, Pulsar adı verilen ve toplam 258 uyduluk operasyonel takımyıldızının temelini oluşturmak üzere tasarlandı.
Pulsar, GPS'in sağladığı metre düzeyindeki hassasiyetin aksine santimetre düzeyinde konum doğruluğu sunacak. Sinyalin gücü, bina içlerinde ve yoğun kentsel alanlarda da alınabilecek kadar kuvvetli olacak. Manning, bu sinyal gücünün aynı zamanda potansiyel sinyal bozucuları ve sahtekârları caydırmak için de yeterli olduğuna inanıyor.
Beta Test Süreci ve 2028 Hedefleri
Uydular yörüngeye oturduğunda ve orta enlemlerin üzerinden günde yaklaşık sekiz kez geçmeye başladığında Xona, Pulsar'ın gerçek müşterilerle beta testine başlayabilecek. Elektronik zamanlama alanında uzmanlaşmış TimeBeat şirketinin CEO'su Ian Gough, başlangıç pilot programının mühendislerine dünya genelindeki cihazların sağladığı zamanlamayı kontrol edip düzeltme imkânı tanıyacağını belirtti. Xona, 2028 yılına kadar ABD, Avrupa, Japonya ve Güney Kore'de tam kapsama alanı sunmayı hedefliyor.
Şirket, kuruluşundan bu yana girişim yatırımcılarından 300 milyon doların üzerinde fon topladı. Bu miktara ABD Uzay Kuvvetleri'nin sağladığı 20 milyon dolarlık yatırım da dahil. Ticari bir hizmet sunmaya odaklanan Xona'nın teknolojisinin ABD hükümeti tarafından da yakından izlenmesi, uydu navigasyon sistemlerine yönelik sinyal karıştırma ve sahtekârlık vakalarının çatışma bölgelerinde giderek artmasıyla doğrudan bağlantılı.
Otonom Araçlardan Sivil Havacılığa Geniş Bir Vizyon
Xona, potansiyel kullanıcı tabanını yalnızca mevcut navigasyon cihazlarıyla sınırlı tutmuyor. CTO Tyler Reid, Ford'daki otonom araç deneyiminden yola çıkarak Pulsar benzeri bir hizmetin her türlü otonom aracın gerçek potansiyeline ulaşması için zorunlu olduğunu öngörüyor. CEO Manning ise şirketin Burlingame'deki genel merkezinden San Francisco Uluslararası Havalimanı'na inen uçakları izleyerek vizyonunu şöyle özetliyor: "Tüm toplu taşıma biçimleri arasında güvenliğin altın standardı sivil havacılıktır. Xona ve inşa ettiğimiz sistemin bu alanda büyük bir rol oynayabileceğini görüyoruz; bir arabaya, bir yolcunun uçakta koltuğuna yaslandığı kadar güvenle direksiyondan elini çekebileceği bir hizmet sunmak istiyoruz."
Sıkça Sorulan Sorular
Xona Space Systems ne zaman ve kim tarafından kuruldu?
Xona Space Systems, 2019 yılında Stanford Üniversitesi'nin havacılık ve uzay mühendisliği yüksek lisans programında tanışan beş mühendis tarafından kuruldu.
Pulsar sistemi GPS'ten ne kadar daha hassas?
GPS metre düzeyinde konum hassasiyeti sunarken Pulsar, santimetre düzeyinde hassasiyet sunmayı hedefliyor. Ayrıca Pulsar'ın sinyali bina içlerinde ve kentsel alanlarda da alınabilecek kadar güçlü olacak.
Xona bu ay kaç uydu fırlatacak ve bu uydular nasıl farklılaşıyor?
Xona bu ay bir SpaceX roketi aracılığıyla altı uydu fırlatacak. Dördü Aerospace Labs platformu üzerine inşa edilen prototip benzeri uydulardan oluşurken, ikisi tamamen Xona tarafından üretildi ve 258 uyduluk Pulsar takımyıldızının temelini oluşturmak üzere tasarlandı.
Xona şimdiye kadar ne kadar yatırım aldı?
Şirket, kuruluşundan bu yana girişim yatırımcılarından 300 milyon doların üzerinde fon topladı. Bu tutara ABD Uzay Kuvvetleri'nin katkısı olan 20 milyon dolar da dahil.
Xona'nın tam kapsama hedefi nedir ve hangi ülkeleri kapsıyor?
Xona, 2028 yılına kadar ABD, Avrupa, Japonya ve Güney Kore'de tam kapsama alanı sunmayı hedefliyor.
