İsrail, Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki hükümetin bölgede dört yıl boyunca sürdürdüğü askeri operasyonların ardından yarın sandığa gidiyor. 1988'den bu yana ilk kez zamanında gerçekleştirilecek bu genel seçimde, İsrail Meclisinin 26. döneminde görev yapacak milletvekilleri belirlenecek. Seçim; İsrail ordusunun Gazze Şeridi'nde büyük yıkıma yol açan saldırıları, Lübnan'ın güneyinin işgali ve ABD ile birlikte İran'a karşı başlatılan savaşın hemen ardından yapılıyor olmasıyla tarihsel bir ağırlık taşıyor.
Seçimin Boyutu: 7,3 Milyon Seçmen, 18 Bin Sandık
İsrail Merkez Seçim Komitesi verilerine göre ülkede oy kullanma hakkına sahip 7,3 milyon seçmenin büyük bölümü, ülke genelinde kurulacak 12 bin 18 seçim istasyonundaki 18 bin sandıkta tercihini kullanacak. Seçim için 690 milyon şekel, yani yaklaşık 220 milyon dolarlık bütçe ayrıldı. Komite, 100 bin personelin görevlendirileceğini ve güvenlik amacıyla seçim istasyonlarına 15 bin kamera yerleştirileceğini açıkladı.
Oy verme işlemi yerel saatle sabah 07.00'de başlayıp gece 22.00'de sona erecek. Sandıklar kapandığında seçim merkezlerinde sıra bekleyen seçmenler de oy kullanma hakkını koruyacak.
Sistem Nasıl İşliyor? Kim Oy Kullanabilir?
İsrail'de ülkenin tamamı tek seçim bölgesi sayılıyor ve nispi temsil sistemi uygulanıyor. Seçmenler adaylara değil, partilere oy veriyor. Yüzde 3,25'lik seçim barajını aşan partiler 120 sandalyeli Meclise dört yıllığına milletvekili gönderiyor; barajın altında kalan partilerin oyları hesaba katılmıyor. Bu seçimde toplam 37 parti ve liste yarışıyor.
Oy kullanma hakkı yalnızca İsrail vatandaşlarına tanınıyor. Toplam nüfusun yaklaşık yüzde 21'ini oluşturan ve sayıları 1,2 milyona ulaşan İsrail vatandaşlığına sahip Filistinliler de seçimlere katılabiliyor. Öte yandan işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te yaşayan 750 binin üzerindeki yerleşimci de oy kullanıyor. Buna karşın işgal altındaki Doğu Kudüs, Batı Şeria ve abluka altındaki Gazze Şeridi'nde yaşayan yaklaşık 6 milyon Filistinli, İsrail hükümetinin politikalarından doğrudan etkilenmelerine karşın İsrail vatandaşı olmadığı için bu seçimde sandığa gitme hakkına sahip değil.
Yurt dışında yaşayan İsrail vatandaşlarının büyük çoğunluğu da oy kullanamıyor; bu hakkı kullananlar ancak İsrail'e gelerek sandığa gidebiliyor. Yurt dışındaki diplomatlar ve devlet temsilcileri bu kısıtlamanın dışında tutuluyor. Askerlerin ve komutanların oy kullanma işlemleri ise İsrail ordusunun işgal altında tuttuğu Suriye, Lübnan ve Filistin toprakları dahil toplam 850 merkezde 20 Ekim'de başlamıştı.
İki Blok, Belirsiz Bir Tablo
Kamuoyu yoklamaları, seçimin Netanyahu liderliğindeki aşırı sağcı koalisyon ile Siyonist muhalefet bloğu arasında geçeceğini ortaya koyuyor. Her iki bloğun da 120 sandalyeli Mecliste tek başına çoğunluk elde edemeyeceği anketlere yansıyor.
İsrail tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı olan Netanyahu, kesintilerle 19 yıldır görevde bulunuyor ve yolsuzluk suçlamalarıyla yargılandığı bu dönemde bir kez daha başbakanlık koltuğuna oturmayı hedefliyor. Netanyahu liderliğindeki blokta aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich'in Dini Siyonizm Partisi, aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'in Yahudi Gücü Partisi, Aryeh Deri liderliğindeki Ultra-Ortodoks Şas Partisi, Yitzhak Goldknopf liderliğindeki Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisi ve Ofer Winter liderliğindeki İsrail Halkı Partisi yer alıyor.
Muhalefet cephesinde ise eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot öne çıkıyor. Anketler, Eisenkot liderliğindeki Yashar Partisi'nin seçimden birinci parti olarak çıkacağını ve Eisenkot'un başbakanlık için en çok tercih edilen isim olduğunu gösteriyor. Muhalefet bloğunda ayrıca eski başbakanlar Naftali Bennett ve Yair Lapid'in birlikte yönettiği Beyahad (Birlikte) Partisi, Avigdor Liberman'ın İsrail Evimiz Partisi ve Yair Golan liderliğindeki Demokratlar Partisi yer alıyor. Eski Genelkurmay Başkanı ve Savunma Bakanı Benny Gantz ise liderliğini yaptığı Mavi-Beyaz (Kahol-Lavan) Partisi'ni seçimden çekti.
Ultra-Ortodoks Yahudileri temsil eden Ahi Partisi de seçime katılmama kararı aldı. Parti lideri Haham Yosef David Abargel'e Netanyahu'nun bakan yardımcılığı ve Tevrat okulunda okuyan Haredilerin askere alınmaması sözü vermesi bu kararın arkasında yatıyor.
İsrail Vatandaşı Filistinlileri Temsil Eden İki Liste
Seçmen kitlesi içinde yaklaşık yüzde 20 oranında yer alan İsrail vatandaşı Filistinliler, Ortak Liste ve Birleşik Arap Listesi (Raam Partisi) tarafından temsil ediliyor. Hadaş, Taal ve Beled partilerinin bir araya gelmesiyle oluşturulan Ortak Liste'nin liderliğini Yusuf Cabirin üstleniyor. Beled lideri Sami Ebu Şehade ise İsrail Yüksek Mahkemesi'nin kendisi hakkındaki seçim yasağı kararını görüşmesinden hemen önce yarıştan çekilmek zorunda kaldı.
Mansur Abbas liderliğindeki Raam Partisi, Mart 2021 seçimlerinin ardından koalisyon pazarlıklarındaki kilit rolüyle hafızalara kazınmış durumda. Raam, Bennett-Lapid Değişim Hükümeti'ni 4 milletvekiliyle destekleyerek kurulmasını sağlamış ve böylece ülke tarihinde bir koalisyona dahil olan ilk Arap partisi unvanını almıştı. Yarınki seçim sonuçlarının da her iki Arap listesini benzer biçimde kilit bir konuma taşıması bekleniyor.
Arap partileri, aşırı sağcı ve ırkçı figürlerin kilit roller üstlendiği Netanyahu hükümetini devirmek için çalışacaklarını açıklarken hükümete katılmaya kapıyı açık bırakıyor. Öte yandan Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloğu, Arap partilerle hükümet pazarlığı yapmayacağını vurguluyor. Analizler, bu tutumun arkasında Netanyahu'nun seçim kampanyasında muhalefetin Arap partilerle işbirliği yapacağı iddiasını sıkça gündemine taşımasının belirleyici rol oynadığına işaret ediyor.
Hükümet Kurma Süreci Nasıl İşleyecek?
Sandıkların kapanmasının ardından gözler koalisyon senaryolarına çevrilecek. Barajı aşan partilerin oy oranlarına göre sandalye dağılımı netleştikten sonra resmi süreç başlayacak. Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, Meclise giren tüm parti temsilcileriyle görüşerek başbakan adayı önerilerini toplayacak. Cumhurbaşkanı, hükümeti kurma görevini en çok oyu alan partiye vermek zorunda olmamakla birlikte, 61 milletvekilinin desteğini alma ihtimali en yüksek olan lideri bu görevle yetkilendirecek.
Görevlendirilen ismin koalisyon pazarlıkları için 28 günü bulunuyor; gerektiğinde bu süreye 14 gün daha eklenebiliyor. Hükümet kurulamazsa cumhurbaşkanı Meclis içinden başka bir ismi görevlendirebiliyor ve bu ismin 28 gün içinde koalisyon kurması gerekiyor. Bu da sonuçsuz kalırsa Meclis içinden birinin 61 milletvekilinin imzasını toplaması için 21 günlük süre başlıyor. 61 imza sağlanırsa ilgili kişinin iki hafta içinde hükümeti kurması şart; aksi hâlde Meclis feshediliyor ve ülke 3 ay içinde yeniden seçime gidiyor.
Tüm bu süreçte mevcut başbakan geçici olarak görevde kalmaya devam ediyor. Bu senaryoda Netanyahu, seçimi kazanamasa bile muhalefetin hükümeti kuramaması durumunda azami 6 ay daha geçici başbakanlık görevini sürdürebilir. İsrail'de bugüne kadar hiçbir parti tek başına çoğunluk sağlayamamış olduğundan koalisyon protokollerinin tamamlanması kritik önem taşıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
İsrail'de seçimler hangi tarihte ve hangi saatler arasında yapılacak?
Seçimler yerel saatle sabah 07.00'de başlayıp gece 22.00'de sona erecek şekilde planlandı. Sandıklar kapandığında seçim merkezinde sıra bekleyen seçmenler de oy kullanma hakkını koruyacak.
İsrail seçimlerinde kaç seçmen oy kullanacak ve lojistik boyutu nedir?
Oy kullanma hakkına sahip 7,3 milyon seçmenin büyük bölümünün 12 bin 18 seçim istasyonundaki 18 bin sandıkta oy kullanması bekleniyor. Seçim için 100 bin personel görevlendirildi, 15 bin kamera yerleştirildi ve 690 milyon şekel (yaklaşık 220 milyon dolar) bütçe ayrıldı.
İşgal altındaki topraklarda yaşayan Filistinliler bu seçimde oy kullanabiliyor mu?
Hayır. Doğu Kudüs, Batı Şeria ve Gazze Şeridi'nde yaşayan yaklaşık 6 milyon Filistinli, İsrail vatandaşı olmadığı için bu seçimlerde oy kullanma hakkına sahip değil.
Seçim sonrasında hükümet kurma süreci nasıl işleyecek?
Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, Meclise giren parti temsilcileriyle görüşerek 61 milletvekilinin desteğini alma ihtimali en yüksek olan lideri hükümeti kurmakla görevlendirecek. Görevlendirilen ismin 28 günü, gerekirse ek 14 günü bulunuyor. Hükümet kurulamazsa farklı senaryolar devreye giriyor ve süreç yeniden seçime kadar uzayabiliyor.
Kamuoyu yoklamalarına göre seçimde hangi blok öne çıkıyor?
Anketler, seçimin Netanyahu liderliğindeki aşırı sağcı koalisyon ile Siyonist muhalefet bloğu arasında geçeceğini gösteriyor. Her iki bloğun da 120 sandalyeli Mecliste tek başına çoğunluk elde edemeyeceği öngörülüyor. Muhalefet cephesinde Gadi Eisenkot liderliğindeki Yashar Partisi'nin birinci parti çıkacağı ve Eisenkot'un başbakanlık için en çok tercih edilen isim olduğu anketlere yansıyor.
