Rekabet Kurumu Başkanı Birol Küle, fındık sektöründe sürdürdükleri denetim faaliyetlerine ilişkin kapsamlı bir değerlendirme yaptı. Küle, bu yılki fındık sezonunun başlamasının ardından eylül ayında sektör genelinde bir ön araştırma başlatıldığını, Karadeniz'in batısından doğusuna kadar bölgede faaliyet gösteren başlıca teşebbüslerde kapsamlı yerinde incelemeler gerçekleştirildiğini aktardı. Elde edilen bilgi ve belgeler doğrultusunda fındık alım-satım pazarının önde gelen 6 büyük teşebbüsü hakkında ciddi rekabet ihlali şüphesiyle 22 Ekim'de soruşturma açıldığını duyurdu.
Fındık, 400 bin ailenin geçim kaynağı
Küle, fındığın Türkiye'nin iç ve dış ticareti açısından stratejik bir değer taşıdığına dikkat çekti. Türkiye'nin dünya fındık üretiminin yüzde 70'ini karşıladığını hatırlatan Küle, başta Ordu, Giresun, Trabzon ve Düzce olmak üzere Karadeniz'in sarp yamaçlarında yaklaşık 400 bin ailenin geçimini doğrudan bu üründen sağladığını belirtti. Küle bu gerçeği şu sözlerle özetledi: "Fındık, o ailelerimizin evindeki ekmek, çocuklarının okul harçlığı ve bir yıllık umudu demektir. Dolayısıyla fındık, ekonomik boyutunun ötesinde sosyal ve insani boyutuyla da bizim kırmızı çizgimizdir."
Bu bilinç ve sorumlulukla hareket ettiklerini vurgulayan Küle, Rekabet Kurumu'nun geçmişten bu yana fındık sektörüne büyük hassasiyetle yaklaştığını ve pazardaki adil rekabeti korumak için sürekli sahada bulunduğunu ifade etti. Kurumun yalnızca şikayet beklemediğini, resen sektör incelemeleri başlatarak ve taahhütlere uyum süreçleri gibi çeşitli araçlarla piyasayı sürekli gözetim altında tuttuğunu da sözlerine ekledi.
Ferrero soruşturması ve bağlayıcı taahhütler
Küle, üreticinin korunması adına atılan en kritik adımlardan birinin, fındık alım pazarında en büyük alıcı konumundaki Ferrero hakkında 2023-2024 yıllarında yürütülen soruşturma olduğunu belirtti. Söz konusu soruşturmada Ferrero'nun pazardaki davranışlarının ayrıntılı biçimde incelendiğini aktaran Küle, süreç içinde pazarda hâkim durumda bulunduğu değerlendirilen Ferrero'nun bir taahhüt başvurusunda bulunduğunu hatırlattı. Rekabet Kurulu'nun bu taahhütlerin pazardaki rekabetçi endişeleri gidereceği sonucuna ulaştığını ve şirket tarafından 2024, 2025 ile 2026 yıllarını kapsayan fındık alım sezonları için sunulan taahhütlerin kabul edilerek Ferrero bakımından bağlayıcı hale getirildiğini açıkladı.
Küle, o günden bu yana Ferrero'nun tüm adımlarının ve taahhütlere uyumunun anlık olarak izlendiğini vurguladı. "Ferrero'nun taahhütlere uymadığını veya taahhütleri dolanmaya çalışarak çiftçimizi mağdur ettiğini tespit etmemiz durumunda, şirkete çok ağır idari para cezası verilmesi gündeme gelecektir" diyerek üreticilere güvence verdi.
Trabzon ve Düzce'de fiyat karteli soruşturmaları
Küle, Ferrero kararının ardından sektörün tüm üretim havzalarında, köydeki alımdan fabrikaya kadar izlenmeye devam edildiğini belirtti. Bu kapsamda teşebbüslerin 2024 yılında kendi aralarında anlaşarak fındık alım ve satım fiyatlarını belirledikleri iddiasıyla iki ayrı soruşturma yürütüldüğünü hatırlattı. Uzlaşma süreci sonunda Trabzon'da faaliyet gösteren 21, Düzce'de faaliyet gösteren 10 teşebbüse para cezası uygulandığını açıklayan Küle, kimsenin yerel düzeyde dahi bir araya gelip üreticinin fiyatını belirlemesine izin vermeyeceklerini net bir dille ifade etti.
Yeni soruşturmanın odağındaki iki temel şüphe
22 Ekim'de açılan yeni soruşturmanın iki temel şüphe üzerine kurulduğunu anlatan Küle, bu şüpheleri şöyle ortaya koydu: "Birincisi, pazarın en büyük alıcısı ile sahadaki yerel ve orta ölçekli alıcılar arasında fiyatları düşürmeye yönelik bir bağlantı var mı? Yani yerel alıcılar, büyük alıcının kontrolü ve yönlendirmesiyle fiyatları baskılayıp üreticiyi ucuza satış yapmaya mı zorluyor? İkincisi, pazarda birbiriyle rekabet etmesi gereken alıcılar, el altından anlaşarak ortak fiyat mı belirliyor? Yani çiftçimiz ürününü satmak için hangi kapıya giderse gitsin, önceden kararlaştırılmış aynı düşük fiyatla karşılaşıp çaresiz mi bırakılıyor?"
Küle, soruşturmadan temel beklentilerinin fındık fiyatlarının masa başındaki anlaşmalarla değil, piyasanın kendi doğal akışı içinde adil ve serbest rekabet ortamında oluşmasını sağlamak olduğunu vurguladı.
Kurum tüm yetkilerini kullanmaya kararlı
Çiftçilerin yalnız olmadığını özellikle vurgulayan Küle, fındığın gerçek değerini bulması ve geçimini bu ürüne bağlamış 400 bin ailenin emeklerinin karşılığını tam olarak alabilmeleri için ellerindeki tüm yasal araçları ve yetkileri sonuna kadar kullanmaya kararlı olduklarını açıkladı. "Alım yaptıkları fındığın fiyatlarını suni şekilde düşürmek isteyen, ürünü daha ucuza satın almayı hedefleyen ve bunun için rekabeti ihlal etmeyi göze alan kim varsa karşısında bizi bulacaktır" diyen Küle, incelemeler sürecinde çiftçiyi mağdur eden ve rekabeti ihlal eden ilave teşebbüslerin tespit edilmesi durumunda bunların da tereddütsüz soruşturmaya dahil edileceğini açıkça ifade etti.
Sıkça Sorulan Sorular
Rekabet Kurumu hangi teşebbüsler hakkında soruşturma açtı?
Rekabet Kurumu Başkanı Birol Küle'nin açıklamasına göre, fındık alım-satım pazarının önde gelen 6 büyük teşebbüsü hakkında ciddi rekabet ihlali şüphesiyle 22 Ekim'de soruşturma açıldı. Kaynakta bu teşebbüslerin isimleri belirtilmedi.
Ferrero hakkındaki soruşturma ne zaman yürütüldü ve sonucu ne oldu?
Ferrero hakkındaki soruşturma 2023-2024 yıllarında yürütüldü. Soruşturma sürecinde Ferrero bir taahhüt başvurusunda bulundu; Rekabet Kurulu bu taahhütlerin rekabetçi endişeleri gidereceği sonucuna ulaşarak 2024, 2025 ve 2026 yıllarını kapsayan fındık alım sezonları için sunulan taahhütleri kabul etti ve bunlar şirket bakımından bağlayıcı hale getirildi.
Trabzon ve Düzce'deki soruşturmalarda kaç teşebbüse ceza uygulandı?
Teşebbüslerin 2024 yılında kendi aralarında anlaşarak fındık alım ve satım fiyatlarını belirledikleri iddiasıyla yürütülen soruşturmaların uzlaşma sürecinin sonunda Trabzon'da faaliyet gösteren 21, Düzce'de faaliyet gösteren 10 teşebbüse para cezası uygulandı.
Yeni soruşturmada hangi iki temel şüphe araştırılıyor?
Soruşturmada iki temel şüphe inceleniyor: Birincisi, pazarın en büyük alıcısı ile yerel ve orta ölçekli alıcılar arasında fiyatları düşürmeye yönelik bir koordinasyon bulunup bulunmadığı; ikincisi ise birbiriyle rekabet etmesi gereken alıcıların el altından anlaşarak ortak ve düşük fiyat belirleyip belirlemediği.
Türkiye dünya fındık üretiminde ne kadar paya sahip?
Rekabet Kurumu Başkanı Birol Küle'nin açıklamasına göre Türkiye, dünya fındık üretiminin yüzde 70'ini karşılamaktadır. Başta Ordu, Giresun, Trabzon ve Düzce olmak üzere Karadeniz bölgesinde yaklaşık 400 bin aile geçimini doğrudan fındıktan sağlamaktadır.
