İngiltere Başbakanı Andy Burnham'ın, ülkenin transatlantik köle ticaretindeki rolü nedeniyle resmi özür dilemeye açık olduğunu kamuoyuyla paylaşmasının ardından Buckingham Sarayı sessizliğini bozdu. Kraliyet kaynaklarından gelen yanıt netti: Kölelik meselesinde özür dileme yetkisi ve sorumluluğu saraya değil, hükümete aittir. Bu açıklama, Kral 3. Charles'ın üç Karayip ülkesini kapsayan dokuz günlük ziyareti sürerken geldi ve İngiltere'nin kölelik tarihiyle yüzleşme tartışmasını yeniden alevlendirdi.
Saray Topu Hükümete Attı
Buckingham Sarayı'na yakın kaynaklar, BBC'de yer alan habere göre özür dileme kararının tamamen hükümetin yetkisinde olduğunu vurguladı. Kral Charles'ın Başbakan Burnham'ın açıklamalarından önceden haberdar edildiği de belirtildi; ancak saray kaynakları, Kral'ın bu konudaki kişisel görüşlerini paylaşmadı. Bir Buckingham Sarayı sözcüsü ise Kral'ın hükümetin siyasi pozisyonlarına yorum yapmasının uygun olmayacağını ifade etti.
Sözcü, Kral Charles'ın ziyaret süresince geçmişin karanlık sayfalarından kaçınmayacağının altını çizdi. "Kral bu ziyarette geçmişin en utanç verici olaylarıyla yüzleşmekten geri durmayacak. Bu nedenle konuşmasında gerçek bir samimiyet ve içten bir üzüntüyle bu konulara yer vereceğini bekleyebilirsiniz." diyen sözcü, Kral'ın Antigua ve Barbuda'da düzenlenecek İngiliz Milletler Topluluğu Hükümet Başkanları Toplantısı'nda (CHOGM) da konuya değineceğini belirtti.
Burnham The Guardian'da Ne Yazdı?
Karayipler'deki İngiliz Milletler Topluluğu liderler zirvesine katılmadan günler önce Başbakan Andy Burnham, The Guardian'da yayımlanan bir makale kaleme aldı. Burnham yazısında, "Ülkemiz, köleliği kaldıran cesur insanların olduğu kadar insan yaşamı üzerinden ticaret yapan da bir ülke." ifadelerini kullandı. Atlantik köle ticaretini "barbarca" olarak nitelendiren Burnham, İngiltere'nin bu konuda diyalog başlatmayı teklif ettiğini ve resmi özür yönündeki çağrıları dinlemeye hazır olduğunu açıkladı.
Burnham, "Köleliği kaldırma konusunda dünyaya öncülük etmiştik. Bugün de bu liderliği gösterebiliriz. Atlantik köle ticaretinden etkilenenlerle bir diyalog başlatmayı teklif ediyoruz. İngiltere adına resmi bir özür dilenmesi yönündeki çağrıları dinlemek de bu sürecin önemli bir parçasını oluşturacak. Bu tür bir özür talebine de açığım." dedi. Ancak Başbakan, tazminat meselesinde farklı bir tutum sergiledi. "Doğru yanıtın bu olmadığını düşünüyorum. Farklı bir çağda, başka yasalar altında yaşananlar nedeniyle bunlarda hiçbir etkisi olmayan bugünün Britanyalılarının geçmişin yanlışlarından sorumlu tutulamayacağını düşünüyorum." değerlendirmesini yaptı.
Kral Charles Bahamalar'da 'Büyük Acıları' Kabul Etti
Kral 3. Charles, dokuz günlük Karayip ziyaretinin ilk ayağında Bahamalar'a gitti. 27 Ekim'de orada yaptığı konuşmada geçmişe ilişkin çarpıcı bir kabul geldi: "Bu adalarda ve ötesinde geçmişte yaşanan büyük acıları ve adaletsizlikleri kabul etmemiz ancak doğru olandır." Kral'ın bu sözleri, kölelik meselesindeki resmi bir özür olmasa da geçmişin ağır mirasını doğrudan tanıyan bir ifade olarak dikkat çekti.
77 yaşındaki Kral Charles, Bahamalar ve Antigua ve Barbuda dahil bazı Karayip ülkelerinin devlet başkanı unvanını da taşıyor. 56 ülkeyi ve yaklaşık 2,7 milyar nüfusu bünyesinde barındıran İngiliz Milletler Topluluğu, büyük ölçüde eski İngiliz sömürgelerinden oluşuyor. Bu yapı içinde İngiltere'nin köle ticaretindeki tarihsel rolü, uzun süredir hassas ve tartışmalı bir mesele olmayı sürdürüyor.
İngiltere'nin Kölelik Tarihi
Avrupalı tüccarlar, 15. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar milyonlarca Afrikalıyı zorla kaçırarak köle olarak sattı. İngiltere'nin bu süreçte yaklaşık 3,2 milyon kölenin taşınmasından sorumlu olduğu tahmin ediliyor. Bu rakam, İngiltere'yi Portekiz'in ardından köle ticaretinde en aktif ikinci Avrupa ülkesi konumuna yerleştiriyor.
İngiltere bugüne kadar kölelik için ne resmi bir özür diledi ne de tazminat ödemeyi kabul etti. Öte yandan ülke, köle ticaretinin kaldırılması sürecine öncülük ettiğini de savunuyor. İngiltere Parlamentosu, 1833 yılında Britanya İmparatorluğu'nun büyük bölümünde köleliği yasaklayan tarihi yasayı çıkarmıştı.
CHOGM Zirvesi Öncesi Artan Baskı
Kölelik ve özür tartışması, Kral Charles'ın Antigua ve Barbuda'da gerçekleşecek İngiliz Milletler Topluluğu Hükümet Başkanları Toplantısı'nda (CHOGM) yapacağı konuşma öncesinde yeniden gündemin üst sıralarına taşındı. Başbakan Burnham'ın The Guardian'daki makalesi, Kral'ın bölge ziyaretiyle eş zamanlı gelmesi nedeniyle kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Sarayın topu hükümete atması ise özür meselesinin siyasi sorumluluğunun nerede durduğu konusundaki tartışmayı daha da derinleştirdi.
Sıkça Sorulan Sorular
Buckingham Sarayı kölelik özrü konusunda ne dedi?
Buckingham Sarayı'na yakın kaynaklar, kölelik nedeniyle özür dileme kararının ve yetkisinin saraya değil, hükümete ait olduğunu vurguladı. Saray sözcüsü ise Kral'ın hükümetin siyasi pozisyonlarına yorum yapmasının doğru olmayacağını belirtti.
Andy Burnham kölelik konusunda ne açıkladı?
Başbakan Andy Burnham, The Guardian'da yayımlanan makalesinde İngiltere adına resmi bir özür dilenmesi yönündeki çağrılara açık olduğunu belirtti. Atlantik köle ticaretini "barbarca" olarak nitelendiren Burnham, etkilenen taraflarla diyalog başlatmayı da teklif etti. Tazminat konusunda ise bugünün Britanyalılarının geçmişin yanlışlarından sorumlu tutulamayacağını savundu.
Kral 3. Charles Karayip ziyaretinde kölelik hakkında ne söyledi?
Kral Charles, 27 Ekim'de Bahamalar'da yaptığı konuşmada "Bu adalarda ve ötesinde geçmişte yaşanan büyük acıları ve adaletsizlikleri kabul etmemiz ancak doğru olandır." dedi. Saray sözcüsü de Kral'ın ziyaret süresince geçmişin utanç verici olaylarıyla yüzleşmekten kaçınmayacağını ve konuşmasında içten bir üzüntüyle bu konulara yer vereceğini açıkladı.
İngiltere'nin köle ticaretindeki tarihsel rolü ne kadar büyük?
İngiltere'nin yaklaşık 3,2 milyon kölenin taşınmasından sorumlu olduğu tahmin ediliyor. Bu, İngiltere'yi Portekiz'in ardından köle ticaretinde en aktif ikinci Avrupa ülkesi yapıyor. İngiltere Parlamentosu, 1833'te Britanya İmparatorluğu'nun büyük bölümünde köleliği kaldıran yasayı çıkarmıştı; ancak bugüne kadar resmi bir özür dilenmedi ya da tazminat ödenmedi.
CHOGM nedir ve bu tartışmayla bağlantısı nedir?
CHOGM, İngiliz Milletler Topluluğu Hükümet Başkanları Toplantısı'nın kısaltmasıdır. Antigua ve Barbuda'da düzenlenen bu zirvede Kral Charles'ın da konuşma yapması bekleniyor. 56 ülkeden oluşan ve büyük bölümü eski İngiliz sömürgelerinden meydana gelen İngiliz Milletler Topluluğu içinde kölelik meselesi uzun süredir tartışmalı bir konu olduğundan, zirve öncesi özür tartışması yeniden alevlendi.
