Emeklilik sisteminde yaşanan eşitsizlik tartışmaları yeni bir boyut kazandı. 2023 yılında hayata geçirilen EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) düzenlemesi, 8 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olanlara emeklilik hakkı tanırken bu tarihi kıl payı kaçıranlar için derin bir mağduriyet ortaya çıkmıştı. Aynı çalışma sürelerini doldurmuş olmalarına karşın akranlarından 17 ila 24 yıl sonra emekli olabilecek olan bu kesim için muhalefet harekete geçti ve TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'na yeni bir kanun teklifi sundu.
Teklifin Kapsamı: Kimler Yararlanacak?
Sosyal Güvenlik Başuzmanı İsa Karakaş, söz konusu yasa tasarısını inceleyerek kamuoyuyla paylaştı. Karakaş'ın aktardığı bilgilere göre teklifin merkezinde, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na eklenmesi planlanan "Geçici Madde 113" yer alıyor. Bu madde; SSK, Bağ-Kur, Tarım SSK veya Emekli Sandığı kapsamında 8 Eylül 1999 tarihinden sonra ilk kez sigortalı olan ve sigortalılık süresi ile prim gün sayısını eksiksiz tamamlamış geniş bir çalışan kitlesini kapsıyor.
Düzenlemeye göre bu koşulları sağlayan kişiler, yazılı başvuruda bulunmaları hâlinde yaş şartı aranmaksızın doğrudan yaşlılık aylığına, yani emekli maaşına hak kazanabilecek. Teklifin temel hedefi; çalışma gücü azalmış olmasına rağmen yaşından ötürü iş bulamayan ve sosyal güvenceden yoksun kalarak sistemin dışında kalan çalışanlara çözüm üretmek olarak tanımlanıyor.
Üç Maddelik Yapı: Teklifin Mimarisi
Karakaş'ın aktarımına göre teklif, birbiriyle bağlantılı üç maddeden oluşuyor. Birinci madde, yukarıda ayrıntılandırılan Geçici Madde 113 düzenlemesini içeriyor ve yaş şartının kaldırılmasını doğrudan hükme bağlıyor.
İkinci madde ise yasanın yürürlük tarihini belirliyor. Tasarıya göre kanun, Resmî Gazete'de yayımlandığı gün itibarıyla derhal yürürlüğe girecek. İsa Karakaş bu tercihin gerekçesini "geciken adalet, adalet değildir" ilkesiyle açıklıyor ve vatandaşın artık ek bir bekleme süresine tahammülünün kalmadığını vurguluyor.
Üçüncü madde ise yürütme yetkisine ilişkin. Bu madde kapsamında kanunun uygulanma sorumluluğu doğrudan Cumhurbaşkanı'na veriliyor; böylece düzenlemenin en üst düzeyde devlet güvencesine alınması amaçlanıyor.
Kademeli Emeklilik Yaklaşımı ve SGK Dengesi
Sosyal Güvenlik Başuzmanı İsa Karakaş, teklifin yalnızca bireysel mağduriyeti değil SGK'nın aktüeryal dengelerini de gözettiğini belirtiyor. Karakaş'a göre tasarı, sigorta başlangıç tarihlerine göre kurgulanan adil bir kademelendirme sistemi içeriyor. Bu yaklaşım, düzenlemenin sosyal güvenlik sisteminin finansal sürdürülebilirliğini tehdit etmeden hayata geçirilmesini hedeflediğine işaret ediyor.
Karakaş, söz konusu kademelendirme modelinin milyonlarca çalışanın en büyük beklentisi olan bu tasarının bir an önce yasalaşması için de kritik bir zemin oluşturduğunu ifade ediyor.
EYT Mağduriyetinin Arka Planı
2023 yılındaki EYT düzenlemesi, Türkiye'nin emeklilik tarihinde önemli bir kırılma noktası olmuştu. 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olanlara yaş koşulu aranmaksızın emeklilik hakkı tanıyan bu adım, milyonlarca kişiyi rahatlatırken aynı tarihin hemen ötesinde kalan çalışanlar için tam tersine yeni bir eşitsizlik algısı yarattı. Aynı prim gün sayısını ve sigortalılık süresini dolduran iki çalışan arasında yalnızca sigorta başlangıç tarihine bağlı olarak 17 ila 24 yıllık emeklilik farkı oluşması, kamuoyunda uzun süredir tartışılan bir sorun olarak gündemde kalmaya devam etti.
Muhalefet tarafından TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'na taşınan bu teklif, söz konusu tartışmaya yasama zeminine taşınmış somut bir yanıt niteliği taşıyor. Teklifin yasalaşıp yasalaşmayacağı ve Meclis sürecinde nasıl bir seyir izleyeceği ise önümüzdeki günlerde netlik kazanacak.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu kanun teklifi kime sunuldu ve kim tarafından hazırlandı?
Teklif muhalefet tarafından hazırlanarak TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'na sunuldu.
Tekliften kimler yararlanabilecek?
8 Eylül 1999 tarihinden sonra SSK, Bağ-Kur, Tarım SSK veya Emekli Sandığı kapsamında ilk kez sigortalı olan ve sigortalılık süresi ile prim gün sayısını eksiksiz tamamlamış olan çalışanlar bu teklifin kapsamına giriyor.
Yaş şartı tamamen kalkıyor mu?
Teklif, koşulları sağlayan ve yazılı başvuruda bulunan kişilere yaş şartı aranmaksızın doğrudan yaşlılık aylığı bağlanmasını öngörüyor. Ancak teklifin henüz yasalaşmadığını, Meclis sürecinde olduğunu belirtmek gerekir.
Kanun yürürlüğe girerse ne zaman uygulanmaya başlayacak?
Tasarının ikinci maddesine göre kanun, Resmî Gazete'de yayımlandığı gün itibarıyla derhal yürürlüğe girecek şekilde planlandı.
Teklifin SGK mali dengelerine etkisi nasıl ele alınıyor?
Sosyal Güvenlik Başuzmanı İsa Karakaş'a göre teklif, SGK'nın aktüeryal dengelerini gözeten ve sigorta başlangıç tarihlerine göre kurgulanan bir kademelendirme sistemi içeriyor.
