Trafik kazalarından kaynaklanan can kayıplarını azaltmak amacıyla Türkiye'nin karayolu politikasında köklü bir yaklaşım değişikliğine gidiliyor. 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nda yer alan bilgilere göre, bundan böyle karayolu güvenliğinde 'güvenli sistem yaklaşımı' esas alınacak. Bu yaklaşım, yol kullanıcılarının hata yapabileceğini kabul ederek trafik güvenliğini yalnızca sürücünün sorumluluğu olarak değil, sistemdeki tüm aktörlerin ortak sorumluluğu olarak ele alıyor.
Programda aynı zamanda ulaştırma sektöründe devam eden yatırımların yapılabilirlik, sürdürülebilirlik, etkinlik, erişilebilirlik, güvenlik ve verimlilik kriterleri doğrultusunda gözden geçirileceği belirtiliyor. Bu gözden geçirmenin temel amacı, mevcut altyapının daha etkin biçimde kullanılmasını sağlamak.
Karayolu Yatırımlarında Maliyet Etkinliği Ön Plana Çıkıyor
Programda karayolu yatırımlarına ilişkin önemli bir öncelik değişikliği dikkat çekiyor. Buna göre yeni projeler yerine mevcut karayolu altyapısının daha etkin kullanılmasına yönelik iyileştirmelere öncelik verilecek. Yeni projelerde ise asgari sanat yapısı gerektiren, yani köprü, viyadük ve tünel gibi büyük mühendislik yapılarına daha az ihtiyaç duyan güzergahlar tercih edilecek.
Karayolu ulaştırma sektöründe teklif edilecek projelerin fizibilite çalışmalarında alternatif güzergahlar maliyet etkinliği açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilecek. Bu sayede yatırım kararlarında maliyetlerin gözetilmesi hedefleniyor. Söz konusu yaklaşım, yeni yol inşaatı yerine var olan ağın optimize edilmesini ön plana çıkarıyor.
Bakım ve Onarımda Önleyici Yaklaşım Benimseniyor
Yatırım politikasındaki bu dönüşümün yanı sıra mevcut karayolu ağının bakımına ilişkin de önemli adımlar atılması planlanıyor. Karayollarındaki bakım ve onarım hizmetlerinin zamanında ve yeterli düzeyde karşılanması hedefler arasında yer alıyor.
Mevcut karayolu ağında oluşabilecek trafik akış darboğazlarının giderilmesi ve ulaşımın yeterli hizmet seviyesinde sürdürülmesi için gerekli önlemler alınacak. Bunun yanı sıra taşıt işletme giderlerini ve ağır bakım maliyetlerini azaltmak amacıyla karayolu ağında önleyici bakım anlayışı esas alınacak. Yani arızaları beklemek yerine olası sorunların önceden önlenmesi amaçlanıyor.
'Kendini İfade Eden Yollar' ile Tabelalar Yeniden Düzenleniyor
Karayolu altyapısında güvenlik standartlarının yükseltilmesi için iki yeni yaklaşım hayata geçirilecek. Bunlardan ilki 'kendini ifade eden yollar' olarak adlandırılıyor. Bu yaklaşımda işaretlemeler, levhalar ve ışıklar aracılığıyla yol kullanıcılarının yol kesimlerine ilişkin standartları daha kolay anlayabilmesi sağlanacak. Böylece sürücülerin ve diğer yol kullanıcılarının daha doğru yönlendirilmesi amaçlanıyor.
Mevcut tabelaların ve yol işaretlemelerinin bu anlayış çerçevesinde yeniden düzenleneceği anlaşılıyor. Yolun kendisinin, kullanıcıya hangi hızda ve nasıl davranması gerektiğini sezgisel biçimde iletmesi hedefleniyor.
'Affedici Yol Kenarları' ile Kazaların Etkisi Azaltılacak
İkinci yaklaşım ise 'affedici yol kenarları' olarak tanımlanıyor. Bu kavram, çarpmayı önleyen veya çarpışma meydana geldiğinde oluşabilecek hasarı en aza indiren bir altyapı tasarımını ifade ediyor. Başka bir deyişle, bir sürücü yolun dışına çıktığında ya da bir engele çarptığında, yol kenarındaki fiziksel düzenlemelerin bu çarpmanın sonuçlarını hafifletmesi amaçlanıyor.
Bu yaklaşımla karayolu ağındaki altyapı ve güvenlik standartlarının yükseltilmesi hedefleniyor. 'Güvenli sistem yaklaşımı'nın özünü de bu anlayış oluşturuyor: İnsan hatasının kaçınılmaz olduğu kabul edilerek sistem, bu hatanın ölümcül sonuçlar doğurmaması için tasarlanıyor.
Trafik Ölümlerinde Hedef: 2027'de 4 Bin
Programda yer alan verilere göre, trafik kazalarında hayatını kaybedenlerin sayısı geçen yıl 6 bin 35 olarak kaydedildi. Bu yıl sonu itibarıyla söz konusu rakamın 5 bin 500'e gerilemesi tahmin edilirken, 2027 yılı sonunda 4 bine düşürülmesi hedefleniyor.
Bu hedef, yukarıda sıralanan tüm politika değişikliklerinin somut bir çıktısı olarak öne çıkıyor. Güvenli sistem yaklaşımı, maliyet etkin yatırım anlayışı, önleyici bakım politikası ve yeni yol tasarım standartlarının birlikte hayata geçirilmesiyle bu hedefe ulaşılması planlanıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
'Güvenli sistem yaklaşımı' ne anlama geliyor?
Yol kullanıcılarının hata yapabileceğini kabul eden bu yaklaşımda trafik güvenliği, sistemdeki tüm aktörlerin ortak sorumluluğu olarak ele alınıyor. Yani güvenlik yalnızca sürücünün dikkatine bırakılmıyor; yol tasarımı, işaretleme ve altyapı da bu sorumluluğun bir parçası sayılıyor.
'Affedici yol kenarları' uygulaması ne sağlayacak?
Çarpmayı önleyen veya çarpışma meydana geldiğinde oluşabilecek hasarı en aza indiren altyapı düzenlemelerini kapsıyor. Bu sayede bir sürücü yolun dışına çıktığında ya da bir engele çarptığında kazanın ölümcül sonuçlar doğurması engellenmeye çalışılıyor.
'Kendini ifade eden yollar' yaklaşımında tabelalar nasıl değişecek?
İşaretlemeler, levhalar ve ışıklar aracılığıyla yol kullanıcılarının yol kesimlerine ilişkin standartları daha kolay anlayabilmesi hedefleniyor. Bu çerçevede mevcut tabelaların ve yol işaretlemelerinin yeniden düzenlenmesi planlanıyor.
Trafik kazalarında ölü sayısına ilişkin hedefler neler?
Programa göre geçen yıl 6 bin 35 olan trafik ölümü sayısının bu yıl sonunda 5 bin 500'e gerilemesi tahmin ediliyor. 2027 yılı sonunda ise bu rakamın 4 bine düşürülmesi hedefleniyor.
Karayolu yatırımlarında hangi kriterler belirleyici olacak?
Ulaştırma sektöründe devam eden yatırımlar yapılabilirlik, sürdürülebilirlik, etkinlik, erişilebilirlik, güvenlik ve verimlilik kriterleri doğrultusunda gözden geçirilecek. Yeni projelerde asgari sanat yapısı gerektiren ve maliyet açısından daha etkin güzergahlar tercih edilecek; fizibilite çalışmalarında alternatif güzergahlar maliyet etkinliği açısından karşılaştırmalı olarak değerlendirilecek.
