ABD Başkanı Donald Trump'ın İsrail'e sağlanan 4 milyar dolarlık yardımı durdurma kararı, Tel Aviv'de derin bir şaşkınlığa yol açtı. İsrail devlet televizyonu KAN'ın haberine göre, Trump'ın ABD'de ara seçimlerin düzenlendiği gün açıkladığı bu karar, İsrail Savunma Bakanlığı ile ordu kademelerinde beklenmedik bir etki yarattı. Yedioth Ahronot gazetesi ise İsrail Maliye Bakanlığı'nın da bu karardan önceden haberdar olmadığını ve gelişmenin bakanlıkta şaşkınlıkla karşılandığını aktardı.
İsrailli Güvenlik Yetkilisi: "Bugün Hiç Beklemiyorduk"
KAN'a konuşan ve adı açıklanmayan İsrailli üst düzey bir güvenlik yetkilisi, kararın zamalamasına ilişkin şunları söyledi: "Bu açıklamayı beklemiyorduk. Hele ki bugün hiç beklemiyorduk. Amerikalılarla sürekli diyalog halindeyiz ancak şaşırdığımızı söyleyebiliriz." Aynı yetkili, ilgili teknik ve uzman makamlara henüz resmi tebligatın ulaşmadığını belirterek kararın olası askeri ve finansal sonuçlarını inceleyeceklerini de kaydetti.
Savunma Bakanlığı'nın yanı sıra Maliye Bakanlığı'nın da bu süreçten önceden bilgilendirilmediği ortaya çıkması, Washington ile Tel Aviv arasındaki koordinasyon eksikliğine dikkat çekti. Yedioth Ahronot'un aktardığına göre gelişme, Maliye Bakanlığı bünyesinde de şaşkınlıkla karşılandı.
Trump: "Artık İsrail'e Para Vermeyeceğiz"
ABD Başkanı Trump, yaptığı açıklamada Washington yönetiminin İsrail'e sağlayacağı 4 milyar dolarlık yardımın durdurulacağını belirterek "Artık İsrail'e para vermeyeceğiz." ifadesini kullandı. Trump, yıl sonuna kadar yardımın kesilmesi hususunda mutabık kalındığını belirtirken acil ihtiyaç halinde ABD'nin İsrail'e destek verebileceğini de sözlerine ekledi.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise 23 Ekim'de Tel Aviv yönetiminin savunma bütçesine aktarılan milyarlarca dolarlık ABD yardımına atıfla şu değerlendirmeyi yapmıştı: "Buna alışın, bu yardımlar artık sürmeyecek. Sorun İsrail değil, Amerika'nın değişmiş olması. Bu süreç bitti ve sona erecek, artık sadece bir zaman meselesi."
Tel Aviv'de Daha Kapsamlı Bir Kopuş Endişesi
Tel Aviv'deki güvenlik ve ekonomi çevrelerinde ise Trump'ın nihai amacının çok daha geniş kapsamlı olduğu ileri sürüldü. Bu çevrelere göre Washington'ın hedefi yalnızca 4 milyar dolarlık yardımı kesmekle sınırlı kalmayıp ABD'nin Tel Aviv'e her yıl sağladığı 3,8 milyar dolarlık güvenlik yardımını ve 2028 sonuna kadar geçerliliği bulunan ikili güvenlik anlaşmasını tamamen feshetmek olabilir. Ancak bu değerlendirme, kaynakta adı geçen güvenlik ve ekonomi çevrelerinin görüşü olup resmi bir açıklama niteliği taşımamaktadır.
Muhalefet Lideri Golan'dan Sert Eleştiri: "Netanyahu'nun Bir Başarısızlığı Daha"
İsrailli muhalif lider Yair Golan, Trump'ın kararına sert tepki göstererek eleştirilerini doğrudan Başbakan Netanyahu'ya yöneltti. Golan, ABD merkezli X sosyal medya platformu üzerinden yaptığı açıklamada şunları söyledi: "Başbakan Binyamin Netanyahu hanesine bir başarısızlık daha yazdırdı. Amerikan yardımının kesilmesi, İsrail'in güvenliğine ve ülkedeki yaşam kalitesine vurulmuş ağır bir darbedir. Böylesine kritik bir dönemde güvenlik ihtiyaçlarının finansmanı tamamen İsrail halkının sırtına yüklenecektir."
Golan açıklamasını şu sözlerle sürdürdü: "Sorumlu bir başbakan Amerikan yardımını sonlandırmaz, aksine artırılması için mücadele ederdi. Netanyahu güvenlik ve ekonomi krizini derinleştiriyor, İsrail'in geleceğini riske atıyor."
ABD-İsrail Güvenlik Anlaşmasının Tarihsel Arka Planı
ABD ile İsrail arasındaki güvenlik anlaşması ilk kez 1998 yılında imzalandı ve o tarihten bu yana yaklaşık 10'ar yıllık aralıklarla yenilendi. İlk 10 yıllık dönemde ABD, İsrail'e 21,3 milyar dolar askeri yardım taahhüt etti. 2008'deki yenileme ile bu rakam 32 milyar dolara yükseldi. 2016 yılında imzalanan en güncel anlaşmada ise 10 yıllık süreç için 38 milyar dolarlık taahhüt öngörüldü.
2016 anlaşması kapsamında taahhüt edilen 38 milyar doların dağılımı da dikkat çekicidir: 33 milyar dolar askeri teçhizat alımına, 5 milyar dolar ise füze savunma sistemlerine ayrıldı. Bu anlaşmanın geçerliliği 2028 yılı sonuna kadar devam etmektedir. Trump'ın son açıklamaları, bu çerçevenin geleceğine ilişkin ciddi soru işaretleri doğurdu.
Sıkça Sorulan Sorular
Trump hangi miktarda yardımı kesmek istediğini açıkladı?
ABD Başkanı Trump, Washington yönetiminin İsrail'e sağlayacağı 4 milyar dolarlık yardımın durdurulacağını açıkladı ve "Artık İsrail'e para vermeyeceğiz." ifadesini kullandı. Yardımın yıl sonuna kadar kesileceği de belirtildi.
İsrail Savunma Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı bu karardan önceden haberdar mıydı?
Hayır. İsrail devlet televizyonu KAN'a konuşan üst düzey bir güvenlik yetkilisi, kararı beklemediklerini ve şaşırdıklarını ifade etti. Yedioth Ahronot gazetesi de İsrail Maliye Bakanlığı'nın bu karardan önceden haberdar olmadığını ve gelişmenin bakanlıkta şaşkınlıkla karşılandığını aktardı.
İsrailli muhalefet bu karara nasıl tepki gösterdi?
Muhalif lider Yair Golan, X platformu üzerinden yaptığı açıklamada Trump'ın kararını Netanyahu'nun bir başarısızlığı olarak nitelendirdi. Golan, yardımın kesilmesinin İsrail'in güvenliğine ve yaşam kalitesine ağır bir darbe vurduğunu ve güvenlik finansmanının İsrail halkının sırtına yükleneceğini vurguladı.
ABD ile İsrail arasındaki güvenlik anlaşması ne zaman imzalandı ve ne kadar süre geçerli?
İki ülke arasındaki güvenlik anlaşması ilk kez 1998 yılında imzalandı ve yaklaşık 10'ar yıllık aralıklarla yenilendi. En güncel anlaşma 2016 yılında imzalandı ve 2028 yılı sonuna kadar geçerliliğini korumaktadır.
2016 anlaşması kapsamında ABD İsrail'e ne kadar yardım taahhüt etti ve bu yardım nasıl dağıtıldı?
2016 anlaşmasında 10 yıllık süre için 38 milyar dolarlık yardım taahhüt edildi. Bu tutarın 33 milyar doları askeri teçhizat alımına, 5 milyar doları ise füze savunma sistemlerine ayrıldı.
