İsrail'de 27 Ekim'de yapılan parlamento seçimlerinin ardından derin bir koalisyon belirsizliği yaşanıyor. İsrail Merkez Seçim Komitesi, kesinleşmiş seçim sonuçlarını Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'a iletti. Sonuçlar, 120 sandalyeli İsrail Meclisinde hiçbir bloğun tek başına hükümet kurabilecek çoğunluğa ulaşamadığını ortaya koyuyor. Resmi sonuçların tescil edilmesiyle birlikte anayasal süreç işlemeye başladı; bu süreç içinde hükümet kurulamazsa erken seçim kaçınılmaz hale gelecek.
Seçim Sonuçları: Asılı Meclis Tablosu
Kesinleşen sonuçlara göre Likud Partisi lideri ve mevcut Başbakan Binyamin Netanyahu ile müttefiklerinden oluşan iktidar bloğu 53 milletvekili çıkardı. Yashar Partisi lideri ve eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot önderliğindeki muhalefet, yani değişim bloğu ise 48 sandalyede kaldı. Her iki blok da 120 sandalyeli Mecliste hükümet kurabilmek için gerekli olan 61 milletvekili eşiğini aşamadı.
Seçimlerin en çarpıcı sonucu ise İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden Ortak Liste ve Raam Partilerinden geldi. Bu iki parti, tarihi bir başarıyla toplam 19 milletvekili çıkarmayı başardı. Söz konusu tablo, koalisyon denklemini doğrudan etkileyen kritik bir denge unsuru olarak öne çıkıyor.
Herzog'un İstişare Süreci Başladı
İsrail yasaları uyarınca Cumhurbaşkanı Herzog, resmi sonuçların kesinleşmesinin ardından Meclise girmeye hak kazanan tüm partilerin temsilcileriyle istişare görüşmeleri yapmak zorunda. Herzog, bu akşam küçük partilerin temsilcileriyle görüşmelere başlıyor; istişarelerin yarın tamamlanması planlanıyor.
Herzog, bu görüşmelerde parti temsilcilerine iki temel soruyu yöneltecek: Hükümeti kurma görevinin kime verilmesini istiyorlar ve hangi koalisyon seçeneklerini destekliyor ya da reddediyorlar? İstişarelerin tamamlanmasının ardından Herzog, yasal olarak 7 gün içinde Meclise girmeye hak kazanan bir milletvekiline hükümet kurma yetkisini vermek durumunda.
İktidar bloğundaki partiler bu yetkinin Netanyahu'ya, muhalefet bloğundaki partiler ise Eisenkot'a verilmesini talep edeceklerini açıkladı. Dikkat çekici olan şu: İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partilerin de tavsiye haklarını Eisenkot'tan yana kullanması durumunda, muhalefet lideri 67 milletvekilinin desteğini almış olacak. Bu tablonun yasal bir zorunluluk oluşturmamasına karşın Herzog'un yetkiyi Eisenkot'a vereceği değerlendiriliyor.
Hükümet Kurma Sürecinin Adımları
İsrail Demokrasi Enstitüsünün aktardığı bilgilere göre süreç şu şekilde işleyecek: Herzog'un ilk yetkiyi vermesinin ardından görevlendirilen milletvekiline hükümeti kurması için 28 günlük süre tanınıyor. Cumhurbaşkanı bu süreyi en fazla 14 gün daha uzatabilme hakkına sahip. Yasal şartlar yalnızca görevlendirilen kişinin İsrail Meclisi üyesi olmasını ve yetkiyi kabul etmesini zorunlu kılıyor.
İlk adayın bu süre içinde hükümeti kuramaması ve durumu Cumhurbaşkanı'na bildirmesi halinde Herzog, 3 gün içinde yetkiyi başka bir parlamento üyesine devretmek zorunda. Bu aşamada Herzog, isterse parti temsilcileriyle ek istişareler de yapabilir. İkinci görevlendirilen milletvekiline yine 28 günlük süre tanınıyor; ancak bu kez sürenin uzatılması mümkün değil.
İkinci girişimin de sonuçsuz kalması durumunda üçüncü ve son aşama devreye giriyor: Meclis üyelerinden en az 61'inin imzasıyla bir isim hükümet kurmak üzere önerilebiliyor. Bunun için azami 21 günlük bir pencere açılıyor. Cumhurbaşkanı, 61 milletvekilinin imzaladığı herhangi bir talebe 2 gün içinde yanıt vermek ve önerilen üçüncü kişiye 14 günlük süre tanımakla yükümlü. Milletvekillerinden herhangi bir talep gelmezse İsrail Meclisinin feshi ve seçimlerin yenilenmesi süreci otomatik olarak başlıyor.
Koalisyon Bilmecesi ve Muhalefetteki Derin Çatlaklar
Aritmetik olarak Eisenkot'a destek verebilecek konumda bulunan İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden partiler, Netanyahu hükümetini devirmek amacıyla Eisenkot'a destek vermeye hazır olduklarını açıkladı. Ancak bu tablo, muhalefet içinde ciddi bir gerilim yaratıyor.
Eisenkot'un kendisi dahil Evimiz İsrail Partisi lideri Avigdor Liberman gibi muhalefet önderleri, Arap partileri koalisyona dahil etmeden hükümet kurma konusunda kararlı bir tutum sergiliyor. Muhalefet içinde Arap partilerinin dışarıdan vereceği destekle kurulacak azınlık hükümeti ihtimaline de itiraz sesleri yükseliyor. İsrail basınına göre koalisyon denklemini çözmek için parti ve liderler arasındaki görüşmeler sürüyor.
Öte yandan tüm bu süreç boyunca İsrail Meclisi, kendini feshetme ve seçimi daha da öne alma hakkını saklı tutuyor. Bu durum, koalisyon pazarlıklarına ayrı bir baskı unsuru katıyor.
Herzog'dan Erken Seçime Karşı Mesaj
Cumhurbaşkanı Herzog, seçimlerin ardından yaptığı açıklamalarda yeniden seçimlere gidilmesinin önüne geçmek için elinden geleni yapacağını vurguladı. İsrail basını bu açıklamayı, hem iktidar hem muhalefet kanadından partileri bir araya getirecek "birlik hükümeti" kurulması yönünde bir teşvik olarak yorumladı. İsrail Demokrasi Enstitüsü de Cumhurbaşkanının çözüm önerileri sunarak taraflar arasında uzlaşı zemini oluşturmak için aktif bir rol üstlenebileceğine dikkat çekti.
Sıkça Sorulan Sorular
İsrail'de 27 Ekim seçimlerinin kesinleşmiş sonuçları ne?
Kesinleşen sonuçlara göre Netanyahu liderliğindeki iktidar bloğu 53, Eisenkot önderliğindeki muhalefet bloğu 48 milletvekili çıkardı. İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden Ortak Liste ve Raam Partileri ise 19 milletvekiliyle Meclise girdi. 120 sandalyeli Mecliste hiçbir blok koalisyon için gereken 61 sandalye eşiğine ulaşamadı.
Hükümet kurma yetkisi kime verilecek?
İktidar bloğu yetkinin Netanyahu'ya, muhalefet bloğu ise Eisenkot'a verilmesini talep edeceklerini açıkladı. Filistinlileri temsil eden partilerin de tavsiye haklarını Eisenkot'tan yana kullanması durumunda muhalefet liderinin 67 milletvekilinin desteğini alacağı ve Herzog'un yetkiyi Eisenkot'a vereceği değerlendiriliyor; ancak bu yasal bir zorunluluk değil.
Hükümet kurulabilmesi için toplam ne kadar süre var?
Resmi sonuçların kesinleşmesinden itibaren azami 13 haftalık bir süre söz konusu. Bu süreç; ilk yetki sahibine tanınan 28 artı en fazla 14 günlük uzatma süresi, ikinci adaya tanınan 28 günlük süre ve Meclisin üçüncü kişiyi önermesi için açılan 21 günlük pencereden oluşuyor.
Muhalefet neden Arap partileriyle koalisyon kurmak istemiyor?
Kaynak metne göre Eisenkot ve Evimiz İsrail Partisi lideri Avigdor Liberman başta olmak üzere muhalefet liderleri, "Siyonist" olmayan yani Arap partilerini dahil etmeden hükümet kurma konusunda katı bir tutum sergiliyor. Muhalefet içinde Arap partilerinin dışarıdan desteğiyle kurulacak azınlık hükümetine de itiraz sesleri yükseliyor.
Tüm girişimler başarısız olursa ne olur?
Üç hükümet kurma girişiminin de sonuçsuz kalması ve Meclis üyelerinden 61 imzalı bir talep gelmemesi durumunda İsrail Meclisinin feshi ve seçimlerin yenilenmesi süreci başlıyor. Bunun yanı sıra Meclis, tüm bu süreç boyunca kendini feshedip seçimi daha da erkene alma hakkına sahip.
