ABD ara seçimlerinde Demokratlar hem Senato'yu hem de Temsilciler Meclisi'ni kazanarak Kongre'de çoğunluğu ele geçirdi. 3 Kasım'da tarihi bir zafer olarak nitelendirilen bu sonuç, Başkan Donald Trump için ciddi bir gerileme anlamına geliyor. İran'a karşı sürdürülen savaş ve artan hayat pahalılığı, Cumhuriyetçi adayların büyük bölümünün sandıkta yenik düşmesinde belirleyici rol oynadı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance bu durumu açıkça kabul ederek "Kaybetmemizin nedeni savaş" dedi. BBC muhabirleri ise bu sonuçların Ukrayna ve Ortadoğu'daki çatışmalardan Çin ile ticari ilişkilere kadar uzanan geniş bir coğrafyada ne anlama geldiğini derledi.
İran: Tehdit ve Temkin Bir Arada
İran cephesinde seçim sonuçları karmaşık bir tablo ortaya koydu. BBC News Farsça kıdemli muhabiri Ghoncheh Habibiazad'ın aktardığına göre İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney, ABD siyasetindeki değişikliklerin Tahran'a yönelik düşmanlıkta herhangi bir yumuşamaya yol açacağını düşünenlerin "ciddi şekilde yanıldıklarını" ifade etti. Hamaney ayrıca ABD'nin İran'a yeniden saldırması durumunda karşılığın "çok daha büyük bir boyuta ulaşacağı" tehdidinde de bulundu.
Hamaney'in bu açıklamaları, 1979'da Tahran'daki ABD büyükelçiliğinin ele geçirilmesinin yıl dönümünde çarşamba günü yayımlanan altı sayfalık yazılı bir mesajdan alındı. 28 Şubat'ta ABD-İsrail saldırılarında hayatını kaybeden babası Ali Hamaney'in yerine geçen dini lider, bu tarihten bu yana kamuoyu önünde görünmemişti.
Öte yandan İran'ın ABD ile yürütülen görüşmelerdeki baş müzakerecisi, ara seçim sonuçlarını Amerikalıların "Savaşa hayır" dediğinin somut bir göstergesi olarak değerlendirdi. Trump ise BBC'nin ABD'deki haber ortağı CBS News'e yaptığı açıklamada çatışmanın "ben bitti dediğimde" sona ereceğini söyledi. Seçimden bir gün önce ABD'nin İran'a yeni saldırılar düzenlediğini ve Trump'ın gazetecilere savaşı başlatmaktan pişmanlık duymadığını belirttiğini de not etmek gerekiyor.
Benzin Fiyatları ve Seçmen Öfkesi
BBC'nin Washington DC muhabiri Rebecka Pieder'in aktardığı bilgilere göre savaş, Amerikalılar için özellikle yakıt fiyatları üzerinden somut bir ekonomik yük oluşturdu. Trump, 2024'teki seçim kampanyasında benzin fiyatlarını galon başına 2 doların altına indireceğini ve yeni savaşların çıkmayacağını vaat etmişti. Ancak Ekim ayında ortalama benzin fiyatı galon başına 4,31 dolara ulaştı; üstelik seçimden bir gün önce İran'a yeni saldırılar düzenlendi. Vance'in seçim yenilgisini doğrudan savaşa bağlaması, bu ekonomik ve siyasi tablonun ne denli belirleyici olduğunu gözler önüne seriyor.
Körfez Ülkeleri: Kişisel Bağlar Savaşın Gölgesinde
BBC Güvenlik Muhabiri Frank Gardner'a göre teorik olarak bu seçim yenilgisi, "Trump Projesi" açısından Körfez Arap devletleri için de bir gerileme olarak okunabilirdi. Trump ve ailesinin pek çok Körfez lideriyle yakın kişisel ve ticari bağları bulunuyor: Dubai'de bir Trump Uluslararası Golf Sahası mevcut, Katar Trump'a 400 milyon dolarlık uçak hediye etti, BAE, Katar ve Suudi Arabistan ise damadı Jared Kushner'in şirketi Affinity Capital'e milyarlarca dolar yatırım yaptı. Trump'ın 2017'deki ilk başkanlık döneminde ilk yurt dışı ziyaretini Riyad'a yapması da bu yakınlığın somut bir göstergesiydi.
Bununla birlikte İran savaşı bu dengeleri sarstı. Bir yorumcunun ifadesiyle "Başkan Trump Körfez'i ateşe verdi" ve savaşın yeniden alevlenebileceği ile İran'ın bölgedeki kritik altyapıya misilleme yapabileceği korkusu hâlâ canlılığını koruyor.
Çin: Fırsat Penceresini Aralamak
Çin Muhabiri Laura Bicker'a göre sonuçlar açıklanmaya başladıkça Pekin bir fırsat penceresi görecek. Devlet Başkanı Şi Cinping, bu ayın sonlarında Trump'ı Çin'de ağırlamaya hazırlanırken belki de üstünlüğü elinde tuttuğunu hissedecek. Trump, Amerikalı üreticileri korumak amacıyla Çin mallarına gümrük vergisi uygulamıştı; ancak Şi'nin kendi yüksek gümrük vergileriyle karşılık vermesiyle bu adım ters tepti. Oyuncak ve giyim gibi ürünler de dahil olmak üzere pek çok mal Amerikalılar için daha pahalı hale geldi. Çin ayrıca ABD tarım ürünleri alımını durdurarak Trump'ı destekleyen eyaletlerdeki çiftçileri de olumsuz etkiledi. Bu ticaret savaşına ocak ayı sonunda bir ateşkesle ara verilmesi bekleniyor.
Rusya: Barış Umudunu Diri Tutmak
BBC Rusya Editörü Steve Rosenberg'in aktardığına göre Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov, Rus medyasına "Donald Trump'ın barış çabalarına devam edeceğini içtenlikle umuyoruz" dedi. Peskov ayrıca Rusya, Ukrayna ve ABD arasında gelecek hafta Abu Dabi'de yapılması planlanan üçlü görüşmelere de atıfta bulunarak "Yakında üçlü müzakerelerin bir sonraki turu gerçekleşecek" dedi. Rus işgali altındaki Oleşki'de yakın zamanda gerçekleştirilen insani yardım operasyonuna da değinen Peskov, "Melania Trump'ın başarılı insani barış çabalarını gördük" ifadesini kullandı.
Kremlin'in Trump ile ilişkisine yatırım yapmayı sürdürdüğü ve Moskova'nın Trump yönetimiyle ekonomik işbirliğini geliştirmeyi umduğu açık. Barış çabaları sonuç vermezse Moskova'nın Ukrayna ve Avrupa'yı suçlayacağı, artık Demokratları ve ara seçimleri de bu listeye ekleyebileceği değerlendiriliyor. Öte yandan savaş yanlısı Rus sesler, Demokratların kontrolündeki bir Kongre'nin Trump'ın Kremlin ile anlaşma yapma ihtimalini düşürdüğünü ve Rusya'ya yönelik yaptırımları hafifletme kapasitesini kısıtlayabileceğini vurguluyor.
Dünya Medyası Çatışmaların Gölgesinde Sonuçları Okudu
BBC Monitoring'in derlediği verilere göre Ukrayna, İran ve Ortadoğu'daki kamuoyları için ara seçimler iç politikadan çok mevcut çatışmalar açısından anlam taşıdı. Ukrayna'da yorumcular Trump'ın savaşı ele alış biçimine odaklanırken gazeteci Roman Tsymbalyuk, Trump'ın "Her savaşı bitirdiğini ama kendi savaşını kaybettiğini" söyledi; bu sözler Trump'ın küresel çatışmaları sona erdirme konusundaki iddialarına açık bir gönderme niteliği taşıyordu. Kiev'deki bazı çevreler Demokratların kazanımlarının Moskova'ya karşı daha sert yaptırımlar için zemin hazırlayabileceğini umut ederken diğerleri Washington'daki siyasi çıkmazın Ukrayna politikasında yeni bir belirsizlik doğurabileceğinden endişe ediyor. İran hükümeti ve iktidara yakın basın ise Demokratların zaferini Trump'ın savaş politikasına karşı açık bir kınama olarak sundu; İran medyası Tahran'la askeri çatışmanın giderek artan siyasi maliyetini ön plana çıkardı.
Sıkça Sorulan Sorular
ABD ara seçimlerinde hangi parti kazandı?
Demokratlar hem Senato'yu hem de Temsilciler Meclisi'ni kazanarak Kongre'de çoğunluğu elde etti. Bu sonuç, 3 Kasım'da gerçekleşen seçimlerde tarihi bir zafer olarak nitelendirildi.
Cumhuriyetçilerin seçimi kaybetmesinde hangi faktörler etkili oldu?
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, yenilginin temel nedenini İran'la sürdürülen savaşa bağladı. Savaşın benzin fiyatları başta olmak üzere hayat pahalılığını artırması da Cumhuriyetçi adayların yenilgisine katkıda bulunan önemli bir etken olarak öne çıktı. Ekim ayında ortalama benzin fiyatı galon başına 4,31 dolara ulaşmıştı.
İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney seçim sonuçlarına nasıl baktı?
Hamaney, ABD siyasetindeki değişikliklerin Tahran'a yönelik ABD düşmanlığında bir değişime yol açacağını düşünenlerin ciddi şekilde yanıldığını söyledi. Ayrıca ABD'nin İran'a yeniden saldırması halinde karşılığın çok daha büyük bir boyuta ulaşacağını da belirtti. Bu açıklamalar, 1979'daki ABD büyükelçiliği baskınının yıl dönümünde yayımlanan altı sayfalık yazılı bir mesajdan alındı.
Rusya seçim sonuçlarını nasıl değerlendirdi?
Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov, Trump'ın barış çabalarına devam edeceğini umduklarını belirtti ve Rusya, Ukrayna ile ABD arasında Abu Dabi'de yapılması planlanan üçlü görüşmelere atıfta bulundu. Kremlin'in Trump ile ilişkisine yatırım yapmayı sürdürdüğü ve Moskova'nın Trump yönetimiyle ekonomik işbirliği geliştirmeyi umduğu da vurgulandı.
Çin, ABD ara seçim sonuçlarından nasıl etkilenecek?
BBC'nin Çin muhabirine göre Pekin bu sonuçlarda bir fırsat penceresi görecek. Şi Cinping, ay sonunda Trump'ı Çin'de ağırlamaya hazırlanırken üstünlüğü elinde tuttuğunu hissedebilir. ABD-Çin arasındaki ticaret savaşının ocak ayı sonunda yapılacak bir ateşkesle askıya alınması bekleniyor; Çin'in Trump'ın seçim yenilgisinin ardından daha iyi bir ticaret anlaşması yapmaya yöneleceğini düşünebileceği de belirtildi.
