Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın onaylanmasına ilişkin kanun teklifini görüşerek kabul etti. 592 milletvekilinin hazır bulunduğu oturumda teklif, 279 kabul ve 119 ret oyuyla yasalaştı.
Hangi partiler kabul, hangileri ret oyu kullandı?
Oylamada AK Parti, MHP ve CHP kanun teklifine kabul oyu verdi. Buna karşın İYİ Parti, DEM Parti ve Yeniden Refah Partisi ret oyu kullandı. Oylamanın ardından TBMM Başkanvekili Celal Adan, gündemdeki bir sonraki madde olan Yabancı Dijital Konaklama Platformları Kanun Teklifi'nin görüşmelerine geçileceğini duyurdu. Ancak komisyonun yerini almaması nedeniyle Genel Kurul birleşimi kapatılarak bir sonraki oturumun 10 Kasım Salı günü saat 15.00'te yapılmasına karar verildi.
Mekke Anlaşması nedir, nasıl imzalandı?
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, Mekke Ortak Savunma Anlaşması'na ağustos ayında imza attı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından imzalanan 16 maddelik anlaşma, üç ülke arasında ortak bir savunma mekanizması oluşturulmasını amaçlıyor.
Anlaşmanın en dikkat çekici hükümlerinden biri, taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının diğer ülkelere de yapılmış sayılmasıdır. Bu durumda diğer tarafların, saldırıya uğrayan ülkeye askeri imkân ve kabiliyetler de dahil olmak üzere karşılıklı yardım sağlaması öngörülüyor. Anlaşmanın, BM Şartı'nın 51. maddesinde düzenlenen meşru müdafaa hakkına dayandırıldığı ve tamamen savunma amaçlı olduğu, herhangi bir ülkeyi hedef almadığı belirtiliyor.
Anlaşmadan çekilme ve yürürlüğe giriş koşulları
Mekke Anlaşması'na göre taraflar, anlaşmanın yürürlüğe girmesini takip eden ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilemeyecek. Bu sürenin dolmasının ardından taraflar, en az 3 ay önceden yazılı bildirimde bulunmak koşuluyla anlaşmadan ayrılabilecek. Anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için üç ülkenin de kendi iç hukuklarında öngörülen onay süreçlerini tamamlaması gerekiyor. Son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryasına teslim edilmesiyle anlaşma resmen yürürlüğe girecek.
Anlaşmanın 16 maddesi neleri kapsıyor?
Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın TBMM'de kabul edilen onay kanunu teklifinde yer alan 16 madde, savunma iş birliğinin geniş bir çerçevesini çiziyor.
Madde 1 – Amaç ve Kapsam: Taraf devletlerin egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve bağımsızlığını korumak amacıyla kolektif savunma ve askeri-teknik iş birliğinin çerçevesini çizer.
Madde 2 – Kolektif Savunma ve Caydırıcılık: Taraflardan birine yapılacak silahlı saldırının hepsine yapılmış sayılacağını taahhüt eder; saldırı durumunda askeri güç dahil her türlü yardımı öngörür.
Madde 3 – İstişare ve Karar Alma: Bir üyenin güvenliği tehdit edildiğinde acil istişare mekanizmasının derhal devreye girmesini ve kolektif savunma kararlarının oy birliğiyle alınmasını hükme bağlar.
Madde 4 – Savunma Sanayii Entegrasyonu: Ortak savunma sanayii projeleri geliştirmeyi, teknoloji transferini, İHA/SİHA ve modern askeri sistemlerin ortak üretimini ve ticaretini düzenler.
Madde 5 – Askeri Eğitim ve Ortak Tatbikatlar: Üç ülke silahlı kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğini artırmak amacıyla düzenli ortak askeri tatbikatlar ve personel eğitim programları yürütülmesini kararlaştırır.
Madde 6 – İstihbarat Paylaşımı: Bölgesel tehditler, siber güvenlik unsurları ve terör örgütlerine karşı taraflar arasında güvenli ve doğrudan istihbarat paylaşım ağının kurulmasını sağlar.
Madde 7 – Terörle Mücadelede İş Birliği: Uluslararası ve bölgesel terörizmle ortak mücadele stratejilerini, sınır güvenliği önlemlerini ve operasyonel iş birliğini kapsar.
Madde 8 – Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi: Anlaşmanın uygulanmasını denetlemek üzere Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşan üst düzey bir komite kurar.
Madde 9 – Kurumsal Yapı ve Genel Sekreterlik: İttifakın daimi genel sekreterlik merkezinin Riyad olmasını, ilk genel sekreterliğin ise Pakistan tarafından yürütülmesini düzenler.
Madde 10 – Finansman ve Bütçe: İttifakın kurumsal harcamalarının, ortak askeri projelerin ve sekretarya bütçesinin taraflar arasında nasıl bölüşüleceğini ve finanse edileceğini netleştirir.
Madde 11 – Bilgi Güvenliği ve Gizlilik: Anlaşma kapsamında paylaşılan askeri, teknik ve istihbari bilgilerin gizliliğinin korunmasını ve üçüncü taraflarla paylaşılmamasını garanti altına alır.
Madde 12 – Diğer Uluslararası Yükümlülükler: Bu anlaşmanın, tarafların BM Şartı veya diğer ikili/çok taraflı anlaşmalardan doğan mevcut uluslararası yükümlülüklerine halel getirmeyeceğini belirtir.
Madde 13 – Yeni Üye Katılımı: Anlaşmanın diğer bölge ülkelerine açık olduğunu ve yeni üye kabulünün mevcut tarafların oy birliğiyle yapılacağını hükmeder.
Madde 14 – Uyuşmazlıkların Çözümü: Anlaşmanın yorumlanması veya uygulanması sırasında çıkabilecek fikir ayrılıklarının, üçüncü bir merciye gitmeden, taraflar arasında müzakere yoluyla çözülmesini şart koşar.
Madde 15 – Süre ve Fesih Koşulları: Anlaşmanın ilk 10 yıl boyunca feshedilemeyeceğini; 10 yıl sonra ise 3 ay önceden yazılı bildirimle çıkılabileceğini düzenler.
Madde 16 – Yürürlüğe Giriş ve Onay: Anlaşmanın tarafların iç hukuk onay süreçlerini tamamlamasının ardından resmen yürürlüğe gireceğini belirtir.
Genel Sekreterlik Riyad'da, ilk dönem Pakistan'da
Anlaşmanın kurumsal mimarisine göre ittifakın daimi genel sekreterlik merkezi Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad olarak belirlendi. İlk genel sekreterlik görevini ise Pakistan üstlenecek. Anlaşmanın uygulanmasını denetleyecek olan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi, üç ülkenin dışişleri bakanları, savunma bakanları ve genelkurmay başkanlarından oluşacak. Yeni üyelerin ittifaka katılımı da mevcut tarafların oy birliğine bağlandı; anlaşma metni bu kapsamda diğer bölge ülkelerine de açık olduğunu öngörüyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Mekke Ortak Savunma Anlaşması kaç oyla kabul edildi?
TBMM Genel Kurulu'nda 592 milletvekilinin bulunduğu oturumda teklif, 279 kabul ve 119 ret oyuyla kabul edilerek yasalaştı.
Mekke Anlaşması'na kimler imza attı?
Anlaşma, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından ağustos ayında imzalandı.
Mekke Anlaşması'nda kolektif savunma nasıl tanımlanıyor?
Anlaşmanın 2. maddesine göre taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, diğer tüm taraflara yapılmış sayılacak ve diğer taraflar saldırıya uğrayan ülkeye askeri imkânlar dahil karşılıklı yardım sağlayacak.
Taraflar Mekke Anlaşması'ndan ne zaman çekilebilir?
Taraflar, anlaşmanın yürürlüğe girmesinin ardından ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilemeyecek. Bu sürenin dolmasının ardından en az 3 ay önceden yazılı bildirimde bulunarak ayrılabilecekler.
Mekke Anlaşması'nın genel sekreterliği nerede olacak?
Anlaşmanın 9. maddesine göre ittifakın daimi genel sekreterlik merkezi Riyad (Suudi Arabistan) olarak belirlendi; ilk genel sekreterlik görevi ise Pakistan tarafından yürütülecek.
