
Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nde (IKBY) siyasi gerilim kritik bir eşiği aştı. Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) lideri Bafel Talabani, yayımladığı video mesajında partisinin bölgesel hükümetten çekildiğini duyurdu. Talabani, Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) liderliğindeki hükümeti "başarısız" olarak nitelendirerek KYB'nin paralel bir yönetim oluşturabileceğini söyledi. Bu açıklama, bölgesel parlamentonun yaklaşık iki yıllık siyasi tıkanıklığın ardından ilk kez toplandığı günün hemen ertesinde geldi.
Parlamentoda Boykot, Ardından Çekilme Kararı
KYB ve müttefik partiler, üst düzey yönetim görevlerinin paylaşımı konusunda uzlaşı sağlanana kadar meclis oturumunun ertelenmesini talep etti ve toplantıyı boykot etti. Ancak 100 üyeli parlamentoda yeter sayı olan 51'in üzerinde, 52 milletvekilinin katılımıyla oturum yine de gerçekleştirildi. Oturumda KDP parlamento grubu başkanı Vala Farid, katılan milletvekillerinin oy birliğiyle parlamento başkanlığına seçildi. KYB'nin hükümetten çekilme kararı, bu gelişmenin hemen ardından açıklandı.
İki Yıldır Hükümet Kurulamıyor
IKBY'de Ekim 2024'te yapılan parlamento seçimlerinde KDP 39, KYB ise 23 sandalye kazandı. KYB, seçimlerde 15 sandalye elde eden Yeni Nesil Hareketi ile ittifak kurarak muhalefet bloğunu güçlendirmeye çalıştı. Buna karşın üst düzey hükümet görevlerinin hangi formüle göre dağıtılacağına ilişkin anlaşmazlıklar çözüme kavuşturulamadı ve seçimlerin üzerinden iki yıl geçmesine rağmen yeni kabine bir türlü oluşturulamadı.
Bu süreçte KDP'li Başbakan Mesrur Barzani liderliğindeki önceki hükümet görevini sürdürmeye devam etti. Hükümetin hukuki statüsü ise Irak Federal Yüksek Mahkemesi'nde itiraz konusu oldu.
KDP ile KYB Arasındaki Rekabetin Kökleri
IKBY'nin iki büyük siyasi gücü arasındaki gerilimin tarihi oldukça derine uzanıyor. KDP ve KYB, siyasi yetki, toprak kontrolü ve gümrük gelirlerinin paylaşımı konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle 1994'te fiilen iç savaşa sürüklenmişti. ABD'nin arabuluculuğuyla 1998'de Washington'da imzalanan anlaşma silahlı çatışmayı sona erdirdi; ancak bölge iki ayrı yönetim altında kalmaya devam etti. İki yönetim ancak 2006'da imzalanan güç paylaşımı anlaşmasıyla resmen tek çatı altında birleştirildi.
Ne var ki bu birleşme kağıt üzerinde kaldı. KDP, Erbil ve Duhok'taki güçlü konumunu korurken KYB Süleymaniye'de belirleyici olmayı sürdürdü. Siyasi ve güvenlik yapıları hiçbir zaman tam anlamıyla bütünleştirilemedi.
Peşmerge Birleşmesi Sürecine Etkisi Belirsiz
Son siyasi kriz, bölgedeki güvenlik güçlerinin birleştirilmesi yönünde somut adımlar atıldığı bir döneme denk geldi. Eylül ayında daha önce KDP ve KYB ile ayrı ayrı bağlantılı olan Peşmerge birlikleri, Peşmerge İşleri Bakanlığı bünyesinde ortak bir komuta yapısı altında birleştirilmişti. KYB'nin hükümetten çekilme kararının bu kritik düzenlemeyi nasıl etkileyeceği ise henüz netlik kazanmadı.
Sıkça Sorulan Sorular
KYB neden IKBY hükümetinden çekildi?
KYB lideri Bafel Talabani, üst düzey hükümet görevlerinin büyük bölümünün KDP'nin elinde bulunduğunu ve hükümetin başarısız olduğunu gerekçe göstererek partisinin hükümetten çekildiğini açıkladı. Görev paylaşımı konusundaki anlaşmazlıklar çözüme kavuşturulamadı.
Bafel Talabani paralel yönetim kuracaklarını mı söyledi?
Evet. Talabani, yayımladığı video mesajında KYB'nin paralel bir yönetim oluşturabileceğini söyledi; ancak bu konuda somut bir adım atılıp atılmayacağı kaynakta netlik kazanmadı.
IKBY parlamentosu son olarak ne zaman toplandı ve ne oldu?
Bölgesel parlamento, yaklaşık iki yıllık siyasi tıkanıklığın ardından ilk kez toplandı. KYB ve müttefik partilerin boykotuna rağmen 52 milletvekilinin katılımıyla oturum gerçekleştirildi ve KDP'li Vala Farid oy birliğiyle parlamento başkanlığına seçildi.
Ekim 2024 seçimlerinde hangi parti kaç sandalye kazandı?
Ekim 2024 parlamento seçimlerinde KDP 39, KYB 23 ve Yeni Nesil Hareketi 15 sandalye kazandı. KYB ile Yeni Nesil Hareketi seçim sonrasında ittifak kurdu.
KYB'nin çekilmesi Peşmerge birleşme sürecini nasıl etkileyecek?
Eylül ayında KDP ve KYB bağlantılı Peşmerge birlikleri Peşmerge İşleri Bakanlığı bünyesinde ortak komuta altında birleştirilmişti. KYB'nin hükümetten çekilme kararının bu düzenlemeyi nasıl etkileyeceği kaynağa göre henüz netlik kazanmamıştır.