ABD Kongresi'nde Rusya'nın enerji gelirlerini hedef alan yaptırım tasarısı, Temsilciler Meclisi'ndeki son aşamaya ulaştı. Bir gün önce gerçekleştirilen 214'e karşı 211 oyluk prosedürel oylamayla nihai görüşmenin önü açıldı ve tasarının bugün genel kurulda oylanması bekleniyor. Düzenleme, Rus petrolü ve doğal gazının en büyük alıcılarına karşı ABD yönetimine yüzde 100'e kadar ek gümrük vergisi uygulama yetkisi tanıyor. Senato bu tasarıyı ağustos ayında 86'ya karşı 11 oyla kabul etmişti.
Tasarı Ne Öngörüyor?
Söz konusu düzenleme, Rus petrolü ve doğal gazının en büyük alıcılarını hedef alan bir tarife mekanizması kuruyor. Buna göre ABD Başkanı, bu ülkelere yüzde 100'e kadar çıkabilecek ek gümrük vergileri uygulama konusunda geniş bir hareket alanı elde edecek. Tasarı aynı zamanda Rusya'nın enerji sektörünü, finans kuruluşlarını ve yaptırımlardan kaçmak amacıyla kullanılan gölge filoyu da hedef alıyor. Bunların yanı sıra İran'a yönelik mevcut yaptırımları genişleten hükümler de düzenlemenin içinde yer alıyor.
Tasarının Kongre'de en fazla tartışma yaratan bölümlerinden biri ise başkana belirli koşullarda yaptırımları ve tarifeleri uygulamama ya da bunlardan muafiyet sağlama imkânı tanıyan maddeler oldu.
Türkiye Neden Risk Altında?
Mevcut Senato metninde Türkiye'nin adı doğrudan geçmiyor. Ancak düzenlemenin kurduğu mekanizma, Rus fosil yakıtlarının büyük alıcılarını kapsıyor ve bu durum Türkiye'yi tasarının potansiyel etki alanına sokuyor.
Haziran verilerine göre Türkiye, Çin ve Hindistan'ın ardından Rus fosil yakıtlarının üçüncü büyük alıcısı konumunda bulunuyordu. Aynı dönemde Türkiye, Rusya'dan 2,3 milyar euro değerinde fosil yakıt satın aldı. Bu tutarın 1,4 milyar eurosu petrol ürünlerinden, 523 milyon eurosu boru hattı doğal gazından, 196 milyon eurosu ise ham petrolden oluşuyordu.
Türkiye'yi Doğrudan Listeye Ekleme Girişimi Kurallar Komitesi'nde Reddedildi
Temsilciler Meclisi'ndeki görüşmeler sırasında ayrı bir değişiklik önerisi gündeme geldi. Bu öneride Türkiye'nin de aralarında yer aldığı 10 ülkenin yüzde 100'e kadar tarifeye doğrudan tabi tutulması talep edildi. Listede Türkiye'nin yanı sıra Çin, Hindistan, Azerbaycan, Macaristan, Slovakya, Birleşik Arap Emirlikleri, Singapur, Kazakistan ve Kırgızistan bulunuyordu.
Ancak ülke isimlerini tasarıya açıkça eklemeyi öngören bu değişiklik Kurallar Komitesi tarafından kabul edilmedi. Bu nedenle bugün oylanması beklenen metinde Türkiye'ye otomatik olarak yüzde 100 tarife uygulanacağına dair bir hüküm yer almıyor. Bununla birlikte Türkiye'nin büyük Rus enerji alıcıları arasında bulunması, tasarının yaratacağı geniş yetki çerçevesinde riskin tamamen ortadan kalkmadığı anlamına geliyor.
Türkiye İçin Asıl Risk Enerji Maliyeti Değil, İhracat Rekabeti
Olası bir ek tarife, Rusya'dan yapılan ithalata değil, hedef alınan ülkelerin ABD pazarına gönderdiği ürünlere uygulanabilecek. Bu yapı, Türkiye açısından asıl riskin enerji maliyetinden çok ABD'ye yapılan ihracatın rekabet gücü üzerinde oluşabileceğine işaret ediyor.
Öte yandan tasarının kabul edilmesi tek başına Türkiye'ye yüzde 100 gümrük vergisi geleceği anlamına gelmiyor. Bunun için önce düzenlemenin Temsilciler Meclisi'nden geçmesi, ardından yasalaşması ve ABD yönetiminin hangi ülkeler için uygulamaya gideceğine karar vermesi gerekiyor. Türkiye açısından belirleyici olacak başlıklar ise Rus enerji alımlarının düzeyi ile Washington'ın bu yeni yaptırım mekanizmasını nasıl kullanacağı olarak öne çıkıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
ABD Senatosu bu tasarıyı hangi oranla kabul etti?
Senato, söz konusu tasarıyı ağustos ayında 86'ya karşı 11 oyla kabul etti.
Tasarı Türkiye'yi hangi gerekçeyle risk altına sokuyor?
Tasarı Türkiye'nin adını doğrudan içermiyor; ancak Haziran verilerine göre Türkiye, Çin ve Hindistan'ın ardından Rus fosil yakıtlarının üçüncü büyük alıcısı konumunda bulunuyor. Düzenleme, büyük Rus enerji alıcılarını hedef alan bir mekanizma kurduğundan Türkiye bu kapsama girebilir.
Türkiye'yi doğrudan listeye ekleyen değişiklik önerisi neden geçmedi?
Türkiye dahil 10 ülkeyi tasarıya doğrudan ekleyen değişiklik önerisi, Temsilciler Meclisi'ndeki Kurallar Komitesi tarafından kabul edilmedi. Bu nedenle bugün oylanacak metinde Türkiye'ye otomatik tarife uygulanmasını öngören bir hüküm bulunmuyor.
Türkiye'nin Rusya'dan yaptığı enerji alımlarının büyüklüğü nedir?
Haziran verilerine göre Türkiye, söz konusu dönemde Rusya'dan 2,3 milyar euro değerinde fosil yakıt satın aldı. Bu tutarın 1,4 milyar eurosunu petrol ürünleri, 523 milyon eurosunu boru hattı doğal gazı, 196 milyon eurosunu ise ham petrol oluşturdu.
Tasarı yasalaşırsa tarife kararını kim verecek?
Tasarı yasalaşırsa ABD Başkanı, Rus enerji ticaretinin büyük alıcılarına yönelik ek gümrük vergileri konusunda geniş bir yetki elde edecek. Hangi ülkelere tarife uygulanacağına ilişkin nihai karar ABD yönetimine ait olacak; ayrıca başkana belirli koşullarda yaptırım ve tarifeleri uygulamama ya da muafiyet tanıma imkânı da tanınıyor.
