Türkiye'nin gündemine oturan fahiş fiyat soruşturması, gün geçtikçe daha çarpıcı ayrıntılar ortaya koyuyor. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın yürüttüğü 'tarladan markete fiyat yolculuğu' soruşturması kapsamında hazırlanan raporda, hayatını kaybetmiş kişiler adına sahte makbuz düzenlendiği, üretilmeyen sebzeler için milyonlarca liralık kayıt oluşturulduğu ve çiftçilerden gerçek fiyatın çok altında alınan ürünlerin belgelerde kat kat yüksek gösterildiği tespit edildi. Soruşturma, 22 ilde 41 büyük dağıtıcı firmanın yöneticisini kapsıyor.
Operasyonun Boyutu: 22 İl, 41 Firma, 109 Adres
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, sebze ve meyve piyasasındaki fiyat manipülasyonu iddialarını mercek altına almak için harekete geçti. Operasyon kapsamında 22 ilde toplam 109 iş yeri ve adreste eş zamanlı aramalar düzenlendi. 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi. Şüphelilere yöneltilen suçlamalar arasında sebze ve meyve piyasasında fiyatları etkileme, belgede sahtecilik ve kara para aklama yer alıyor.
Soruşturmanın arka planını oluşturan raporu Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı hazırladı. Hal Kayıt Sistemi ve Çiftçi Kayıt Sistemi verileri incelendi; ayrıca 1.029 çiftçinin beyanı alınarak ürünlerin üreticiden hangi bedelle çıktığı ve tedarikçilere hangi koşullarda ulaştığı tek tek araştırıldı.
Ölü Kişiler Adına 2,5 Milyon Liralık Makbuz
Soruşturmanın belki de en çarpıcı bulgularından biri, hayatını kaybetmiş kişiler adına müstahsil makbuzu düzenlenmesi. Rapora göre, soruşturma kapsamındaki şirketlerden biri 1 Ocak 2025 ile 31 Mart 2026 tarihleri arasında, daha önce ölüm kaydı bulunan bazı kişiler adına makbuz düzenledi. Bu kişi sayısının 49 olduğu ve söz konusu makbuzların toplam tutarının 2,5 milyon lirayı aştığı belirtiliyor. Şirketin, hayatını kaybetmiş bu kişilerden tarımsal ürün satın almış gibi kayıt oluşturduğu tespit edildi.
Aynı firmanın adına 1 milyon lirayı aşkın makbuz düzenlediği sebzelerin ise gerçekte hiç üretilmediği de raporun bulgular arasında yer alıyor. NTV Muhabiri Deniz Tüysüz, soruşturmanın ayrıntılarını aktarırken satışlar ile hal kayıtlarının birbiriyle örtüşmediğini de vurguladı.
Çiftçinin Sattığı Fiyat ile Kayıttaki Fiyat Arasındaki Derin Uçurum
Rapordaki bir diğer kritik bulgu, üreticiden alınan ürünlerin makbuzlarda çok daha yüksek fiyatlarla kayıt altına alınması. Buna göre bir çiftçi mandalinasını kilogram başına 6 ila 8 liradan satarken, dağıtıcıların hazırladığı makbuzda fiyat 28 lira olarak gösterildi. Aynı firmanın ortalama satış fiyatının ise 31,82 lira olduğu belirlendi.
Çiftçi A.K., şüpheli konumdaki bir şirket adına 818 bin 125 liralık makbuz düzenlediğini, kapya biberini şirket adına hareket eden İsmail D.'ye kilogramını en fazla 11,50 liradan sattığını ancak makbuzlarda kilogram fiyatının ortalama 18,70 lira olarak gösterildiğini ifade etti. Adına 759 bin 776 liralık makbuz düzenlenen çiftçi C.S. ise ürünlerini 8 ila 9 liradan sattığını, buna karşın makbuzlarda kilogram fiyatının 18,70 ile 23,95 lira arasında kayıt altına alındığını söyledi.
Üçüncü bir çiftçi olan E.B.'nin durumu ise daha da dikkat çekici. E.B., adına 1 milyon 236 bin 522 liralık makbuz düzenlenmesine karşın bu belgelerden haberinin olmadığını açıkladı. Makbuzlarda adı geçen kapya biberini hiç üretmediğini ve herhangi bir firmaya satmadığını beyan etti.
Tedarik Zinciri Kasıtlı Uzatılmış, Maliyet Yapay Olarak Şişirilmiş
Hazırlanan rapor, fiyat manipülasyonunun yalnızca sahte makbuzlarla sınırlı kalmadığını ortaya koyuyor. Bazı şüphelilerin piyasadaki hâkim konumlarını kullanarak ürün arzını olduğundan düşük, maliyetleri ise yüksek gösterdiği tespit edildi. Bunun yanı sıra tedarik zincirinin gereksiz yere uzatıldığı ve bu yöntemlerle fiyatların yukarı yönlü manipüle edilerek fahiş fiyat uygulamasına zemin hazırlandığı raporda yer alıyor.
Tüm bu tespitler, satın alınan mal karşılığında üreticiye verilen müstahsil makbuzları ile çiftçilerin beyanları karşılaştırılarak ortaya çıkarıldı. Şirketlerin envanter ve ticari kayıtları arasında da uyumsuzluk saptandı. Raporda, sahte makbuz düzenlenmesi, gerçeğe aykırı maliyet oluşturulması ve fiyatların manipüle edilmesi başlıca tespitler olarak sıralandı.
Sıkça Sorulan Sorular
Soruşturma kaç ilde ve kaç adreste yürütüldü?
Soruşturma kapsamında 22 ilde toplam 109 iş yeri ve adreste arama yapıldı. 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi.
Ölü kişiler adına düzenlenen makbuzların toplam tutarı ne kadar?
Rapora göre, hayatını kaybetmiş 49 kişi adına düzenlenen makbuzların toplam tutarı 2,5 milyon lirayı aştı. Şirketin bu kişilerden tarımsal ürün satın almış gibi kayıt oluşturduğu tespit edildi.
Çiftçilerin ürünlerini sattığı fiyatlar ile makbuzlarda gösterilen fiyatlar arasındaki fark nedir?
Örneklere göre, mandalina kilogramı 6-8 liraya satılırken makbuzda 28 lira gösterildi. Kapya biberi kilogramını en fazla 11,50 liradan satan çiftçi A.K. adına makbuzlarda ortalama 18,70 lira, ürünlerini 8-9 liradan satan çiftçi C.S. adına ise 18,70 ile 23,95 lira arasında kayıt oluşturuldu.
Soruşturmada hangi resmi kurumlar ve sistemler incelendi?
Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı kapsamlı bir rapor hazırladı. Soruşturma kapsamında Hal Kayıt Sistemi ve Çiftçi Kayıt Sistemi verileri incelendi; 1.029 çiftçinin beyanı da alındı.
Şüphelilere yöneltilen suçlamalar neler?
Şüphelilere sebze ve meyve piyasasında fiyatları etkileme, belgede sahtecilik ve kara para aklama suçlamaları yöneltiliyor.
