Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye tarihinde bir ilk olarak kapsamlı bir oyun politika belgesi hazırladı. 'Türkiye Oyun Politika Belgesi ve Eylem Planı' adıyla yayımlanan belge; oyunu çocuğun hakkı, toplumun kültürel mirası ve öğrenmenin temel zeminlerinden biri olarak ele alıyor. Yeni eğitim öğretim yılı için tüm illere gönderilen genelgede de Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin bütüncül eğitim anlayışı doğrultusunda 'Maarifin Kalbinde Oyun' temasının esas alındığı duyurulmuştu. Bakanlık bu temeli somutlaştıran politika belgesini 6 hedef, 29 politika maddesi ve 90 eylem adımıyla kamuoyuyla paylaştı.
Belgenin Kapsamı ve Altı Temel Hedef
Okul öncesinden ortaöğretime kadar tüm eğitim kademelerini ve okul dışındaki öğrenme ortamlarını kapsayan belge, 'hayat boyu oyun' anlayışı çerçevesinde yetişkinleri ve ileri yaş gruplarını da içine alıyor. Sürecin temel paydaşları arasında çocuklar, aileler, öğretmenler, okul yöneticileri, yerel yönetimler, üniversiteler ve ilgili sivil toplum kuruluşları yer alıyor.
Belgede belirlenen altı hedef şunlar: oyun hakkını güvence altına almak, oyun kültürünü yaşatmak ve gelecek kuşaklara aktarmak, oyun yoluyla erdemli insan hedefine katkı sağlamak, oyunu eğitimin merkezine yerleştirmek, çocuklar için nitelikli ve bilinçli bir dijital oyun iklimi geliştirmek ile paydaş sorumluluklarını belirlemek. Planda fiziksel oyunun önceliklendirilmesi, dijital oyun deneyimlerinin ise dengeli ve gelişimsel açıdan uygun biçimde ele alınması öngörülüyor.
Teneffüs Süreleri Korunacak, Oyun Alanları Yeniden Tasarlanacak
Belgenin en dikkat çekici maddelerinden biri teneffüs sürelerine ilişkin. Çocukların oyun hakkının güvence altına alınması kapsamında oyun için ayrılan zaman ve mekan, korunması gereken bir kamusal kaynak olarak tanımlandı. Teneffüs ve doğal oyun için ayrılan sürenin kısaltılmayacağı, teneffüsün çocuğun bütüncül gelişimini destekleyen bir öğrenme zamanı olarak değerlendirileceği belirtildi. Mevcut teneffüs uygulamaları çocuğun oyun ve dinlenme hakkı gözetilerek yeniden değerlendirilecek; gerekirse mevzuat düzenlemesi önerileri de geliştirilecek.
Okul bahçeleri ve oyun alanlarının güvenli, çok türlü ve farklı yaş gruplarına hitap eden biçimde yeniden düzenlenmesi de planlar arasında. Oyun alanlarının tek bir oyun türüyle sınırlandırılmaması, mümkün olduğunca doğal öğeler içermesi ve çevre dostu bir yapıya kavuşturulması hedefleniyor. Bu amaçla bir tasarım rehberi hazırlanacak; geleneksel oyun zemin çizgilerinin yanı sıra 'konuşan duvarlar' ve etkileşimli fiziki ortamlar gibi düzenlemeler de okullarda yaygınlaştırılacak. Pilot uygulamalarla okul bahçelerinin yeşil ve sürdürülebilir alanlara dönüştürülmesi de gündemde.
Ulusal Oyun Envanteri ve Geleneksel Oyunların Korunması
Geleneksel çocuk oyunlarının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla 'Ulusal Oyun Envanteri' oluşturulacak. İl milli eğitim müdürlüklerinin koordinasyonunda yürütülecek saha derlemelerinin ardından envanter, dijital platform üzerinden açık erişime sunulacak. UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras kapsamında değerlendirilebilecek oyunlar tespit edilerek başvuru dosyaları hazırlanacak; geleneksel çocuk oyunları şenlikleri ise ülke genelinde düzenli hale getirilecek.
Okullarda planlanacak geleneksel oyunlar arasında beştaş, çember çevirme, halat çekme, mendil kapmaca, ip atlama, mangala ve çuval yarışı yer alıyor. Bunların yanı sıra Türk dünyasının ortak oyun envanterinin oluşturulmasına yönelik çalışmalar başlatılacak; 'Türk Dünyası Çocuk Oyunları Şenliği' düzenli hale getirilecek ve katılımcı ülke sayısı artırılacak.
Öğretmenlere Oyun Pedagojisi Eğitimi, Dijital Oyuna Denge
Belgede öğretmenlerin oyun pedagojisine ilişkin yeterliklerinin artırılması da temel hedefler arasında sayıldı. Öğretim programlarında doğal oyun, rehberli oyun, eğitsel oyun ve oyunlaştırılmış öğrenme ayrı ayrı tanımlanacak ve her biri için süre ayrılacak. 'Oyunsever öğretmen' anlayışı doğrultusunda mesleki gelişim programları hazırlanacak, formatör öğretmenler yetiştirilecek. Öğretmen yetiştirme lisans programlarının güçlendirilmesi için yükseköğretim kurumlarıyla da işbirliği yapılacak.
Dijital oyun alanında ise çocukların yaş ve gelişim özelliklerine uygun içerikler için ölçütler belirleneceği aktarıldı. Geleneksel oyunlar ile Türk kültürüne ait karakter, mekan, anlatı ve değerlerden beslenen yerli dijital oyun içeriklerinin geliştirilmesi desteklenecek. Ulusal oyun envanteri dijital oyun geliştiricilerinin kullanımına açılacak ve geleneksel oyunlar temalı dijital oyun tasarım yarışmaları düzenlenecek. Rehber öğretmenlere ise 'oyun yoluyla psikososyal destek eğitimi' verilerek duygu düzenleme ve psikolojik sağlamlığı destekleyen uygulamalar okul rehberlik programlarına dahil edilecek.
Ulusal Oyun Koordinasyon Kurulu Kurulacak, Eylem Adımlarının Takvimi Belli
Oyuna yönelik çalışmaların kurumlar arası eşgüdüm içinde yürütülmesi amacıyla 'Ulusal Oyun Koordinasyon Kurulu' kurulacak. Kurul yılda en az iki kez toplanacak ve yıllık değerlendirme raporu yayımlayacak. Ayrıca çocukların oyun olanaklarını nitelik, nicelik ve erişilebilirlik açısından ölçmek üzere 'Oyun Yeterliliği Değerlendirme Kılavuzu' hazırlanacak; seçilen illerde pilot uygulama yapıldıktan sonra kılavuz ülke geneline yaygınlaştırılacak.
Özel gereksinimli ve eğitime erişimi sınırlı çocukların akranlarıyla birlikte oynayabilecekleri erişilebilir oyun alanlarına ilişkin standartlar belirlenecek. Ailelerin sürece katılımı için aile eğitimi programlarına oyun modülü eklenecek, okul-aile işbirliğiyle gerçekleştirilecek oyun etkinlikleri yıllık okul planlarına dahil edilecek. Yerel yönetimlerle mahalle ölçeğinde oyun sokakları oluşturulması ve çocuk dostu şehir anlayışının hayata geçirilmesi konusunda da işbirliği yapılacak.
Belgede yer alan 90 eylem adımının 25'inin kısa vadede, 53'ünün orta vadede, 12'sinin ise uzun vadede hayata geçirilmesi öngörülüyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye Oyun Politika Belgesi ve Eylem Planı kaç hedef ve eylem adımı içeriyor?
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan belgede 6 hedef, 29 politika maddesi ve 90 eylem adımı yer alıyor. Bu 90 eylem adımının 25'inin kısa vadede, 53'ünün orta vadede, 12'sinin ise uzun vadede hayata geçirilmesi planlanıyor.
Belgede teneffüs sürelerine ilişkin ne gibi düzenlemeler öngörülüyor?
Teneffüs ve doğal oyun için ayrılan sürenin kısaltılmayacağı belirtiliyor. Teneffüs, çocuğun bütüncül gelişimini destekleyen bir öğrenme zamanı olarak ele alınacak; mevcut uygulamalar çocuğun oyun ve dinlenme hakkı gözetilerek yeniden değerlendirilecek ve gerekirse mevzuat düzenlemesi önerileri geliştirilecek.
Geleneksel oyunların korunması için hangi adımlar atılacak?
Geleneksel çocuk oyunlarının korunması amacıyla 'Ulusal Oyun Envanteri' oluşturulacak ve dijital platform üzerinden açık erişime sunulacak. UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras kapsamında değerlendirilebilecek oyunlar tespit edilecek, geleneksel çocuk oyunları şenlikleri ülke genelinde düzenli hale getirilecek. Okullarda beştaş, halat çekme, mendil kapmaca, ip atlama, mangala ve çuval yarışı gibi geleneksel oyunların yer alması planlanıyor.
Belgede dijital oyunlara nasıl bir yaklaşım benimseniyor?
Çocuğun üstün yararı doğrultusunda fiziksel oyun önceliklendiriliyor; dijital oyun deneyimlerinin dengeli ve gelişimsel açıdan uygun biçimde ele alınması öngörülüyor. Çocukların yaş ve gelişim özelliklerine uygun dijital oyun içerikleri için ölçütler belirlenecek, geleneksel oyunlar ile Türk kültürüne ait değerlerden beslenen yerli dijital oyun içerikleri desteklenecek.
Ulusal Oyun Koordinasyon Kurulu ne zaman ve nasıl toplanacak?
Oyuna yönelik çalışmaların kurumlar arası eşgüdüm içinde yürütülmesi amacıyla kurulacak olan Ulusal Oyun Koordinasyon Kurulu, yılda en az iki kez toplanacak ve yıllık değerlendirme raporu yayımlayacak.
