İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) Genel Müdürü Şafak Başa, kurumun 2019-2026 yılları arasındaki sekiz yıllık yatırım, proje ve kurumsal dönüşüm faaliyetlerini kapsayan kapsamlı bir sunum gerçekleştirdi. Pandemi, küresel ekonomik daralma, yüksek enflasyon ve kur dalgalanmalarının maliyetler üzerinde ciddi baskı oluşturduğu bu dönemde yatırımlardan taviz verilmediğini vurgulayan Başa, kurumun vizyonunu ve sahada ulaşılan sonuçları tek tek sıraladı.
Melen Barajı Tamamlanmadı, Alternatif Çözüm Devreye Girdi
Sunumun en dikkat çekici başlıklarından birini Melen Sistemi oluşturdu. Başa, "Melen Barajı'nın henüz tamamlanmamış olması, Melen'den tam kapasiteyle ve verimli şekilde yararlanılmasını güçleştirmektedir" dedi. Bu soruna karşı geliştirilen çözüm olarak, Melen Havzası'nda yoğun yağışlı dönemlerdeki fazla suyu sisteme kazandırmak amacıyla günlük 735 bin metreküp kapasiteli Melen 3. Terfi Merkezi'nin devreye alındığını açıkladı. Terfi merkezinin 2023 yılında işletime açılmasından bu yana İstanbul'a toplam 133 milyon metreküp ilave su temin edildiği belirtildi.
Bütçe Yaklaşık 100 Milyar Liraya Çıktı, Gerçekleşme Oranı Yüzde 95
Finansal tablolar açısından değerlendirildiğinde, 2018 yılında 7,44 milyar lira olan İSKİ bütçesinin 2026'ya gelindiğinde yaklaşık 100 milyar liraya ulaştığı görüldü. Yatırımların bütçe içindeki payı ise 3,21 milyar liradan 45,11 milyar liraya yükseltildi. 2019-2026 döneminde yatırımlara ayrılan bütçenin toplam bütçe içindeki payı ortalama yüzde 43 olurken, yatırım bütçesi gerçekleşme oranı da ortalama yüzde 95 düzeyinde gerçekleşti. Başa ayrıca 2023 yılında tamamlanan İstanbul İçme Suyu ve Kanalizasyon Master Planı'na da değindi; 89 teknik rapor ve toplam 26 bin sayfadan oluşan bu planın İstanbul'un 2053 yılına uzanan su ve altyapı geleceğini şekillendirdiğini aktardı.
İçme Suyu Arıtma Kapasitesi Yüzde 16 Arttı, Kayıp-Kaçak Oranı Düştü
Dönem boyunca 5 yeni içme suyu arıtma tesisi inşa edildiği, bir tesiste ise kapasite artışı yapıldığı belirtildi. 500 bin metreküp/gün kapasiteli Ömerli Emirli İçme Suyu Arıtma Tesisi, Şile'de 20 bin metreküp/gün kapasiteli Ultrafiltrasyon Membran Tesisi, Taşoluk 2. Kademe ve Terkos Yusuf Ziya Ortaç tesisleri bu dönemde hizmete girdi. Tüm bu yatırımların sonucunda 2019'da günlük 4 milyon 352 bin metreküp olan içme suyu arıtma kapasitesi, 5 milyon 58 bin metreküpe yükseltildi; bu artış yüzde 16'ya karşılık geliyor. Cumhuriyet İçme Suyu Arıtma Tesisi'nin ikinci kademesi tamamlandığında toplam kapasitenin 5 milyon 418 bin metreküp/güne ulaşması bekleniyor.
Su kayıp-kaçak oranı cephesinde de önemli bir ilerleme kaydedildiği açıklandı. 2019'da yüzde 22,34 olan kayıp-kaçak oranı yüzde 18,48'e indirildi. Başa, bu çalışmalar sayesinde İstanbul'un 60 günlük su tüketimine eşdeğer 195 milyon metreküp suyun tasarruf edildiğini söyledi. Su idarelerinde bir ilk olduğunu belirttiği Su Kayıpları ve Basınç Yönetimi Dairesi Başkanlığı da bu dönemde kuruldu; izole alt bölge sayısı ise 12 kat artırıldı.
Atık Su Arıtma, Haliç ve Yenilenebilir Enerji Alanında Büyük Adımlar
Atık su tarafında da köklü bir dönüşüm yaşandığı vurgulandı. Ataköy 2. Kademe, Tuzla 3. Kademe ve Baltalimanı Biyolojik Atık Su Arıtma Tesisi dahil toplam 10 yeni atık su arıtma tesisi inşa edildi; bu tesislerin toplam kapasitesi 1 milyon 263 bin metreküp/gün olarak açıklandı. Böylece 2018'de 1 milyon 797 bin metreküp/gün olan biyolojik ve ileri biyolojik atık su arıtma kapasitesi yüzde 55 artışla 2 milyon 784 bin metreküp/güne ulaştı. İhale ve projelendirme süreçleri tamamlandığında bu kapasitenin 4 milyon 287 bin metreküp/güne çıkması ve biyolojik arıtılan atık su oranının yüzde 38'den yüzde 58'e yükselmesi hedefleniyor.
Haliç'e yönelik çalışmalar kapsamında ise Alibeyköy ve Kağıthane derelerinden taşınan çamurun etkilerini azaltmak amacıyla Haliç Dip Çamur Tarama ve Susuzlaştırma Tesisi tamamlanarak İBB'ye devredildi. Özel tasarlanan gemiyle çıkarılan çamur minimum yüzde 50 oranında susuzlaştırılıyor. İstanbul Boğazı'ndan alınan su terfi merkezi aracılığıyla Haliç'e aktarılıyor; 2019'dan bu yana Haliç'e verilen toplam su miktarı 665 milyon metreküpü buldu. Enerji alanında ise güneş enerjisi üretim kapasitesi 2019'daki 1,4 MW'tan 10 MW'a çıkarıldı; bu yüzde 700'lük bir artışa karşılık geliyor. 2019'dan bu yana 34.500 MWh güneş enerjisi üretildi. Rüzgar enerjisi santrali kurulum çalışmalarının da başlatıldığı açıklandı.
Dijital Dönüşüm, Afete Hazırlık ve Sosyal Destekler
Teknolojik altyapı yatırımları çerçevesinde dijital ikiz sistemiyle su tüketiminin yüzde 97 doğrulukla öngörülebildiği belirtildi. Akıllı sayaç sayısı 18 binden 114 binin üzerine çıkarılırken, 1 milyon 520 bin aboneye eğik kadranlı sayaç takıldı. Yapay zeka asistanı DAMLA da bu dönemde devreye alındı. Yazılım ve CBS altyapısının yenilenmesiyle arızalara müdahale süresi yüzde 80 kısaldı. İGDAŞ ile Ortak Sayaç Okuma Projesi başlatılırken, Fransız Kalkınma Ajansı (AFD) ve ATOS ile Akıllı Ölçüm Pilot Projesi kapsamında 500 bin Euro tutarında hibe anlaşması imzalandı. 6 farklı ülkenin su idaresiyle de Mutabakat Zaptı imzalandığı açıklandı.
Taşkın yönetimi alanında 285 km yağmur suyu hattı ve 16 km yağmur suyu tüneli yapıldı; 181 kritik noktada kalıcı altyapı çözümleri hayata geçirildi. İstanbul Taşkın Erken Uyarı Sistemi (İTEUS) kapsamında 7.500 km'lik akış mecrası dijital ortamda modellenerek taşkın risk haritaları oluşturuldu ve imar planlama süreçlerine entegre edildi. Afete hazırlık kapsamında arama kurtarma personeli 35'ten 130'a, araç sayısı 12'ye çıkarıldı. İstanbul dışında bir Felaket Kurtarma Merkezi kuruldu; depreme karşı isale hatlarında ülkede ilk kez uygulanan yöntemle 45 esnek boru bağlantı parçası monte edildi.
Sosyal destek boyutunda ise İnsani Su Hakkı uygulamasıyla 2019'dan bu yana İstanbullulara toplam 676 milyon metreküp ücretsiz su sağlandığı açıklandı. Bu kapsamda sunulan toplam destek 10 milyar liraya ulaşırken, Askıda Fatura uygulamasıyla da yaklaşık 250 bin işlem gerçekleştirildi ve vatandaşlar arasında 55,5 milyon liralık dayanışma sağlandı. Hizmet verilen abone sayısı ise 6,5 milyondan 7 milyonun üzerine çıktı.
Sıkça Sorulan Sorular
Melen Barajı neden tam kapasiteyle kullanılamıyor?
İSKİ Genel Müdürü Şafak Başa'nın açıklamasına göre Melen Barajı henüz tamamlanmamış olduğundan Melen sisteminden tam kapasiteyle ve verimli biçimde yararlanılması güçleşmektedir. Bu nedenle yoğun yağışlı dönemlerdeki fazla suyu sisteme kazandırmak amacıyla günlük 735 bin metreküp kapasiteli Melen 3. Terfi Merkezi devreye alınmıştır.
Melen 3. Terfi Merkezi ne zaman devreye alındı ve ne kadar su sağladı?
Melen 3. Terfi Merkezi 2023 yılında devreye alındı. Devreye alındığı tarihten bu yana İstanbul'a toplam 133 milyon metreküp ilave su temin edildiği açıklandı.
İSKİ'nin su kayıp-kaçak oranı nasıl değişti?
2019 yılında yüzde 22,34 olan su kayıp-kaçak oranı, gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda yüzde 18,48'e indirildi. Bu düşüş sayesinde İstanbul'un 60 günlük su tüketimine eşdeğer 195 milyon metreküp su tasarrufu sağlandığı belirtildi.
İSKİ'nin 2019-2026 dönemindeki yatırım bütçesi ne kadar oldu?
2018 yılında 7,44 milyar lira olan İSKİ bütçesi bu dönemde yaklaşık 100 milyar liraya ulaştı. Yatırımların bütçe içindeki payı 3,21 milyar liradan 45,11 milyar liraya çıkarıldı; yatırımlara ayrılan bütçenin toplam bütçe içindeki payı ortalama yüzde 43, yatırım bütçesi gerçekleşme oranı ise ortalama yüzde 95 olarak gerçekleşti.
İSKİ İnsani Su Hakkı uygulaması kapsamında ne kadar destek sağlandı?
İnsani Su Hakkı uygulamasıyla 2019'dan bu yana İstanbullulara toplam 676 milyon metreküp ücretsiz su sağlandı. Bu kapsamda sunulan toplam destek 10 milyar liraya ulaştı. Ayrıca Askıda Fatura uygulamasıyla yaklaşık 250 bin işlem gerçekleştirildi ve vatandaşlar arasında 55,5 milyon liralık dayanışma sağlandığı açıklandı.
