Orman yangınlarıyla mücadelede alışılmışın dışında bir öneri giderek daha fazla ilgi görüyor: Keçilerin ormanlık alanlarda kontrollü biçimde otlatılması. Keçi yetiştiricisi Mehmet Erdem ve Prof. Dr. Mustafa Öztürk, bu yöntemin hem orman tabanındaki yanıcı bitki örtüsünü azaltabileceğini hem de küresel ölçekte uygulamaya girdiğini vurguladı.
Hayvanların Olmadığı Ormanda Yangın Riski Artıyor
Keçi yetiştiricisi Mehmet Erdem, ormanlık alanlarda hayvanların bulunmamasının ciddi bir sorun yarattığına dikkat çekti. Erdem'e göre hayvansız bırakılan ormanlarda yerdeki ot, yaprak ve pürler zamanla birikerek yangın riskini önemli ölçüde artırıyor. Bu birikimin önüne geçmenin en doğal yolunun ise kontrollü hayvan otlatması olduğunu belirten Erdem, özellikle uzun yıllardır kapalı tutulan ve gelişimini tamamlamış genç orman sahalarında keçilerin bu amaçla kullanılabileceğini ifade etti.
Erdem'in altını çizdiği nokta yalnızca teknik bir mesele değil; aynı zamanda ekonomik bir gerçeklik. Keçilerin orman içinde dolaşırken yerdeki otları yemesi, yemediklerini ezmesi ve ağaçların taban dallarını budaması, insan emeğiyle yapılması son derece güç ve maliyetli bir temizlik işine karşılık geliyor.
'Keçi Bedava Temizlik Yapıyor, Parasız İşçi'
Erdem, keçilerin ormandaki rolünü son derece çarpıcı bir benzetmeyle anlattı: "Keçi ormanın içinde gezerse yerdeki otları yiyor, yemediğini eziyor. Ağaçların taban dallarını yiyor, budama yapıyor. Çok güzel bir temizlik gerçekleştiriyor. İnsanoğlunu tutsan, 'Şu ormanı, şu otları temizle' desen bunu yapamaz. Bu hayvanlar kesinlikle bedava yapıyor. Bedava temizlik. Parasız işçi."
Bu sözler, keçilerin yalnızca birer hayvancılık varlığı olmadığını; doğru yönetildiğinde orman ekosisteminin işlevsel bir parçasına dönüşebildiğini ortaya koyuyor. Erdem'e göre keçiler beslenirken aynı anda yangın riskini artıran bitki örtüsünü de temizliyor; bu da onları hem verimli hem de düşük maliyetli bir çözüm haline getiriyor.
10 Yılı Geçen Sahalar Kontrollü Otlatmaya Açılmalı
Erdem, her ormanlık alanın keçi otlatmasına uygun olmadığını da vurguladı. Ona göre ağacın 10 metreye ulaştığı, yani en az 10 yılı geçmiş sahalarda keçilerin artık ağaçlara zarar veremeyeceğini belirterek bu alanların kontrollü otlatmaya açılması gerektiğini savundu. Özellikle 20-30 yıllık bazı sahaların bu uygulamaya son derece uygun hale geldiğini de ekledi.
"Ağacın dibindeki ot, yaprak ve pürleri temizler. Bu da yangınla mücadelenin diğer bir önemli ayağı. Bu yüzden kapalı olan gençlik sahalarının, özellikle gelişimini tamamlamış olanların yayılıma açılması gerekiyor" diyen Erdem, mevcut uygulamanın yangın riskini gereksiz yere yüksek tuttuğunu ima etti.
Yörükler: Ormanların Gizli Bekçileri
Mehmet Erdem, orman yangınlarıyla mücadelede yalnızca keçilerin değil, bölgede yaşayan hayvancıların, çobanların ve Yörüklerin de kritik bir rol üstlendiğini söyledi. Yörüklerin dağları ve ormanlık alanları sürekli kullandığını belirten Erdem, bu insanların herhangi bir yangın ya da duman fark ettiklerinde ilk müdahaleyi yapabilecek konumda olduğunu vurguladı.
"Bizler bir nevi ormanların bekçisiyiz. Hayvancılar, çobanlar, Yörükler; ormanlarımızın ve dağlarımızın gizli bekçileridir. Ulaşım olmayan bir dağda bir Yörük çıkar, suyun başına konar. Allah korusun, en ufak bir dumanda gidip müdahale ediyor. Söndürebilirse söndürüyor, yoksa ihbarda bulunuyor" diye konuştu.
Erdem, orman koruma ve muhafaza memurlarının görevlerini yerine getirdiğini kabul etmekle birlikte, Yörüklerin sahada geçirdiği sürenin çok daha uzun olduğuna dikkat çekti: "Onlar 24 saatin belki bir saatinde ormanın içerisindeyse, Yörükler 24 saatin 24 saati ormanın içerisinde." Bu tespiti, Yörüklerin erken uyarı sistemine olan katkısını somut biçimde ortaya koyuyor.
Prof. Dr. Öztürk: Dünyada 'Hedefli Otlatma' Uygulaması Yaygınlaşıyor
Konuya akademik perspektiften yaklaşan Prof. Dr. Mustafa Öztürk, kontrollü keçi otlatmasının orman tabanındaki çalı, çırpı, kurumuş ot ve yabani bitkileri temizleyerek yangın riskini azaltmaya önemli katkı sağladığını belirtti. Keçilerin doğru yönetildiğinde orman ekosisteminin ayrılmaz bir parçası olduğunu ifade eden Öztürk, sürülerin yalnızca gıda üretimine değil, aynı zamanda doğal temizliğe de hizmet ettiğini vurguladı.
Öztürk, keçilerin ormandaki yanıcı bitki örtüsünü tüketerek yangınların hem başlamasını hem de yayılmasını yavaşlatabileceğine dikkat çekti. Bu yöntemin dünyada "hedefli otlatma" adıyla bilindiğini ve başta Kaliforniya olmak üzere yangın riski yüksek İspanya, Portekiz ve Şili gibi ülkelerde uygulamaya konulduğunu belirtti. Öztürk'ün bu tespiti, söz konusu yaklaşımın yerel bir öneri olmaktan öte, uluslararası alanda kabul görmüş bir yöntem olduğunu gözler önüne seriyor.
Erdem de ormanların korunmasının toplumun ortak sorumluluğu olduğunu vurgulayarak keçilerin kontrollü otlatılması ile bölgede yaşayan hayvancılarla iş birliği yapılmasının orman yangını riskini azaltmada birbirini tamamlayan iki önemli unsur olduğunu söyledi.
Sıkça Sorulan Sorular
Keçiler orman yangınlarını önlemede nasıl bir rol üstleniyor?
Keçiler orman içinde otlarken yerdeki otları yiyor, yemediklerini eziyor ve ağaçların taban dallarını budayarak yangın riskini artıran yanıcı bitki örtüsünü azaltıyor. Bu sayede hem orman tabanı temizleniyor hem de olası yangınların başlama ve yayılma hızı yavaşlıyor.
Hangi ormanlık alanlar kontrollü keçi otlatmasına uygun kabul ediliyor?
Keçi yetiştiricisi Mehmet Erdem'e göre ağacın 10 metreye ulaştığı, yani en az 10 yılı geçmiş sahalar kontrollü otlatmaya uygundur. Bu yaşın üzerindeki ağaçlara keçiler zarar veremez; özellikle 20-30 yıllık sahaların bu uygulama için elverişli olduğu belirtiliyor.
'Hedefli otlatma' yöntemi hangi ülkelerde uygulanıyor?
Prof. Dr. Mustafa Öztürk'ün aktardığına göre bu yöntem başta Kaliforniya olmak üzere yangın riski yüksek İspanya, Portekiz ve Şili gibi ülkelerde "hedefli otlatma" adıyla uygulamaya konulmuş durumda.
Yörüklerin orman yangınlarının önlenmesindeki katkısı nedir?
Mehmet Erdem'e göre Yörükler dağları ve ormanlık alanları günün 24 saati kullandığı için herhangi bir duman ya da yangın belirtisi fark ettiklerinde ilk müdahaleyi yapabilecek konumdalar. Söndürebildiklerinde yangına müdahale ediyor, söndüremediklerinde ise yetkililere ihbarda bulunuyorlar.
Kontrollü keçi otlatması orman ekosistemine zarar verir mi?
Prof. Dr. Mustafa Öztürk, keçilerin doğru yönetildiğinde orman ekosisteminin bir parçası olduğunu ve bu uygulamanın ekosisteme zarar vermek yerine katkı sunduğunu ifade etti. Ancak bu değerlendirme, uygulamanın kontrollü ve doğru yönetilmesi koşuluna bağlıdır.
