Rusya tarihi uzmanı Dr. İsmet Konak, Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi'nde Moskova'ya ait 20 fotoğrafa ulaştı. İkinci Dünya Savaşı arifesinde, 1939 yılının ilkbaharında çekildiği tahmin edilen bu fotoğraflar üzerindeki gizlilik kararı 2021 yılında kaldırıldı. Konak, söz konusu fotoğrafların dönemin Moskova'sına ilişkin bir panorama çizdiğini belirterek bulgularını Sputnik'e aktardı.
Arşivdeki Fotoğraflar Ne Gösteriyor?
Konak'ın aktardığı bilgilere göre, fotoğraflarda ağırlıklı olarak dönemin Moskova Metrosu ile Volga-Moskova Kanalı'na ilişkin görüntüler yer alıyor. Koleksiyonda Komintern Caddesi istasyonundaki tren, Aeroport metro istasyonunun giriş bölümü ve peronu, Belorusskaya istasyonundaki yürüyen merdivenler ve bu merdivenlerin ulaştığı hol, Mayakovskaya Meydanı metro istasyonu, Kievskaya metro istasyonunun peronu, Sokol metro istasyonu, Devrim Meydanı metro istasyonu ve Sovyetler Sarayı metro istasyonu gibi çeşitli metro yapılarının görüntüleri bulunuyor.
Volga-Moskova Kanalı'na ait kareler de koleksiyonun önemli bir bölümünü oluşturuyor. Bu fotoğraflar arasında arıza durumunda kullanılan kanal havuzu kapakları, Kuzey Nehir Terminali, Khimki Nehir İstasyonu'nun sütunlu geçidi, 9 numaralı kanal havuzunun köprüden görünümü, Karamışevo Barajı, 4 numaralı kilidin yakınında bir buharlı gemi, 6 numaralı kanal havuzunda motorlu tekneler, 5 numaralı kilidin kuleleri ve genel görünümü ile Pestovo tahliye kilidinin mimari görünümü yer alıyor.
Konak'ın Fotoğraflara İlişkin Değerlendirmesi
Türk Diplomatik Arşivi'ndeki fotoğraflara ilişkin değerlendirmesini Sputnik'e aktaran Konak, bu karelerin kendisinde uyandırdığı duyguyu şu sözlerle ifade etti: "Nazım'ın koskocaman elma ağacını nerdeyse 80 yıl önce çekilmiş bazı fotoğraflarda koklamak ayrı bir duygu. Bu bağlamda Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi'nde ulaştığım 20 fotoğraf, dönemin Moskovası'na dair bir panorama çizmektedir. İkinci Dünya Savaşı arifesinde 1939 yılının ilkbaharında çekildiğini tahmin ettiğimiz fotoğraflar üzerindeki gizlilik kararı, 2021 yılında kaldırılmıştır. Bu yönü itibariyle dikkate değer bir özellik ihtiva eden fotoğraflarda ağırlıklı olarak Moskova metrosu ve Volga-Moskova kanalına ilişkin kareler ön plana çıkmaktadır."
Moskova'nın 1147'den İkinci Dünya Savaşı'na Uzanan Tarihi
Konak, fotoğrafların yanı sıra Moskova'nın tarihine ilişkin de değerlendirmelerde bulundu. Kentin 1147'de Yuriy Dolgorukiy tarafından kurulduğunu hatırlatan Konak, şehrin tarih boyunca pek çok büyük olaya sahne olduğunu vurguladı. Konak'ın aktarımına göre Moskova, Altın Orda ve Lehler tarafından yakılmasına rağmen ayakta kalmayı başardı. Napolyon 1812'de şehri muhasara etti ve 35 gün kaldı, ancak kaleyi fethedemedi. Konak bu durumu "balık avlamaya giderken suda boğuldu" deyimiyle nitelendirdi.
1941-42 yıllarında ise Hitler'in Nazi birliklerini Kızıl Meydan'da yürütme amacının sadece bir hayal olarak kaldığını belirten Konak, bu durumu da "karga, kekliği taklit edeyim derken yürüyüşünü şaşırdı" deyimiyle özetledi. Konak'a göre 1 milyon Sovyet askerinin muhafaza ettiği Moskova, faşizme karşı adeta bir kalkan işlevi gördü.
Nazım Hikmet'in Dizelerinde Moskova
Konak, Moskova'nın edebiyattaki yerine de değindi. Sovyet halkının her zaman kendini güvende hissettiği bir "dulda" olarak nitelendirdiği Moskova'nın, Nazım Hikmet'in dizelerine konu olduğunu aktardı. Konak'ın alıntıladığı dizeler şöyle: "Pembe, beyaz çiçek açmış, / Kocaman, koskocaman bir elma ağacıydı / Benim için bu şehir..."
Nazım Hikmet'in bir elma ağacına benzettiği, Lermantov'un ise bir "evlat" kadar sevdiği bu kentin daha nice düşünür ve aydına ilham olmaya devam edeceğini vurgulayan Konak, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı: "Daha nice şair ve ressama esin kaynağı olacaktır."
Sıkça Sorulan Sorular
Türk Diplomatik Arşivi'ndeki Moskova fotoğrafları ne zaman çekildi?
Fotoğrafların İkinci Dünya Savaşı arifesinde, 1939 yılının ilkbaharında çekildiği tahmin edilmektedir. Bu tahmini, fotoğrafları inceleyen Rusya tarihi uzmanı Dr. İsmet Konak dile getirmiştir.
Bu fotoğraflar üzerindeki gizlilik kararı ne zaman kaldırıldı?
Fotoğraflar üzerindeki gizlilik kararı 2021 yılında kaldırıldı. Dr. İsmet Konak, bu özelliğin fotoğrafları ayrıca dikkate değer kıldığını belirtmiştir.
Arşivdeki fotoğraflarda hangi mekânlar yer alıyor?
Fotoğraflarda ağırlıklı olarak dönemin Moskova Metrosu ile Volga-Moskova Kanalı'na ilişkin görüntüler bulunuyor. Metro istasyonları, kanal havuzları, nehir terminalleri ve baraj gibi yapılar karelerin başlıca konularını oluşturuyor.
Moskova'nın tarihsel önemi hakkında Dr. Konak ne söyledi?
Konak, Moskova'nın 1147'de Yuriy Dolgorukiy tarafından kurulduğunu, Altın Orda ve Lehler tarafından yakılmasına rağmen ayakta kaldığını, Napolyon'un 1812'de 35 gün muhasara etmesine karşın şehri fethedemediğini ve 1941-42'de Nazi birliklerinin Kızıl Meydan'a ulaşma amacının gerçekleşmediğini aktardı. Konak'a göre 1 milyon Sovyet askerinin koruduğu Moskova, faşizme karşı bir kalkan oldu.
Nazım Hikmet Moskova'yı şiirlerinde nasıl tasvir etti?
Dr. Konak'ın aktardığına göre Nazım Hikmet, Moskova'yı şiirinde "Pembe, beyaz çiçek açmış, kocaman, koskocaman bir elma ağacı" olarak nitelendirdi. Konak ayrıca Lermantov'un da bu kenti bir "evlat" kadar sevdiğini hatırlattı.
