Rusya tarihi uzmanı Dr. İsmet Konak, Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi'nde önemli bir keşfe imza attı. Konak, arşivde İkinci Dünya Savaşı arifesine, 1939 yılının ilkbaharına ait olduğu tahmin edilen 20 Moskova fotoğrafına ulaştı. Uzun süre gizli tutulan bu fotoğrafların üzerindeki gizlilik kararı 2021 yılında kaldırıldı. Sputnik'e konuşan Konak, söz konusu karelerin dönemin Moskova'sına dair bir panorama çizdiğini ifade etti.
Fotoğraflar Neyi Belgeliyor?
Dr. Konak'ın aktardığı bilgilere göre, 20 fotoğrafın büyük bölümünde dönemin Moskova Metrosu ile Volga-Moskova Kanalı'na ilişkin görüntüler ön plana çıkıyor. Fotoğraflar arasında Komintern Caddesi, Sovyetler Sarayı, Aeroport, Devrim Meydanı, Belorusskaya, Mayakovskaya Meydanı, Kievskaya ve Sokol gibi çeşitli metro istasyonlarının iç ve dış mekânlarına ait kareler yer alıyor. Kanal fotoğraflarında ise Kuzey Nehir Terminali, Khimki Nehir İstasyonu'nun sütunlu geçidi, Karamışevo Barajı, çeşitli kanal havuzları, kilitlerin kuleleri ve genel görünümleri, Pestovo tahliye kilidinin mimari yapısı ile kanal üzerindeki buharlı gemiler ve motorlu tekneler görülüyor. Fotoğrafların bir kısmı fotoğrafçı E. Abakoumov imzasını taşıyor.
Gizlilik Kararı 2021'de Kaldırıldı
Dr. Konak, arşiv bulgusu hakkındaki değerlendirmesini şu sözlerle aktardı: "Nazım'ın koskocaman elma ağacını neredeyse 80 yıl önce çekilmiş bazı fotoğraflarda koklamak ayrı bir duygu. Bu bağlamda Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi'nde ulaştığım 20 fotoğraf, dönemin Moskova'sına dair bir panorama çizmektedir. İkinci Dünya Savaşı arifesinde 1939 yılının ilkbaharında çekildiğini tahmin ettiğimiz fotoğraflar üzerindeki gizlilik kararı, 2021 yılında kaldırılmıştır. Bu yönü itibarıyla dikkate değer bir özellik ihtiva eden fotoğraflarda ağırlıklı olarak Moskova metrosu ve Volga-Moskova kanalına ilişkin kareler ön plana çıkmaktadır."
Moskova'nın Tarihsel Serüveni
Dr. Konak, fotoğrafların yanı sıra Moskova'nın tarihsel geçmişine de değindi. Uzman, kentin 1147'de Yuriy Dolgorukiy tarafından kurulduğunu ve bu tarihten İkinci Dünya Savaşı yıllarına uzanan süreçte pek çok kritik olaya sahne olduğunu anlattı. Konak'ın aktarımına göre Moskova, tarihsel süreçte Altın Orda ve Lehler tarafından yakılmasına karşın ayakta kalmayı başardı. Napolyon 1812'de şehri muhasara etti ve 35 gün kaldı; ancak kaleyi fethedemedi. Konak bu durumu "balık avlamaya giderken suda boğuldu" deyimiyle özetledi.
1941-42 yıllarında ise Hitler'in Nazi birliklerini Kızıl Meydan'da yürütme girişimi de sonuçsuz kaldı. Konak, bu girişimi "Napolyon'vari bir imitasyon" olarak nitelendirdi ve "karga, kekliği taklit edeyim derken yürüyüşünü şaşırdı" deyimiyle aktardı. Konak'a göre 1 milyon Sovyet askerinin savunduğu Moskova, faşizme karşı adeta bir kalkan işlevi gördü ve Sovyet halkının kendini güvende hissettiği bir "dulda" oldu.
Nazım Hikmet ve Lermantov'un Gözünden Moskova
Dr. Konak, Moskova'nın edebiyat ve sanattaki yerine de değindi. Konak, Türk şair Nazım Hikmet'in Moskova'yı konu ettiği dizelerine dikkat çekti. Nazım Hikmet'in şehri şu mısralarla betimlediğini aktardı: "Pembe, beyaz çiçek açmış, / Kocaman, koskocaman bir elma ağacıydı / Benim için bu şehir..." Konak, Rus şair Lermantov'un da bu kenti bir "evlat" kadar sevdiğini hatırlatarak değerlendirmesini şöyle tamamladı: "Nazım'ın bir elma ağacına benzettiği, Lermantov'un bir 'evlat' kadar sevdiği bu kent daha nice düşünür ve aydına ilham olmaya devam edecektir. Daha nice şair ve ressama esin kaynağı olacaktır."
Sıkça Sorulan Sorular
Türk Diplomatik Arşivi'nde bulunan Moskova fotoğrafları ne zaman çekildi?
Fotoğrafların İkinci Dünya Savaşı arifesinde, 1939 yılının ilkbaharında çekildiği tahmin edilmektedir.
Bu fotoğrafların üzerindeki gizlilik kararı ne zaman kaldırıldı?
Fotoğraflar üzerindeki gizlilik kararı 2021 yılında kaldırıldı.
Fotoğraflarda hangi mekânlar yer alıyor?
Fotoğraflarda ağırlıklı olarak Moskova Metrosu'na ait çeşitli istasyonlar ile Volga-Moskova Kanalı'na ilişkin görüntüler yer alıyor. Komintern Caddesi, Sovyetler Sarayı, Aeroport, Belorusskaya, Mayakovskaya Meydanı, Kievskaya ve Sokol istasyonlarının yanı sıra Kuzey Nehir Terminali, Khimki Nehir İstasyonu, Karamışevo Barajı ve çeşitli kanal yapıları da bu kareler arasında bulunuyor.
Fotoğrafları arşivde keşfeden kişi kimdir?
Fotoğrafları Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi'nde keşfeden kişi Rusya tarihi uzmanı Dr. İsmet Konak'tır.
Nazım Hikmet Moskova'yı şiirlerinde nasıl betimledi?
Dr. Konak'ın aktardığına göre Nazım Hikmet, Moskova'yı "Pembe, beyaz çiçek açmış, / Kocaman, koskocaman bir elma ağacıydı / Benim için bu şehir..." dizeleriyle bir elma ağacına benzeterek betimledi.
