Türkiye'de 2027-2029 yıllarını kapsayan dönemde hayata geçirilecek kamu yatırımlarının çerçevesi netleşti. Kamu Yatırım Programı Hazırlama Rehberi'nden derlenen bilgilere göre ekonomik büyümeyi destekleyen, özel sektörün önünü açan, bölgesel kalkınmayı hızlandıran ve istihdamı artıran projeler yatırım gündeminin merkezine oturacak. Özel sektörün tek başına üstlenemeyeceği ekonomik ve sosyal altyapı yatırımları ise öncelikli alanların başında geliyor.
Rehbere göre kamu yatırımlarında üç temel eksen öne çıkıyor: Özel sektörün üretim maliyetlerini düşürecek ve yeni üretim kapasitesi oluşturacak projeler; makroekonomik hedeflere katkı sağlayacak ve sürdürülebilir büyümeyi besleyecek yatırımlar; nitelikli insan gücü ve güçlü toplum hedeflerine hizmet edecek altyapı çalışmaları. Kurumların proje öncelik sıralaması yaparken genel, sektörel, bölgesel ve proje bazındaki kriterleri birlikte değerlendirmesi bekleniyor.
İmalat, Tarım, Turizm ve Savunmaya Odaklanılacak
İmalat sanayisi, önümüzdeki üç yılın kamu yatırım gündeminde belirleyici bir yer tutuyor. Bu sektörün beşeri ve fiziki altyapısını güçlendirecek AR-GE, dijitalleşme, insan kaynakları, lojistik, enerji ve eğitim alanlarındaki yatırımlar desteklenecek. Tarım ve gıda, turizm ile savunma sanayisi de öncelikli sektörler arasında yer alıyor.
Bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarının azaltılması da yatırım tekliflerinin hazırlanmasında temel bir ölçüt olacak. Yatırımların bölgesel dağılımı belirlenirken geçmiş yıllardaki tahsisler ve gelecek döneme ilişkin bölgesel politikalar birlikte göz önünde bulundurulacak. Bölge ekonomilerinde öne çıkan sektörlerin daha yüksek katma değer üretecek ve rekabet gücü yüksek yapılara dönüşmesini sağlayacak projelere ağırlık verilmesi planlanıyor.
Organize sanayi bölgesi projeleri kamu yatırım programına dahil edilirken ulusal ve bölgesel stratejiler temel alınacak; projeler illerin sanayi potansiyeli ve bütçe imkânları çerçevesinde değerlendirilecek. Sanayi altyapısı yatırımlarında sektörel ve tematik projeler ön planda tutulacak.
Sulama ve Tarımsal Altyapıda Hız Kazanılacak
Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü'nün yatırım programındaki büyük ölçekli projelerde belirli bir öncelik sıralaması uygulanacak. Depolaması tamamlanan veya depolamasız olan, su iletim tesislerinin yapımı biten ya da devam eden ve cazibeyle sulama yapılabilecek projeler öne alınacak.
Hayvancılık cephesinde ise üretimi artıracak, hayvan hastalıklarıyla mücadeleyi güçlendirecek, sürü yönetimi ve biyogüvenlik tedbirlerini kapsayan altyapı ve araştırma projelerine öncelik tanınacak. Bitkisel üretimin artırılması, bitki sağlığının korunması ve tarım bilgi sistemlerinin geliştirilmesine yönelik altyapı ve araştırma yatırımları da desteklenecek alanlar arasında yer alıyor.
Su kayıp ve kaçaklarının azaltılması ayrı bir öncelik başlığı olarak belirlendi. DSİ tarafından yürütülen içme suyu temini projelerinde su kayıp oranı yüzde 50'nin altında bulunan ve nüfusu 50 binin üzerinde olan belediyeler öncelikli konumda değerlendirilecek.
Enerji ve Madencilikte Yerli Kaynaklar Ön Planda
Enerji sektörü ile imalat sanayisine girdi sağlayan üretim projeleri yatırım programında kritik bir yer tutacak. Kömür, petrol, doğal gaz ve jeotermal kaynakların yanı sıra rezervi azalan ve arz güvenliği açısından stratejik öneme sahip madenlerin aranması ve üretimine yönelik yatırımlar önceliklendirilecek. Madenlerin işlenerek ürüne dönüştürülmesini ve cevher kalitesinin tüketici taleplerine uygun biçimde yükseltilmesini sağlayacak projeler de bu kapsamda değerlendirilecek.
Enerji yatırımlarında Türkiye'nin enerji ihtiyacı projeksiyonuna uygunluk ve Elektrik Piyasası Kanunu'ndaki esaslarla uyum temel ölçütler arasında sayılıyor. Başta nükleer ve yenilenebilir enerji olmak üzere yerli ve özgün enerji teknolojilerinin geliştirilmesini hedefleyen yatırımlar desteklenecek. Yenilenebilir enerji kaynaklarının sisteme entegrasyonunu sağlayacak iletim altyapısı yatırımları da bu çerçevede öne çıkacak.
Doğal gaz alanında ise kaynak ve güzergâh çeşitliliğini artıracak, arz stoklarını yeterli düzeye taşıyacak ve denizlerde keşfedilen rezervlerin ekonomiye kazandırılmasına katkı sağlayacak altyapı yatırımlarına öncelik verilecek. Diğer projelerin hayata geçirilmesi için ön koşul niteliği taşıyan ya da mevcut yatırımların kapasite ve verimliliğini artıracak projeler de öncelikli kategoride değerlendirilecek.
Savunma ve Raylı Sistemlerde Yerlilik Vurgusu
Savunma sanayisinin yanı sıra yerli ve özgün raylı sistem araçları ile hava araçlarının geliştirilmesine yönelik projeler de kamu yatırım programında desteklenecek. Bu alandaki yatırımlar, genel sanayi altyapısı yatırımlarıyla birlikte ele alınacak ve sektörel öncelikler çerçevesinde değerlendirilecek.
Güvenlik, Yargı ve Kültürel Miras Yatırımları
Güvenlik hizmetlerinde kurumlar arası koordinasyonu ve teknolojik kapasiteyi güçlendirecek yatırımlar desteklenecek. Sınır güvenliği, terör, uyuşturucu, kaçakçılık, organize suçlar, siber suçlar ile yasa dışı ve düzensiz göçle mücadeleye yönelik projeler öncelikli alanlar arasında yer alıyor. Önleyici ve koruyucu güvenlik hizmetlerinin etkinliğini ve kapasitesini artıracak çalışmalar da bu kapsamda değerlendiriliyor.
Yargı alanında süreçlerin hızlandırılması ve vatandaşların adalete erişiminin kolaylaştırılmasına yönelik yatırımlar planlanıyor. Ceza ilamlarının etkin biçimde infaz edilebilmesi için Ceza İnfaz Kurumlarında kapasite artışına gidilecek.
Kültürel mirasın korunmasına yönelik yatırımlarda ise tek yapı ölçeğindeki çalışmalar yerine tarihi dokunun bütünüyle ele alındığı kentsel sit alanları, tarihi kent merkezleri ve tarihi çarşıları kapsayan projeler öne çıkarılacak. Arkeolojik kazılar, yüzey araştırmaları ve kültür mirasının yeniden ihyasına yönelik bilimsel projelerde Türk-İslam dönemine ağırlık verilmesi planlanıyor.
Belediyeler ve Göç Alanındaki Yatırımlar
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Katı Atık Programı kapsamındaki yatırımlar ile İLBANK'ın katı atık ve jeotermal merkezi ısıtma tesisi projelerine öncelik sağlanacak. Belediyelerin dış krediyle gerçekleştireceği yatırımlarda itfaiye ve acil müdahale araçlarının temini, doğal afetlerle mücadele ve kent güvenliğini artırmaya yönelik projeler ön planda tutulacak.
Mekânsal planlama alanında şehirlerde yaşam kalitesini yükseltecek, ekonomik gelişmeyi destekleyecek, doğal çevreyi koruyacak ve tarih ile medeniyet perspektifini yansıtacak projeler hayata geçirilecek. Bu yatırımlarda coğrafi bilgi stratejisi ve eylem planı ile akıllı kentler stratejisindeki öncelikler de dikkate alınacak.
Göç alanında veri sistemlerinin geliştirilmesine ve göçmenlerin ekonomik-sosyal durumlarının belirlenmesine yönelik araştırma projeleri desteklenecek. Düzensiz göçle mücadele kapsamındaki geri gönderme merkezleri ve sığınma evlerine ilişkin yatırımlarda ise öncelik, devam eden projelerin tamamlanmasına verilecek.
Sıkça Sorulan Sorular
2027-2029 Kamu Yatırım Programı hangi belgeye dayanıyor?
Program, 2027-2029 dönemi Kamu Yatırım Programı Hazırlama Rehberi'ne dayanıyor. Rehber, öncelikli sektörleri, proje seçim kriterlerini ve bölgesel dağılım ilkelerini belirliyor.
Hangi sektörler öncelikli yatırım alanı olarak belirlendi?
İmalat sanayisi, tarım ve gıda, turizm, savunma sanayisi, enerji ve madencilik öncelikli sektörler arasında yer alıyor. Bu sektörlerin altyapısını güçlendirecek AR-GE, dijitalleşme, lojistik ve eğitim yatırımları da desteklenecek.
DSİ'nin sulama projelerinde hangi kriterler esas alınacak?
DSİ'nin büyük ölçekli projelerinde depolaması tamamlanan veya depolamasız olan, su iletim tesislerinin yapımı biten ya da devam eden ve cazibeyle sulama yapılabilecek projeler öncelikli olacak. İçme suyu temini projelerinde ise su kayıp oranı yüzde 50'nin altında olan ve nüfusu 50 binin üzerinde bulunan belediyeler öne alınacak.
Kültürel miras yatırımlarında hangi dönem ve yaklaşım benimseniyor?
Kültürel miras yatırımlarında tek yapı ölçeğindeki çalışmalar yerine kentsel sit alanları, tarihi kent merkezleri ve tarihi çarşıları bütünüyle kapsayan projeler tercih edilecek. Arkeolojik kazı ve araştırma projelerinde Türk-İslam dönemine ağırlık verilmesi planlanıyor.
Güvenlik yatırımlarında hangi alanlar öne çıkıyor?
Sınır güvenliği, terör, uyuşturucu, kaçakçılık, organize suçlar, siber suçlar ile yasa dışı ve düzensiz göçle mücadeleye yönelik yatırımlar öncelikli alanlar arasında sayılıyor. Kurumlar arası koordinasyonu ve güvenlik birimlerinin teknolojik kapasitesini artıracak projeler de bu kapsamda desteklenecek.
