Hayvancılık faaliyetlerinden ortaya çıkan atıklar, yalnızca bertaraf edilmesi gereken bir sorun olarak değil, aynı zamanda ciddi bir enerji kaynağı olarak da değerlendiriliyor. Büyükbaş hayvan gübresinden biyogaz üretilmesi yoluyla hem elektrik hem de ısı elde edilebileceğini ortaya koyan veriler, Türkiye'nin bu alandaki potansiyelinin büyüklüğünü gözler önüne seriyor. Atık Yönetimi ve Atıktan Enerji Üreticileri Derneği (TAYED) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Rıza Öner, konuya ilişkin dikkat çekici bir örnek paylaştı: Bir ineğin bir yılda ürettiği gübreden elde edilebilecek elektrik, bir hanenin yaklaşık 5 aylık ihtiyacını karşılayabiliyor.
Türkiye'de Milyonlarca Hayvanın Atığı Enerjiye Dönüşebilir
TÜİK'in 2025 yılı hayvansal üretim istatistikleri ile Tarım ve Orman Bakanlığı'nın aynı döneme ait verilerine göre, 31 Aralık 2025 itibarıyla Türkiye'de 17 milyon 709 bin büyükbaş hayvan bulunuyor. Buna 57 milyon 874 bin küçükbaş ve 394 milyon 32 bin kümes hayvanı eklendiğinde, ülkenin hayvansal atık kaynaklı enerji üretimi açısından taşıdığı potansiyelin boyutu daha net ortaya çıkıyor.
TAYED Başkanı Ali Rıza Öner, bu potansiyeli rakamlarla somutlaştırdı. Öner'e göre Türkiye'deki hayvan varlığından kaynaklanan atıklar değerlendirildiğinde yıllık 4-5 milyar metreküp biyometan ve yaklaşık 8-10 milyar kilovatsaat elektrik üretimi mümkün hale gelebilir. Bu rakamlar, sektörün henüz tam anlamıyla kullanılmayan büyük bir kaynak üzerinde durduğuna işaret ediyor.
Hayvan Gübresi Metan Gazına, Metan da Elektriğe Dönüşüyor
Biyogaz üretiminin temelinde, hayvansal atıkların oksijensiz ortamda parçalanması yatıyor. Hayvan gübresi oksijensiz koşullarda çukur ve havuzlarda depolandığında metan gazı oluşuyor. Ali Rıza Öner, atmosfere salınan bu gazın küresel ısınmayı artırdığına dikkat çekti. Dolayısıyla atıkların kontrolsüz biçimde bırakılması hem çevresel bir tehdit oluşturuyor hem de değerli bir enerji kaynağının ziyan olmasına yol açıyor.
Biyogaz tesislerinde ise süreç farklı işliyor. Organik maddeler kapalı reaktörlerde işleniyor; ortaya çıkan gaz doğrudan elektrik ve ısı üretiminde kullanılabildiği gibi arıtılarak biyometana da dönüştürülebiliyor. Sürecin sonunda geriye kalan organik materyal ise tarımda gübre olarak değerlendirilebiliyor. Öner, Türkiye açısından asıl çevresel kazanımın hayvansal atıkların kontrollü biçimde yönetilmesi ve bu atıklardan yerli, yenilenebilir enerji üretilmesi olduğunu vurguladı. Biyogaz tesislerinin yalnızca elektrik üretim işleviyle değil, atık yönetimi boyutuyla da ele alınması gerektiğinin altını çizdi.
Sektörün Önündeki En Büyük Engel: Maliyet
Hayvansal atıklardan enerji üretiminin büyük bir potansiyel taşıdığı açık olsa da sektör ciddi ekonomik sorunlarla boğuşuyor. Ali Rıza Öner'e göre biyogaz tesislerinin önündeki en önemli sorun, ekonomik sürdürülebilirlik meselesi. Elektrik üretiminde yüksek yatırım ve işletme maliyetleri başlı başına bir yük oluştururken, atık tedarik maliyetlerindeki artış da tesislerin ekonomisini zorluyor.
Öner bu noktada ilginç bir dönüşüme dikkat çekti: Geçmişte hayvancılık işletmeleri, bertaraf etmek zorunda kaldıkları atıkları biyogaz tesislerine bedelsiz veriyordu. Ancak sektör büyüdükçe bu atıklar yüksek fiyatlarla satılmaya başlandı. Bu gelişme, başlangıçta düşük maliyetle temin edilen hammaddenin zamanla önemli bir gider kalemi haline gelmesine neden oldu.
YEKDEM Destekleri Bitince Kapanma Riski Gündemde
Sektörün geleceğine yönelik kaygılar da gündemdeki yerini koruyor. Öner, mevcut Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması'nın (YEKDEM) sona ermesinin ardından bazı tesislerin serbest piyasa koşullarında maliyetlerini karşılamakta zorlanabileceğini ve kapanma riskiyle yüz yüze gelebileceğini belirtti.
Bu tablonun önüne geçebilmek için sektörün yeni destek mekanizmalarına ihtiyaç duyduğunu ifade eden Öner, biyogazın arıtılarak biyometana dönüştürülmesi ve doğal gaz yerine kullanılabilmesi için mevzuat, altyapı ve destek mekanizmalarının bir an önce oluşturulması gerektiğini söyledi. Mevcut desteklerin bitmesiyle birlikte ortaya çıkabilecek boşluğun, sektörün gelişimini ciddi biçimde sekteye uğratabileceğine dikkat çekti.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir ineğin gübresi ne kadar elektrik üretebilir?
TAYED Yönetim Kurulu Başkanı Ali Rıza Öner'e göre bir ineğin bir yılda ürettiği gübreden elde edilebilecek elektrik, bir hanenin yaklaşık 5 aylık elektrik ihtiyacını karşılayabilir.
Türkiye'nin biyogaz ile elektrik üretim potansiyeli ne kadar?
TAYED Başkanı Ali Rıza Öner, Türkiye'deki hayvan varlığından kaynaklanan atıkların yıllık 4-5 milyar metreküp biyometan ve yaklaşık 8-10 milyar kilovatsaat elektrik üretimi potansiyeli taşıdığını açıkladı.
Türkiye'de kaç büyükbaş hayvan bulunuyor?
TÜİK'in 2025 yılı hayvansal üretim istatistikleri ile Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre, 31 Aralık 2025 itibarıyla Türkiye'de 17 milyon 709 bin büyükbaş hayvan bulunuyor. Buna ek olarak 57 milyon 874 bin küçükbaş ve 394 milyon 32 bin kümes hayvanı da kayıtlarda yer alıyor.
Biyogaz tesislerinin önündeki en büyük sorun nedir?
Ali Rıza Öner'e göre biyogaz tesislerinin en önemli sorunu ekonomik sürdürülebilirliktir. Yüksek yatırım ve işletme maliyetlerinin yanı sıra, geçmişte bedelsiz temin edilen hayvansal atıkların artık yüksek fiyatlarla satılmaya başlanması da tesislerin ekonomisini olumsuz etkiliyor.
YEKDEM destekleri bitince biyogaz tesisleri ne olacak?
TAYED Başkanı Öner, YEKDEM desteklerinin sona ermesinin ardından bazı tesislerin serbest piyasa fiyatlarıyla maliyetlerini karşılamakta zorlanabileceğini ve kapanma riskiyle karşılaşabileceğini belirtti. Sektörün sürdürülebilirliği için yeni destek mekanizmalarına ihtiyaç duyulduğunu da vurguladı.
