Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) İcra Sekreteri Simon Stiell, New York İklim Haftası çerçevesinde düzenlenen Endüstriyel Dönüşüm Hızlandırıcısı (ITA) Sanayi Hızlandırma Zirvesi’nin açılışında yaptığı konuşmada, ülkeleri, iş dünyası liderlerini ve yatırımcıları Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleşecek COP31 Zirvesi için Antalya’ya davet etti. Stiell, geçici olarak aşılması kaçınılmaz görülen 1,5 santigrat derece sıcaklık sınırına müdahale etmek adına sahadaki eylemi hızlandırmayı, yapay zeka devlerinin enerji maliyetlerini şeffaflaştırmayı ve finansman taahhütlerini hayata geçirmeyi temel öncelik olarak sıraladı.
Küresel Sıcaklık Hedefleri ve İlerleme Durumu
Bu yüzyılda küresel sıcaklık artışının 1,5 santigrat derecede sınırlanmasının bilim tarafından ortaya konulduğunu ve tüm ülkelerce kabul edildiğini hatırlatan Stiell, mevcut projeksiyonların 4 derecenin çok üzerindeyken uluslararası işbirliği ve ulusal çabalar sayesinde 2,6 dereceye düşürüldüğünü belirtti. İnkâr edilemez bir ilerleme olarak nitelendirdiği bu düşüşün, felaketleri önlemek için yeterli olmadığını vurgulayan Sekreter, Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) yakın tarihli raporlarının da bu durumu doğruladığını aktardı. Sıcaklık sınırının geçici olarak aşılmasına rağmen dayanıklılık inşa etmek ve sera gazı emisyonlarını daha hızlı azaltmak amacıyla uygulamaya keskin biçimde odaklanan uluslararası iş birliğine ihtiyaç duyulduğu ifade edildi.
Yenilenebilir Enerji Rekorları ve Finansman Açığı
Paris Anlaşması ve COP toplantılarının enerji devrimine ivme kazandırdığını belirten Stiell, Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) verilerine atıfta bulunarak geçen yıl yenilenebilir enerji kapasitesinin 693 gigawatt ile rekor seviyeye ulaştığını bildirdi. Bu artışın ABD’nin toplam kurulu elektrik kapasitesinin yarısından fazlasına denk geldiğini kaydeden Stiell, temiz enerjinin fosil yakıt maliyetlerinde yaklaşık yarım trilyon ABD doları tutarında tasarruf sağladığını ve son bir yılda 2 trilyon doları aşkın yatırım çektiğini söyledi. Temiz enerji yatırımlarının istihdam ve büyüme yaratırken, taahhütlerle sahadaki eylemler arasındaki açığı kapatmak için daha fazla kaynağın harekete geçirilmesi gerektiğine dikkati çeken Stiell, ilerlemeye işaret etmenin rehavete kapılmak anlamına gelmediğini, bunun yerine dezenformasyonla mücadelede kritik bir araç olduğunu vurguladı.
Türkiye’nin COP31 Ev Sahipliği ve Eylem Gündemi
Türkiye’nin COP31 Başkanlığı’nın Avustralya ile yakın iş birliği içinde net Eylem Gündemi hedefleri belirlediğini açıklayan Stiell, bu hedefler arasında elektriğin 2035 yılına kadar küresel enerji kullanımının yüzde 35’ine ulaşmasının yer aldığını kaydetti. BM karbon piyasasının artık faaliyette olduğunu ve potansiyel yeni yatırım kanalları sunduğunu belirten Sekreter, 2028’de gerçekleştirilecek ikinci Küresel Durum Değerlendirmesi’ne kadar ilk değerlendirmede verilen taahhütlerde kayda değer ilerleme gösterilmesi gerektiğini uyardı. Bakü’den Belem’e Yol Haritası’nda öngörülen 1,3 trilyon ABD doları sermaye akışı hedefini gerçeğe yaklaştırabilmek için kamu ve özel finansmandan iklim fonlarına ve Çok Taraflı Kalkınma Bankalarına kadar sistemin her bölümünün harekete geçirilmesi gerektiğini dile getirdi. Ayrıca sıcaklık artışını yeniden 1,5 dereceye çekmek için karbondioksit giderimine (CDR) ihtiyaç duyulduğuna, bu yöntemin fosil yakıtlardan uzaklaşmanın yerine geçemeyeceğine ancak basitçe görmezden gelinemeyeceğine dikkati çekildi.
Yapay Zeka Sektörüne Kritik Mesajlar
Erken uyarı sistemleri ve elektrik şebeke verimliliği gibi alanlarda çözüm üretebileceğine değinen Stiell, yapay zeka ve teknoloji devlerinin iklim mücadelesindeki rolüne dikkat çekerek sektörün ciddi riskler barındırdığını belirtti. Dünyada iki hızlı bir küresel dönüşüm yaşandığını ve yapay zekanın bu bölünmeyi körüklemek yerine kapatmaya yardımcı olması gerektiğini ifade eden Sekreter, teknoloji şirketlerinin enerjiyi adeta sömürdüğünü, kömür, petrol ve gaz kaynaklı kirliliği artırdığını ve haneler ile işletmeler için enerji maliyetlerini yükselttikini savundu. Yapay zeka liderlerinin faaliyet ruhsatı konusunda ince buzda yürüdüğünü belirten Stiell, veri merkezlerinin askıya alınmaya başlandığı örneklerin dünya genelinde yaygınlaştığını ekledi. Teknoloji devlerinin, güvenilir iklim hedefleri belirleyip uygulaması, verimliliğe yatırım yapması, enerji ve su kullanımlarında şeffaf davranması ve BM Genel Sekreteri’nin çağrısıyla veri merkezlerini yenilenebilir enerjiyle çalıştırması gerektiğini dile getirdi.
İklim Krizinin Ekonomik Bedeli ve Müzakere Süreci
İklim krizinin tüm ülkeler için ulusal bir ekonomik ve güvenlik acil durumuna dönüştüğünü vurgulayan Stiell, krizin gıda fiyatlarını, enflasyonu ve sağlık sistemleri üzerindeki yükü artırdığını kaydetti. Orta Doğu çatışmasının başlamasından bu yana fosil yakıtlara bağımlılığın yalnızca benzin ve motorin fiyatlarındaki artış nedeniyle ABD’li tüketicilere 100 milyar ABD dolarından fazla ek maliyet yüklediğini tahmin edilen bilgilerle destekledi. Temiz enerjiye geçişte direnç gösteren ülkelerin inovasyon ve istihdamı rakip ekonomilere kaptırdığını belirten Stiell, yenilenebilir enerjinin neredeyse her yerde daha ucuz hale geldiğini ve geçen yıl dünyanın en büyük elektrik kaynağı olma yarışında kömürü geride bıraktığını aktardı. Yaklaşık 200 ülkenin her kelime üzerinde anlaşmasını sağlamanın zor ama önemli olduğunu belirten Sekreter, COP31 müzakerelerinin kurum güçlendirme, teknoloji transferi, kaliteli finansmana erişim ve adil geçiş süreçlerine odaklanarak uygulamayı hızlandırabileceğini ifade etti. BM İklim Değişikliği olarak uluslararası sürecin daha fazla sonuç üretmesine yardımcı olacak yollar aradıklarını belirten Stiell, ülkelerin her sektördeki dönüşümü hızlandırmak amacıyla hükümetler ve özel sektör arasında koordinasyonu sağlayacak temsilci atamalarını değerlendirdiklerini ve COP'larda bir "Eylem Gündemi" kapanış genel kurulu düzenlenmesi gibi operasyonel fırsatları araştırdıklarını kaydetti.
Sıkça Sorulan Sorular
COP31 Zirvesi hangi şehirde düzenlenecek?
COP31 Zirvesi, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da gerçekleştirilecek.
Küresel sıcaklık artışının şu anki projekte edilen seviyesi nedir?
Uluslararası işbirliği ve ulusal çabalar sayesinde 4 derecenin çok üzerindeyken öngörülen küresel sıcaklık artış seviyesi 2,6 santigrat dereceye düşürülmüştür.
Yapay zeka sektöründen ne tür beklentiler var?
Teknoloji devlerinden güvenilir iklim hedefleri belirleyip hayata geçirmeleri, verimliliğe yatırım yapmaları, enerji ve su kullanımlarında şeffaf davranması ve veri merkezlerini yenilenebilir enerjiyle çalıştırması bekleniyor.
COP31’in temel Eylem Gündemi hedeflerinden biri nedir?
Hedefler arasında elektriğin 2035 yılına kadar küresel enerji kullanımının yüzde 35’ine ulaşması yer almaktadır.
Fosil yakıt bağımlılığının ABD’ye ekonomik bedeli ne kadar?
Orta Doğu çatışmasının başlamasından bu yana fosil yakıtlara bağımlılığın, yalnızca yüksek benzin ve motorin fiyatları nedeniyle ABD’li tüketicilere 100 milyar ABD dolarından fazla ek maliyet yüklediği tahmin ediliyor.
