Amerikan ekonomi ağırlıklı haber kanalı Bloomberg, ABD Savunma Bakanlığı'ndaki (Pentagon) iç soruşturmada yer alan kişilere dayanarak hazırladığı haberde, ABD'nin İran'ın Minab kentindeki bir okulu vurmasına giden süreçte kritik istihbarat hatalarının yaşandığını ortaya koydu. Habere göre söz konusu tesis, birkaç yıldır okul olarak kullanılmasına karşın ABD'nin ana askeri istihbarat veri tabanında hâlâ İran Devrim Muhafızları Ordusu'na (IRGC) ait bir yer olarak kayıtlıydı. Bu bilgi kirliliğinin yanı sıra ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) personelinin bir bölümünün yapay zeka destekli Maven Smart System'e (MSS) gereğinden fazla güvenmesi, felakete giden yolu döşeyen unsurların başında geliyor.
Veri Tabanında Yıllarca Yanlış Kayıtlı Kalan Tesis
Bloomberg'in aktardığı bilgilere göre Minab'daki bina, fiilen okul olarak işlev görmeye başlamasından yıllar sonra bile ABD'nin merkezi askeri istihbarat veri tabanında IRGC'ye ait bir tesis olarak görünmeye devam etti. Bu durum, hedef seçim sürecinde kullanılan birincil kaynağın ne denli güncel olmayan veriler barındırdığını gözler önüne serdi. Haberde ayrıca güncelliğini yitirmiş uydu görüntülerinin de bu yanıltıcı tablonun oluşmasına katkıda bulunduğu belirtildi.
2019'da Fark Edilen Değişiklik Doğru Sisteme Girmedi
Soruşturma bulgularına göre Amerikalı bir analist, Minab'daki tesisteki değişikliği 2019 yılında fark etmişti. Ne var ki analist bu kritik bilgiyi, hedef seçiminde kullanılan birincil istihbarat veri tabanıyla bağlantısı bulunmayan ayrı bir sisteme girdi. Dolayısıyla söz konusu güncelleme, saldırı kararında belirleyici olan ana veri tabanına hiçbir zaman ulaşamadı. Bu kopukluk, yıllar sonra yaşanan trajik hatanın temel nedenlerinden biri olarak soruşturmada öne çıktı.
Maven Smart System'e Aşırı Güven ve Denetim Eksikliği
Bloomberg'in haberine göre CENTCOM personelinin bir kısmı, yapay zeka destekli hedefleme sistemi Maven Smart System'e (MSS) gereğinden fazla güvenerek sistemin hedef bilgilerindeki eski verileri ya da tutarsızlıkları kendiliğinden tespit edip işaretleyeceğini varsaydı. Bu yaklaşım, insan denetiminin yerini sistemin otomatik değerlendirmesine bırakması anlamına geliyordu. Soruşturmaya katılan bir yetkili konuya ilişkin şu açıklamayı yaptı: "Savaş öncesinde istihbarat eksikliği aslında bir sorun olarak görülmüyordu. Biz istihbarat verilerimize güveniyorduk. Minab, insanın asla aşırı özgüvene kapılmaması gerektiğini gösterdi."
BM Bağımsız Heyeti Saldırıyı Savaş Suçu Olarak Nitelendirdi
Eylül ayında Birleşmiş Milletler'in bağımsız heyeti, Minab'daki okula yönelik saldırının ABD kuvvetleri tarafından gerçekleştirildiği sonucuna vardı ve bu eylemi bir savaş suçu olarak tanımladı. Bloomberg'in haberinde ayrıca ABD ve İsrail'in saldırılarında iki gün içinde İran okullarında en az 175 öğretmen ve öğrencinin hayatını kaybettiği aktarıldı. BM heyetinin bu nitelendirmesi, saldırının uluslararası arenada da derin yankılar uyandırdığını ortaya koyuyor.
Soruşturmanın Ortaya Koyduğu Sistemik Sorunlar
Pentagon içindeki soruşturma, Minab vakasının yalnızca tek bir hatanın değil, birbiriyle bağlantısız sistemler, güncel tutulmayan veri tabanları ve yapay zekaya duyulan sınırsız güven gibi birden fazla yapısal sorunun bir araya gelmesinin ürünü olduğunu gösteriyor. Soruşturmada yer alan yetkilinin ifadesi de bu tablonun kurumsal düzeyde bir özeleştiriye dönüştüğüne işaret ediyor: İstihbarat açıklarının savaş öncesinde sorun olarak algılanmaması, risklerin sistematik biçimde göz ardı edildiğine dair önemli bir bulgu olarak öne çıkıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
ABD'nin Minab'daki okulu vurmasına ne yol açtı?
Bloomberg'in Pentagon'daki iç soruşturmaya katılan kişilere dayanarak aktardığı bilgilere göre saldırıya hatalı istihbarat bilgileri, güncelliğini yitirmiş uydu görüntüleri ve yapay zeka destekli Maven Smart System'e aşırı güven yol açtı.
Minab'daki tesis ABD veri tabanında nasıl kayıtlıydı?
Söz konusu tesis, birkaç yıldır okul olarak kullanılmasına rağmen ABD'nin ana askeri istihbarat veri tabanında hâlâ İran Devrim Muhafızları Ordusu'na (IRGC) ait bir yer olarak görünüyordu.
Tesisteki değişiklik daha önce fark edilmemişti mi?
Amerikalı bir analist 2019 yılında Minab'daki tesisteki değişikliği fark etmişti; ancak bu bilgiyi hedef seçiminde kullanılan birincil istihbarat veri tabanıyla bağlantısı olmayan ayrı bir sisteme girdiği için güncelleme ana veri tabanına ulaşamadı.
BM bu saldırı hakkında ne dedi?
Eylül ayında BM'nin bağımsız heyeti, Minab'daki okula yönelik saldırının ABD kuvvetleri tarafından gerçekleştirildiği sonucuna varmış ve bu eylemi bir savaş suçu olarak nitelendirmiştir.
Saldırılarda kaç kişi hayatını kaybetti?
Bloomberg'in haberine göre ABD ve İsrail'in saldırılarında iki gün içinde İran okullarında en az 175 öğretmen ve öğrenci hayatını kaybetti.
