Kamu-özel işbirliği (KÖİ) yöntemiyle yürütülen projeler de dahil olmak üzere tüm kamu yatırımlarında yerli malı kullanımına öncelik verileceği açıklandı. 2027-2029 dönemi Kamu Yatırım Programı Hazırlama Rehberi'nde yer alan düzenlemelere göre kamu yatırımlarının, finansman modelinden bağımsız olarak stratejik dokümanlarda belirlenen hedeflerle uyumlu olması zorunlu tutulacak. Buna ek olarak yalnızca ekonomik açıdan yapılabilir projelerin teklif edilmesi gerekecek.
KÖİ Modelinde Ön Yapılabilirlik Etüdü Zorunlu Oluyor
Kamu-özel işbirliği modeli, harcama etkinliğinin kamu kaynaklarının kullanımından daha yüksek olduğu durumlarda tercih edilecek. Bu modelle yapılmak üzere Cumhurbaşkanlığı yetkisi için teklif edilen projelerde kapsamlı bir ön yapılabilirlik etüdü hazırlanması şart koşulacak.
Söz konusu etüt; teknik, finansal, ekonomik, sosyal ve hukuki açılardan yapılabilirlik değerlendirmesini kapsayacak. Bunların yanı sıra öngörülen katkı payı, doğrudan ödeme ve garantiler de dahil olmak üzere risk analizleri ile harcama getirisi analizleri de etüt içinde yer alacak. İlgili mevzuatın gerektirdiği hallerde ise projelerin teklif edilebilmesi için "ÇED Olumlu Belgesi" ya da "ÇED gerekli değildir" kararının alınmış olması gerekecek.
Yeni Projelerde Erişilebilirlik ve Kadının Güçlenmesi Ön Planda
Rehbere göre idareler, kamu yatırım projelerinin 2027-2029 dönemi planlama ve uygulama aşamalarını kadınların toplum içinde güçlenmelerine katkı sağlayacak biçimde hazırlayacak ve uygulayacak.
Engelliler Kanunu'nun ilgili maddeleri çerçevesinde yeni projelerin engellilerin erişilebilirliğine uygun olması gözetilecek. Mevcut projelerin de bu standartlara uygun hale getirilmesi dikkate alınacak. Kamu yatırım projelerinin hazırlık ve uygulama aşamalarında iş sağlığı ve güvenliği de özellikle gözetilmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor.
Finansal Kiralamada Yeni Muhasebe Uygulaması
Finansal kiralama yöntemiyle gerçekleştirilen yatırımlarda finans tipi kiralamalar artık kamu yatırım programında gösterilecek. Finans tipi, yani satış tipi kiralamaya konu yatırım malının toplam değeri, kiralamanın başlayacağı ilk yılın kamu yatırım programında yıl ödeneği olarak yer alacak; sonraki yıllar için herhangi bir ödenek gösterilmeyecek.
Bu düzenlemenin amacı, kuruluşun yatırım bütçesinden kiralamanın başladığı yıl nakdi bir harcama yapılmamış olmasına karşın söz konusu değerdeki yatırım malının kuruluşun sabit sermaye stokuna katıldığının kayıt altına alınabilmesini sağlamak olarak açıklandı. Faaliyet tipi finansal kiralama yatırımları ise kamu yatırım programlarında yer almayacak.
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlara Özel Şartlar
Özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar, 2027-2029 dönemi yatırım tekliflerini özellikle yeni başlayacak projeler ve yeni yapılacak ihaleler gözetilerek özelleştirme programına uygun biçimde hazırlayacak. Bu teklifler, özelleştirme programına uygunluk açısından değerlendirildikten sonra Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığına iletilecek.
Yatırımları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen kuruluşlar ise tekliflerini Bakanlığın görüşünü alarak Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığına gönderecek. Kuruluşların TOKİ'ye veya özel yüklenicilere arsa ya da diğer gayrimenkulleri karşılığında yaptırarak edinecekleri bina ve tesisler projelendirilerek kamu yatırım programına teklif edilecek. Arsa karşılığı teklif edilen projeler ise harcama ve ödenekleri hariç tutulmak kaydıyla kamu yatırım programında yer alacak; ancak genel toplama dahil edilmeyecek.
Bölge Kalkınma İdareleri ve Valilikler İçin Yeni Koordinasyon Düzeni
Bölge Kalkınma İdareleri, eylem planı kapsamındaki yatırımlara ilişkin tekliflerini ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde hazırlayacak ve önceliklendirecek. Söz konusu teklifler, ilgili kurum ve kuruluşlarla birlikte Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığına da iletilecek.
Valilikler ise kamu kuruluşlarının yatırım projelerine ilişkin tekliflerini, il koordinasyon kurullarında oluşan valilik görüşleriyle birlikte doğrudan ilgili yatırımcı kuruluşa aktaracak. Bu düzenlemeyle merkezi planlama ile yerel koordinasyon arasındaki iletişim kanallarının netleştirilmesi hedefleniyor.
Sıkça Sorulan Sorular
KÖİ modeli hangi durumlarda kullanılacak?
Kamu-özel işbirliği modeli, harcama etkinliğinin kamu kaynaklarının kullanımından daha yüksek olduğu durumlarda tercih edilecek. Bu koşulun sağlanmadığı projelerde KÖİ modeline başvurulmayacak.
KÖİ projeleri için ön yapılabilirlik etüdü neleri kapsamalı?
Cumhurbaşkanlığı yetkisi için teklif edilen KÖİ projelerinde hazırlanacak ön yapılabilirlik etüdü; teknik, finansal, ekonomik, sosyal ve hukuki yapılabilirlik değerlendirmelerini, öngörülen katkı payı, doğrudan ödeme ve garantiler dahil risk analizlerini ve harcama getirisi analizini içermek zorunda.
Finansal kiralamada finans tipi ile faaliyet tipi arasındaki fark nedir?
Finans tipi (satış tipi) kiralamalar kamu yatırım programında gösterilecek ve yatırım malının toplam değeri kiralamanın başladığı ilk yılın ödeneği olarak kayıt altına alınacak. Faaliyet tipi finansal kiralama yatırımlarına ise kamu yatırım programlarında hiç yer verilmeyecek.
Yeni projelerde engelli erişilebilirliği nasıl ele alınacak?
Engelliler Kanunu'nun ilgili maddeleri kapsamında yeni projelerin engellilerin erişilebilirliğine uygun olması gözetilecek. Mevcut projelerin de bu standartlara uygun hale getirilmesi dikkate alınacak ve projelerde ilgili standartlara uyulacak.
Özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar yatırım tekliflerini nasıl iletecek?
Bu kuruluşlar tekliflerini özelleştirme programına uygun biçimde hazırlayacak; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı da söz konusu teklifleri uygunluk değerlendirmesiyle birlikte Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığına iletecek.
