Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi ve Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Mustafa Necmi İlhan, tütün kullanımının Türkiye'de en kritik halk sağlığı sorunlarından biri olmayı sürdürdüğünü vurguladı. TÜİK verilerine göre her 3 yetişkinden 1'i tütün ürünü kullanırken, her yıl 100 bin kişi tütün kullanımı ve buna bağlı nedenlerle yaşamını yitiriyor. İlhan bu değerlendirmeleri, Yeşilay'ın tütün kontrol politikalarına ilişkin gerçekleştirdiği kamuoyu araştırmasının sonuçlarını ele aldığı bir açıklamanın ardından paylaştı.
Toplumun Yüzde 90'ından Fazlası Daha Güçlü Koruma İstiyor
Yeşilay'ın araştırması, tütün kontrolüne yönelik toplumsal talebin son derece yüksek olduğunu ortaya koydu. Prof. İlhan'ın aktardığına göre toplumun yüzde 90'ından fazlası, çocukların ve kamusal alanların kanunlarla tütünden korunmasını talep ediyor. Yaklaşık yüzde 85'i ise nesle dayalı satış kısıtlaması, satış noktalarındaki görünürlüğün azaltılması ve ürünlerin kapalı dolaplarda satılması gibi uygulamaları destekliyor. İlhan, bu sonuçların toplumun tütün ürünlerinin zararlarına ilişkin farkındalığının yüksek olduğunu ve daha güçlü adımlar atılması gerektiğini açıkça gösterdiğini kaydetti.
Her 5 Ölümden Biri Pasif İçicilikten Kaynaklanıyor
Prof. İlhan, pasif içiciliğin göz ardı edilemeyecek boyutlara ulaştığına dikkat çekti. Neredeyse her 5 ölümden birinin pasif içicilikten kaynaklandığını belirten İlhan, şu ifadeleri kullandı: "Pasif içicilerin de sigara içenlerle aynı sağlık risklerine sahip oldukları bugün bilinen bir gerçek. Toplumda kendisi tütün ürünü kullanmayan, genetik risk etmeni olmayan, çalışmayan, mesleki maruziyeti olmayan, genç ama eşi, annesi, babası, iş çevresi, sosyal ortamında sigara içilen akciğer kanseri olguları o denli yüksek ki, tam bir pasif maruziyet savaşı gerekiyor."
İlhan, pasif maruziyetin yol açtığı sağlık sorunlarını da sıraladı: kronik akciğer hastalıkları, kalp-damar hastalıkları, çeşitli kanserler, gebelikte bebeğin kaybına varan olumsuz etkiler ile bebek ve çocuklarda artan enfeksiyonlar ve astım. Tütün kullanımının ekonomik maliyetinin yanı sıra tütün endüstrisinin ve izmarit kirliliğinin de ciddi çevresel sorunlara zemin hazırladığını da ayrıca vurguladı.
Tütüne Başlama Yaşı Ortalama 16, Merak ve Özenti Başlıca Etkenler
Türkiye'de tütüne başlama yaşının ortalama 16 olduğunu aktaran İlhan, bu erken başlangıcın ilerleyen yıllarda ağır sağlık sorunlarına kapı araladığını söyledi. Tütün kullanımına erken yaşta başlayıp devam edenlerin 40'lı yaşlara gelmeden çeşitli hastalıklarla karşılaşabildiğine işaret etti. Kullanıma başlamada merak ve özentinin en belirleyici iki etken olduğunu belirten İlhan, ailede ve yakın arkadaş çevresinde tütün ürünü kullanımının da bu süreci doğrudan etkilediğini ifade etti.
Bu nedenle sağlıklı bir nesil için çocuk ve gençlerin tütün ürünlerinin zararlarından korunmasının zorunlu olduğunu vurgulayan İlhan, dijital yaş doğrulama sistemi, özendirici ürünlerin açıkta satışının engellenmesi ve pasif maruziyetin azaltılmasının hızla hayata geçirilebilecek önlemler arasında yer aldığını söyledi. 2015 sonrası doğanlara tütün ürünü satışının yaş kısıtlamasıyla engellenmesinin toplumda da karşılık bulan yöntemlerden biri olduğunu aktardı. Başta sosyal medya olmak üzere tüm medya ortamlarında tütün ürünlerinin teşvik edilmemesi ve kullanımının özendirilmemesi gerektiğini de ayrıca vurguladı.
Satış Noktalarındaki Görünürlük Dürtüsel Alımı Tetikliyor
Satış noktalarında tütün ürünlerinin görünürlüğünün azaltılmasının erişimi kısıtlamak açısından kritik önem taşıdığını belirten İlhan, bu ürünlerin su, sebze ve meyve gibi günlük ihtiyaç maddeleriyle aynı biçimde sergilenmemesi gerektiğini söyledi. Böyle bir düzenlemenin tütün ürünlerinin sıradan bir ürün olarak algılanmasını önleyeceğini, tütün kullanımını bırakan kişileri koruyacağını ve ani, dürtüsel satın almaların önüne geçeceğini kaydetti.
Elektronik Sigara ve Puff Bırakma Yöntemi Değil
Prof. İlhan, elektronik sigara, puff ve ısıtılmış tütün ürünlerinin tütünü bırakma ya da kullanımı azaltma yöntemi olmadığını net biçimde ortaya koydu. Bu ürünlerin kalp ve solunum sistemi üzerinde ciddi etkileri bulunduğunu, toksik ve kanserojen maddeler içerdiğini belirtti. Isıtılmış tütün ürünlerinin elektronik ısıtma sistemiyle tütünü yakmadan nikotin açığa çıkardığını ve bağımlılığın devamını sağladığını ifade eden İlhan, bu ürünlerin içeriğinde propilen glikol, gliserol, etilen alkol, polietilen glikol, diasetil, dietilen glikol, amino-tadalafil, rimonabant, kannabinoid, nitrozaminler, formaldehit, asetaldehit, keton, cıva, tetrametilpirazin, kurşun, nikel, krom, nikotin ve yapay aromalar dahil çok çeşitli kimyasallar bulunduğunu aktardı.
Gençlerin farklı görünme ve ilgi çekme isteğiyle bu tür ürünlere yönelebildiğini belirten İlhan, elektronik sigara ve benzeri ürünlerin dumansız oldukları yönündeki yanlış algı nedeniyle okul, araç, ev ve iş yeri gibi kapalı alanlarda da kullanılabildiğini ve bu durumun maruziyeti önemli ölçüde artırdığını vurguladı. Erken yaşta başlayan yoğun maruziyetin ilerleyen dönemlerde uzun süreli ve ağır sağlık sorunlarına yol açabileceğini bir kez daha hatırlatan İlhan, yeni düzenlemelerde çocuk ve gençlerin korunmasına öncelik verilmesi ile tütün ürünlerine erişimin güçleştirilmesi ve kamusal alan tanımının yeniden yapılmasının öncelikli adımlar arasında olduğunu ifade etti.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye'de her yıl kaç kişi tütün kullanımı nedeniyle hayatını kaybediyor?
TÜİK verilerine göre Türkiye'de her yıl 100 bin kişi tütün kullanımı ve buna ilişkili nedenlerle hayatını kaybediyor. Prof. Dr. Mustafa Necmi İlhan bu rakamı, tütün kullanımının ülkedeki en önemli halk sağlığı sorunlarından biri olduğunun somut bir göstergesi olarak değerlendirdi.
Türkiye'de tütüne başlama yaşı kaçtır?
Prof. İlhan'ın aktardığı verilere göre Türkiye'de tütüne başlama yaşı ortalama 16'dır. Tütün kullanımına başlamada merak ve özenti en belirleyici iki etken olarak öne çıkarken, ailede ve yakın arkadaş çevresinde tütün kullanımının da bu süreci doğrudan etkilediği belirtildi.
Pasif içicilik ne kadar ölüme yol açıyor ve hangi hastalıklara neden oluyor?
Prof. İlhan'a göre neredeyse her 5 ölümden biri pasif içicilikten kaynaklanıyor. Pasif maruziyet; kronik akciğer hastalıkları, kalp-damar hastalıkları, çeşitli kanserler, gebelikte bebeğin kaybına varan olumsuz etkiler ile bebek ve çocuklarda artan enfeksiyonlar ve astım gibi ciddi sağlık sorunlarına zemin hazırlıyor.
Yeşilay'ın araştırmasına göre toplum tütün kontrolü konusunda ne düşünüyor?
Yeşilay'ın kamuoyu araştırmasına göre toplumun yüzde 90'ından fazlası çocukların ve kamusal alanların kanunlarla tütünden korunmasını istiyor. Yaklaşık yüzde 85'i ise nesle dayalı satış kısıtlaması, satış noktalarındaki görünürlüğün azaltılması ve ürünlerin kapalı dolaplarda satılması gibi uygulamaları destekliyor.
Elektronik sigara ve puff ürünleri tütünü bırakmada etkili midir?
Prof. İlhan'a göre elektronik sigara, puff ve ısıtılmış tütün ürünleri tütünü bırakma ya da kullanımı azaltma yöntemi değildir. Bu ürünler kalp ve solunum sistemi üzerinde ciddi etkiler yaratmakta, toksik ve kanserojen maddeler içermekte; ısıtılmış tütün ürünleri ise tütünü yakmadan nikotin açığa çıkararak bağımlılığın devamını sağlamaktadır.
