Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, bireysel başvurunun Anayasa Mahkemesi'ne kabulünün 14. yıl dönümü dolayısıyla düzenlenen sempozyumda kapsamlı açıklamalar yaptı. Özkaya, 23 Eylül 2012'den bu yana 756 bin 726 bireysel başvuru yapıldığını, bunların 648 bin 410'unun sonuçlandırıldığını ve başvuruların yaklaşık yüzde 85,7'sinin karara bağlandığını duyurdu. 2013'ten bu yana verilen 86 bin 849 ihlal kararının ise yüzde 99,9'unun uygulandığını vurgulayan Özkaya, kararların hayata geçirilmesi konusunda yargı mercilerine ve kamu kurumlarına teşekkür etti.
Bireysel Başvurunun 14 Yıllık Bilançosu
Anayasa Mahkemesinin temel görevinin Anayasa'nın üstünlüğünü, insan onurunu, temel hak ve özgürlükleri ile demokratik hukuk devletini korumak olduğunu belirten Özkaya, bireysel başvurunun bu görev açısından özel bir öneme sahip olduğunu ifade etti. Bireysel başvurunun Anayasa ile birey arasındaki bağı güçlendirdiğini vurgulayan Özkaya, vatandaşların kamu gücünün işlem, eylem veya ihmalleri nedeniyle temel haklarının ihlal edildiği iddiasını doğrudan Mahkeme önüne taşıyabildiğini söyledi.
Sayısal verilere göre 23 Eylül 2012'den bugüne kadar toplam 756 bin 726 bireysel başvuru yapılmış; bu başvuruların 648 bin 410'u sonuçlandırılmıştır. Yalnızca 2026 yılında ise yaklaşık 40 bin 769 başvuru yapıldığı ve bunların yaklaşık 30 bininin karara bağlandığı bildirildi.
İhlal Kararlarının Uygulanma Oranı ve Önemi
Özkaya, bireysel başvurunun yalnızca başvurucunun yaşadığı ihlalin tespit edilmesinden ibaret olmadığını; Mahkeme kararlarının yasama, yürütme ve yargı organlarının temel haklara yaklaşımını da doğrudan etkilediğini belirtti. 2013'ten bu yana verilen 86 bin 849 ihlal kararının yüzde 99,9'unun uygulandığını açıklayan Özkaya, bu oranın bireysel başvurunun gerçek etkisini ortaya koyması bakımından kritik önem taşıdığını vurguladı.
Kararların uygulanması konusunda yargı mercileri ve kamu kurumlarına teşekkürlerini ileten Özkaya, ihlal kararlarının gereğinin yerine getirilmesinin sistemin işlevselliği açısından vazgeçilmez olduğunu da sözlerine ekledi.
Pilot Kararlarla Yapısal Sorunlara Çözüm
Bireysel başvurunun 14 yıllık süreçte Anayasa Mahkemesinin içtihat gelişimine önemli katkı sağladığını belirten Özkaya, bazı başvuruların tekil hak ihlallerinin ötesinde daha geniş yapısal sorunları gün yüzüne çıkardığını ifade etti. Bu kapsamda sınır dışı işlemlerine ilişkin Y.T. kararı ile makul sürede yargılanma hakkına ilişkin Nevriye Kuruç kararını örnek gösteren Özkaya, Mahkemenin pilot karar usulüyle çok sayıda başvurunun kaynağındaki yapısal sorunlara yönelik çözüm geliştirdiğini söyledi.
Özkaya ayrıca bireysel başvurunun sınırlarına da dikkat çekti. Bireysel başvurunun olağan bir kanun yolu olmadığını hatırlatan Özkaya, Anayasa'nın bu başvuru türünde olağan kanun yollarının tüketilmesini şart koştuğunu belirtti. Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay arasında hiyerarşik bir ilişki veya üstünlük sıralaması bulunmadığını da vurgulayan Özkaya, her yüksek mahkemenin Anayasa ve kanunlarla kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde faaliyet yürüttüğünü ifade etti.
Yapay Zekâ ve Dijital Dönüşüm Adımları
Konuşmasında yargıda dijital dönüşüm ve yapay zekâ çalışmalarına geniş yer ayıran Özkaya, bireysel başvuru sayısının yüksekliği dikkate alındığında teknolojik imkânlardan yararlanılmasının artık bir tercih değil, zorunluluk haline geldiğini söyledi. Ancak yapay zekânın hâkimin yerini alamayacağını açıkça vurgulayan Özkaya, "Yapay zekâ, hâkimin yerine geçmek için değil, hâkime ve yargısal karar alma sürecine destek olmak için kullanılmalıdır" dedi. Yargısal kararın sorumluluğunun nihayetinde insana ait olduğunu belirten Özkaya, yapay zekâ sistemlerinde şeffaflık, açıklanabilirlik, kişisel verilerin korunması, ayrımcılığın önlenmesi ve insan denetiminin sürekliliği gibi ilkelerden taviz verilmemesi gerektiğini söyledi.
Anayasa Mahkemesinde bireysel başvuru formları ve başvuruyla ilişkili mahkeme dosyalarının yapay zekâ desteğiyle analiz edilip özetlenmesi konusunda önemli mesafe alındığını açıklayan Özkaya, fiziki başvurulardaki belgelerin metne dönüştürülmesi ve raportörlerin incelemelerine yardımcı olacak özetlerin hazırlanmasına yönelik sistemlerin geliştirildiğini bildirdi. Veri güvenliğini ön planda tutan Mahkeme, yapay zekâ modellerinin internet bağlantısı bulunmayan kapalı devre bir altyapıda çalışmasına yönelik teknik yapıyı oluşturdu. Özkaya ayrıca TÜBİTAK ile yürütülen TÜBİTAK 1007 projesi kapsamında, bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemelerinde kullanılabilecek yapay zekâ tabanlı karar destek sisteminin geliştirilmesinde sona yaklaşıldığını da duyurdu.
UYAP Portalı ve Hâkimlere Adalet Mesajı
Dijital başvuru sistemine ilişkin de bilgi veren Özkaya, avukatların 1 Ekim 2025'ten itibaren bireysel başvuruları UYAP Avukat Portalı üzerinden yapabildiğini hatırlattı. Bugüne kadar yapılan bireysel başvuruların yaklaşık yüzde 34'ünün bu portal üzerinden gerçekleştirildiğini belirten Özkaya, yaklaşık her üç başvurudan birinin artık elektronik ortamda yapıldığını söyledi.
Konuşmasının son bölümünde hâkim ve savcılara seslenen Özkaya, adaletin devlet ve toplum açısından taşıdığı öneme dikkat çekti. "İnsanlar arasında hükmederken adaletle hükmetmek zorundayız. Her daim hak üzere olup, hakkı ayakta tutan kimseler olmak zorundayız" diyen Özkaya, hâkim ve savcıların cübbelerinde düğme ve cep bulunmamasının tarafsızlık ve bağımsızlık bakımından önemli bir anlam taşıdığını da vurguladı. Özkaya konuşmasını "Hakem sensin, hüküm senin. Allah nasip etmiş. Yanlış karar ile ziyan eyleme." sözleriyle tamamladı.
Anayasa'nın gerçek gücünün yalnızca metninden değil, insan hayatına dokunabilmesinden kaynaklandığını belirten Özkaya, bireysel başvurunun geleceğinde içtihat birikiminin yanı sıra teknolojik dönüşümün ortaya çıkardığı yeni imkân ve sorunların da göz önünde bulundurulması gerektiğini söyledi.
Sıkça Sorulan Sorular
Bireysel başvurunun Anayasa Mahkemesi'ne kabulünden bu yana kaç başvuru yapıldı?
23 Eylül 2012'den bugüne kadar toplam 756 bin 726 bireysel başvuru yapılmıştır. Bu başvuruların 648 bin 410'u sonuçlandırılmış olup başvuruların yaklaşık yüzde 85,7'si karara bağlanmıştır.
AYM'nin verdiği ihlal kararlarının kaçta kaçı uygulandı?
AYM Başkanı Kadir Özkaya, 2013 yılından bu yana verilen 86 bin 849 ihlal kararının yüzde 99,9'unun uygulandığını açıkladı.
Anayasa Mahkemesi yapay zekâyı hangi amaçla ve nasıl bir altyapıyla kullanıyor?
Mahkeme, bireysel başvuru formları ve mahkeme dosyalarının yapay zekâ desteğiyle analiz edilip özetlenmesi amacıyla sistemler geliştirmiştir. Veri güvenliği açısından yapay zekâ modelleri, internet bağlantısı bulunmayan kapalı devre bir altyapıda çalıştırılmaktadır. Ayrıca TÜBİTAK ile yürütülen proje kapsamında kabul edilebilirlik incelemelerinde kullanılacak yapay zekâ tabanlı karar destek sisteminin geliştirilmesinde sona yaklaşıldığı bildirilmiştir.
Bireysel başvurularda UYAP Avukat Portalı ne zaman devreye girdi ve ne kadar kullanılıyor?
Avukatlar, 1 Ekim 2025'ten itibaren bireysel başvurularını UYAP Avukat Portalı üzerinden yapabilmektedir. Bugüne kadar gerçekleştirilen bireysel başvuruların yaklaşık yüzde 34'ü bu portal aracılığıyla yapılmış; yani yaklaşık her üç başvurudan biri elektronik ortamda gerçekleşmiştir.
Pilot karar usulü nedir ve AYM hangi davalarda bu yöntemi uyguladı?
Pilot karar usulü, tekil hak ihlallerinin ötesinde yapısal sorunları ortaya koyan başvurularda Mahkeme'nin söz konusu sorunlara yönelik çözüm geliştirmesini sağlayan bir yöntemdir. AYM Başkanı Özkaya, bu kapsamda sınır dışı işlemlerine ilişkin Y.T. kararı ile makul sürede yargılanma hakkına ilişkin Nevriye Kuruç kararını örnek olarak göstermiştir.
