Haydarpaşa Gar Sahası'nda sürdürülen restorasyon ve güçlendirme çalışmalarında ilk etabın tamamlanma hedefi 2027 yılına ertelendi. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda zemin güçlendirme sürecinde ortaya çıkan teknik bulgular ile arkeopark alanındaki yeni arkeolojik kalıntıların çalışma takvimini yeniden düzenlenmesini zorunlu kıldığını açıkladı. İlk etabın daha önce İstanbul Kültür Yolu Festivali'nin başlangıcında açılması planlanıyordu; ancak hassas mühendislik çalışmaları, bilimsel analizler ve proje revizyonları nedeniyle bu hedeften vazgeçilmek zorunda kalındı.
Orijinal Kazıkların Yüzde 80'i Yok Olmuş
Çalışmalar kapsamında yapının tarihsel belgelerine ulaşan ekipler, 1909'da resmi açılışı yapılan Haydarpaşa Gar binasının temelinde ilk inşaat sırasında yaklaşık 1000 ahşap kazık kullanıldığını tespit etti. Uzunlukları 8 ila 21 metre, çapları ise 50 ila 90 santimetre arasında değişen bu kazıkların mevcut durumunu belirlemek amacıyla jeoradar çalışması yürütüldü. Sonuçlar çarpıcıydı: 1000 kazıktan yalnızca 200'ü yerinde bulunabildi, 800 kazık ise artık mevcut değildi. Teknik değerlendirmeler, bu durumun inşa tarihinden bu yana ahşap kazıkların yaklaşık yüzde 80'inin yok olduğuna işaret ettiğini ortaya koydu.
Zeminde Sıvılaşma Riski Belirlendi
Mevcut zemin koşullarını ayrıntılı biçimde ortaya koymak amacıyla sondaj, arazi ve laboratuvar testleri, jeofizik ölçümler ile aletsel gözlem çalışmaları gerçekleştirildi. Bu kapsamlı incelemeler sonucunda zeminin ZF sınıfında olduğu, heterojen dolgu ve sıvılaşabilir kumdan oluştuğu, gevşek ve suya doygun bir yapı sergilediği tespit edildi. Bakan Ersoy, zeminin önemli geoteknik riskler barındırdığını ve sıvılaşmanın gerçekleşmesi durumunda yapıda oturma ile yanal yayılma hareketlerinin meydana gelebileceğinin belirlendiğini aktardı.
Uzman Heyetlerin Onayıyla Kapsamlı Güçlendirme Yapıldı
Tespit edilen riskler doğrultusunda uzman mühendisler tarafından bir zemin iyileştirme projesi hazırlandı. Bu proje, konusunda uzman akademik heyetlerce incelendi ve Danışma Kurulu tarafından uygun bulundu. Proje kapsamında yanal yayılmanın önlenmesi amacıyla yapı çevresinde fore kazık imalatı gerçekleştirildi. Yapının hem iç hem de dış bölümlerinde kompaksiyon enjeksiyonu ve polimer enjeksiyonu gibi zemin güçlendirme yöntemleri uygulandı. Bakan Ersoy konuya ilişkin şu açıklamayı yaptı: "Tarihi yapıyı bu risklere karşı korumak amacıyla, uzman mühendislerin hazırladığı, akademik heyetlerin incelediği ve Danışma Kurulumuzun uygun bulduğu proje doğrultusunda yapı çevresinde fore kazık ve zemini sağlamlaştıran enjeksiyon uygulamaları gerçekleştirdik. Her aşamada teknik cihazlarla yapının davranışını izleyerek kontrollü biçimde ilerledik."
Güçlendirme sürecinde deneysel ve gözlemsel veriler periyodik olarak toplandı; elde edilen bulgulara göre projelerde gerekli revizyonlara gidildi. Zemin güçlendirme çalışmalarına başlanmadan önce yapıya teknik izleme cihazları yerleştirilerek tüm imalatlar süresince yapının davranışı sürekli takip edildi. Bodrum katındaki sınırlı çalışma koşulları, uygun ekipmanlarla hassas uygulama yapılmasını zorunlu kılarken tarihi yapının mevcut taşıyıcı sistemine zarar verilmeden ilerlenmesi de ilave süre ihtiyacı doğurdu.
Arkeoparkta Yeni Kalıntılar Bulundu, Projeler Yenilendi
Takvimi etkileyen bir diğer önemli gelişme ise Haydarpaşa Arkeopark alanında yaşandı. Mevcut kalıntıların konservasyonu sürerken altyapı, drenaj ve ziyaretçi dolaşım güzergahlarına yönelik kazılarda yeni arkeolojik kalıntılar ortaya çıkarıldı. Bu buluntular, altyapı ve drenaj hatları ile ziyaretçi güzergahlarına ilişkin projelerin baştan düzenlenmesini gerektirdi. Yeni bulunan kalıntıların korunması için yapılan ilave çalışmalar da uygulama takvimini doğrudan etkiledi. Bunların yanı sıra sahada farklı kurumlara ait yapı, tesis ve ekipmanların taşınma süreçleri de uygulama sıralamasında belirleyici oldu; taşınmaların tamamlanması beklenmek zorunda kalındığından bazı bölümlerdeki imalatlara öngörülen zamanda başlanamadı.
Haydarpaşa, Kültür ve Sanat Merkezi Olacak
Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) arasında 15 Ağustos 2024'te imzalanan protokol çerçevesinde Haydarpaşa Gar Sahası'nda yürütülen çalışmalar, yalnızca koruma ve güçlendirme uygulamalarıyla sınırlı değil. Proje, Anadolu Yakası'nın ilk arkeoloji müzesini, bir performans sanatları merkezini, kütüphane ve sergi salonlarını ile sanat ve tasarım atölyelerini de kapsıyor. Arkeopark, açık etkinlik alanları ve peyzaj düzenlemeleriyle birlikte Haydarpaşa'nın İstanbul'un kültür yaşamına kazandırılması hedefleniyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Haydarpaşa Garı'nın ilk etabı ne zaman tamamlanacak?
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy'un açıklamasına göre, zemin güçlendirme çalışmaları ve proje revizyonları nedeniyle yeniden düzenlenen takvim doğrultusunda ilk etabın 2027 yılı içinde tamamlanması hedefleniyor.
Haydarpaşa Garı'nın temelinde kaç ahşap kazık kullanılmış ve bunların durumu nedir?
Orijinal projelere göre temel altına yaklaşık 1000 ahşap kazık yerleştirilmiş. Jeoradar çalışmasında bu kazıkların yalnızca 200'ünün yerinde olduğu, 800'ünün ise bulunmadığı tespit edildi. Teknik değerlendirmeler, ahşap kazıkların yaklaşık yüzde 80'inin inşa tarihinden bu yana yok olduğuna işaret ediyor.
Haydarpaşa Garı'nın zeminine neden güçlendirme yapıldı?
Zemin araştırmalarında, zeminin heterojen dolgu ve sıvılaşabilir kumdan oluştuğu, gevşek ve suya doygun olduğu belirlendi. Sıvılaşma riski taşıyan bu zeminde olası bir sıvılaşma durumunda yapıda oturma ve yanal yayılma hareketleri meydana gelebileceği tespit edildiğinden kapsamlı güçlendirme uygulamalarına gidildi.
Haydarpaşa Garı için hangi zemin güçlendirme yöntemleri uygulandı?
Yanal yayılmanın önlenmesi amacıyla yapı çevresinde fore kazık imalatı gerçekleştirildi. Yapının iç ve dış bölümlerinde ise kompaksiyon enjeksiyonu ve polimer enjeksiyonu gibi zemin güçlendirme yöntemleri uygulandı. Tüm imalatlar süresince teknik izleme cihazlarıyla yapının davranışı sürekli takip edildi.
Haydarpaşa Gar Sahası tamamlandığında hangi işlevlere kavuşacak?
Kültür ve Turizm Bakanlığı ile TCDD arasında 15 Ağustos 2024'te imzalanan protokol kapsamında sahada Anadolu Yakası'nın ilk arkeoloji müzesi, performans sanatları merkezi, kütüphane, sergi salonları ile sanat ve tasarım atölyeleri yer alacak. Arkeopark ve açık etkinlik alanlarıyla birlikte Haydarpaşa'nın İstanbul'un kültür hayatına kazandırılması amaçlanıyor.
