ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin ile kasım ayında sona erecek Busan mutabakatının 10 Ocak'a kadar uzatılması konusunda anlaşmaya varıldığını duyurdu. Bessent, Fox News'e verdiği röportajda Çin Başbakan Yardımcısı Hı Lifıng ile yürütülen müzakerelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Bessent'in Açıklamaları: 12 Saatlik Görüşme ve Uzlaşı
Bessent, Hı Lifıng ile pazar günü New York'ta bir araya geldiğini hatırlatarak iki tarafın 12 saat süren yoğun bir görüşme gerçekleştirdiğini, ancak hâlâ tamamlanmamış bazı konuların masada kaldığını belirtti. Çarşamba günü Washington'da da daha kapsamlı bir anlaşma yapılıp yapılamayacağını değerlendirdiklerini aktaran Bessent, şu ifadeleri kullandı: "İki ülke arasında 10 Kasım'da sona ermesi planlanan ve 'Busan Anlaşması' olarak adlandırdığımız ekonomik yumuşama sürecini uzatma konusunda bugün mutabık kaldık. Ekonomik alanda neler yapabileceğimizi görmek adına bize daha fazla zaman kazandırmak amacıyla bu anlaşmanın süresi 10 Ocak'a kadar uzatılacak."
Bessent ayrıca Çin tarafında kusursuz olmayan bazı hususların bulunduğunu vurgulayarak beklentilerini açıkça ilettiklerini, gelecek aylarda anlaşmanın hayata geçirilmesi konusunda Çin'in daha kapsamlı ve istekli bir tutum sergileyip sergilemeyeceğini görmek istediklerini kaydetti.
Şi Cinping'in Washington Ziyareti Sırasında Gelen Açıklama
Bessent'in bu açıklamaları, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in ABD Başkanı Donald Trump'ın daveti üzerine resmi ziyaret için Washington'a geldiği döneme denk geldi. Bessent, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda da görüşmelerin Trump-Şi zirvesinden önce gerçekleştiğini belirterek şunları yazdı: "Bugün Washington'da, Başkan Trump ile Başkan Şi arasındaki görüşme öncesinde, Başbakan Yardımcısı Hı Lifıng ile ABD-Çin ekonomik ilişkileri üzerine kapsamlı görüşmeler gerçekleştirdik. Görüşmelerimiz, ABD'nin ekonomik ve ulusal güvenlik çıkarlarını ilerletirken aynı zamanda Amerikalı işçileri, çiftçileri ve işletmeleri koruyan somut taahhütler elde etmeye odaklanmayı sürdürdü."
Busan Mutabakatı Neydi?
ABD ile Çin arasındaki ilişkiler, Trump'ın ikinci iktidar döneminde birden fazla cephede gerilen bir süreçten geçmişti. Washington'un tarife artışları ve teknoloji alanındaki kısıtlamaları ile Çin'in küresel tedarikin büyük bölümünü karşıladığı nadir toprak elementlerinin ihracatına yönelik attığı adımlar, iki ülke arasındaki anlaşmazlıkların derinleşmesine yol açmıştı.
Trump ile Şi, Ekim 2025'te Güney Kore'nin Busan şehrinde bir araya gelerek anlaşmazlık konularında geçici bir uzlaşmaya varmıştı. Bu görüşmede iki ülke, "karşılıklı tarifeler" kapsamında birbirlerine uyguladıkları yüzde 24 ek tarifeyi 10 Kasım 2025'ten itibaren bir yıl erteleme kararı aldıklarını açıklamıştı. Çin, fentanil ve öncül maddelerinin ihracatının kontrolü konusunda gerekli adımları atmayı taahhüt ederken; ABD de bu alandaki tedbirlerin yetersizliği gerekçesiyle Çin'e uygulanan yüzde 20 ek gümrük tarifesini yüzde 10'a indireceğini duyurmuştu.
Ertelemeler ve Karşılıklı Adımlar
Busan görüşmesinin ardından atılan adımlar yalnızca tarifelerle sınırlı kalmadı. Washington yönetimi 29 Eylül'de, ihracat kontrolü uyguladığı varlık listesindeki yabancı şirketlerin yüzde 50'yi aşan pay sahibi olduğu ortaklıkları da kapsayan kuralın yürürlüğe girmesini bir yıl erteledi. Buna karşılık Çin tarafı, nadir toprak elementlerinin ihracatının kontrolüne ilişkin 9 Ekim'de aldığı tedbirlerin uygulanmasını bir yıl ertelemeyi kabul etti.
Bunların yanı sıra ABD, Çin'in denizcilik, lojistik ve gemicilik sektörlerine yönelik başlattığı 301. madde soruşturması sonucunda ülke limanlarını kullanan Çin gemilerine ton başına ek liman ücreti getirilmesine ilişkin kararı bir yıl askıya aldı. Çin de buna misilleme olarak aldığı tedbirleri bir yıl erteleyeceğini duyurdu.
Sıkça Sorulan Sorular
Busan mutabakatı ne zaman sona erecekti ve neden uzatıldı?
Busan mutabakatı, 10 Kasım 2025 tarihinde sona erecek şekilde tasarlanmıştı. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in açıklamalarına göre iki taraf, ekonomik alanda daha fazla değerlendirme yapabilmek için ek süreye ihtiyaç duyduğundan mutabakatın süresini 10 Ocak'a kadar uzatma konusunda anlaştı.
Bessent ile Hı Lifıng arasındaki görüşmeler nerede ve ne kadar sürdü?
Bessent'in aktardığına göre iki yetkili pazar günü New York'ta bir araya geldi ve 12 saat süren bir görüşme gerçekleştirdi. Çarşamba günü ise Washington'da daha kapsamlı bir anlaşma yapılıp yapılamayacağı değerlendirildi.
Busan mutabakatı kapsamında taraflar hangi tarife düzenlemelerini kabul etmişti?
İki ülke, karşılıklı tarifeler çerçevesinde birbirlerine uyguladıkları yüzde 24 ek tarifeyi 10 Kasım 2025'ten itibaren bir yıl erteleme kararı almıştı. Ayrıca ABD, fentanil tedbirlerinin yetersizliği gerekçesiyle Çin'e uygulanan yüzde 20 ek gümrük tarifesini yüzde 10'a indireceğini açıklamıştı.
Çin, nadir toprak elementleri konusunda ne tür adımlar atmıştı?
Çin, 9 Ekim'de nadir toprak elementlerinin ihracatının kontrolüne ilişkin aldığı tedbirlerin uygulanmasını bir yıl ertelemeyi kabul etmişti. Bu karar, ABD'nin ihracat kontrolü varlık listesindeki şirketleri kapsayan kuralı bir yıl ertelemesinin ardından gelmişti.
Bessent'in Washington'daki görüşmeleri Trump-Şi zirvesiyle nasıl bir bağlantı taşıyordu?
Bessent'in Hı Lifıng ile yürüttüğü Washington görüşmeleri, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in ABD Başkanı Trump'ın daveti üzerine Washington'a geldiği döneme denk geldi. Bessent, sosyal medya paylaşımında görüşmelerin Trump ile Şi arasındaki zirve öncesinde gerçekleştirildiğini belirtti.
