MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 81. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmaya ilişkin yazılı bir açıklama yayımladı. Bahçeli, Erdoğan'ın sıklıkla dile getirdiği "Dünya 5'ten büyüktür" yaklaşımının yalnızca Türkiye'nin değil, daha adil, temsil gücü yüksek ve hakkaniyete dayalı bir dünya düzeni arayışının güçlü bir ifadesi olduğunu vurguladı. Açıklamasında BM ve uluslararası sistemin mevcut yapısının kapsamlı bir reforma tabi tutulması gerektiğini kaydeden Bahçeli, Güvenlik Konseyi'ndeki veto imtiyazını bu reformun merkezine yerleştirdi.
Bahçeli'nin BM Genel Kurulu Konuşmasına İlişkin Değerlendirmesi
Bahçeli, açıklamasında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 22 Eylül tarihinde BM Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmayı "sessiz milyonların sesi" olarak nitelendirerek Türk milletinin haklı duruşunu ve iradesini dünyaya duyurduğu için teşekkürlerini iletti. Uluslararası sistemin mevcut yapısının dünyada yaşanan savaşlar, krizler, insani dramlar ve adaletsizlikler karşısında her geçen gün daha fazla sorgulanır hale geldiğini belirten Bahçeli, BM başta olmak üzere küresel karar alma mekanizmalarının dünyanın değişen siyasi, ekonomik ve jeopolitik gerçeklerini yeterince yansıtamadığını ifade etti.
Bahçeli'ye göre "Dünya 5'ten büyüktür" çağrısı, Güvenlik Konseyi'nin mevcut üye yapısına yönelik bir eleştirinin ötesinde; dünya nüfusunun, farklı coğrafyaların ve farklı medeniyetlerin küresel karar alma süreçlerinde daha adil biçimde temsil edilmesi gerektiğine yönelik kapsamlı bir reform çağrısıdır. Beş daimî üyeye tanınan veto yetkisinin uluslararası toplumun ortak iradesini çoğu zaman birkaç ülkenin kararına bağımlı hale getirdiğini ve bu durumun özellikle savaş, çatışma ve insani kriz dönemlerinde BM'nin etkinliğini ve güvenilirliğini zedelediğini vurguladı.
Erdoğan'ın BM Konuşmasında Öne Çıkan Başlıklar
Bahçeli, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 22 Eylül tarihli konuşmasında hem bölgesel ve küresel düzeyde yaşanan haksızlıklara hem de BM'nin yenilenme ihtiyacına değinerek Güvenlik Konseyi'nin reforme edilmesi gerektiğini vurguladığını aktardı. Erdoğan'ın konuşmasında 1967 sınırlarında, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız ve toprak bütünlüğüne sahip bir Filistin Devleti'nin kurulacağı günlere işaret ettiğini belirten Bahçeli, Kıbrıs meselesine ilişkin çağrıyı da aktardı.
Buna göre Erdoğan, Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliği ve eşit uluslararası statüsünün tescil edilmesi ile maruz bırakıldığı gayriinsani izolasyonun son bulması gerektiğini vurgulayarak uluslararası toplumu Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni tanımaya ve bu devletle siyasi, diplomatik ve ekonomik ilişkiler tesis etmeye davet etmiştir. Bahçeli, Cumhurbaşkanı'nın Bloomberg için kaleme aldığı makalede de küresel krizlerin çözümünü birkaç başkentin iradesine bırakmanın bugünün gerçekleriyle bağdaşmadığını ve küresel karar alma mekanizmalarının değişmesinin artık ertelenemez olduğunu vurguladığını hatırlattı.
Guterres ve Macron'un Açıklamaları: "Eleştirilerimiz Haklı Çıktı"
Bahçeli, BM Genel Sekreteri Guterres'in veda hitabında BMGK'nın Afrika'sız yapısını "savunulamaz" ilan etmesini ve Batı Şeria'da etnik temizlik yapıldığını itiraf etmesini önemli bir gelişme olarak değerlendirdi. Fransa Cumhurbaşkanı Macron'un ise Gazze'yi "utanç manzarası" olarak nitelendirip veto sınırlama teklifi sunmasını da aktaran Bahçeli, bu gelişmelerin küresel sistemin iflasını en yetkili ağızlardan tescil ettiğini ve MHP'nin yıllardır dile getirdiği uluslararası sistemin anarşik ve arızalı yapısına yönelik eleştirilerini haklı çıkardığını söyledi.
MHP'nin BM Reform Tutumu ve Önceki Açıklamalar
Bahçeli, MHP'nin bu konudaki tutumunun yeni olmadığını vurgulayarak parti programına ve seçim beyannamesine atıfta bulundu. MHP'nin 2023 Seçim Beyannamesi'nde BM'nin yapısı ve işleyişi dahil her yönüyle reforma tabi tutulması gerektiğine vurgu yapıldığını hatırlatan Bahçeli, parti programında da Güvenlik Konseyi'nin beş daimî üyesinin BM sistemini yalnızca kendi çıkarları doğrultusunda hareket eden bir kuruluş haline getirmesinin küresel adalet ve barış açısından sakıncalı bulunduğunun altının çizildiğini belirtti.
Bahçeli, 1 Ekim 2024 tarihli TBMM Grup Toplantısı'nda yaptığı konuşmada "Birleşmiş Milletler ve Güvenlik Konseyi yapısı yeni baştan ve derhal reforme edilmelidir. Bu reform ihtiyacının gecikmesi çok ciddi ve sancılı gelişmelere sebep olacaktır" dediğini ve ülkelerin eşit katılım ve oy hakkını kapsayan alternatif bir dünya birliği üzerine çalışmaların hızlanması çağrısında bulunduğunu hatırlattı. 30 Nisan 2024 tarihli grup toplantısında ise veto sisteminin makul çözüm arayışlarını devamlı tıkadığını, demokratik, ahlaki ve şeffaflıktan yoksun olduğunu ve BM Antlaşması'nda değişiklik yapılması zorunluluğunun ertelenemez düzeyde olduğunu vurguladığını aktardı. Bahçeli bu değişiklik için Genel Kurul'da üçte iki çoğunluk sağlanması ve daimî beş üyenin onayının gerektiğini de sözlerine ekledi.
Bahçeli'nin Reform Vizyonu: Veto Kaldırılsın, Temsil Genişlesin
Bahçeli, BM reformunun yalnızca Güvenlik Konseyi'nin üye yapısının değiştirilmesinden ibaret görülmemesi gerektiğini özellikle vurguladı. Genel Kurul'un etkinliği, temsil adaleti, karar alma mekanizmalarının şeffaflığı, hesap verebilirlik ve uluslararası hukukun uygulanmasında çifte standartların ortadan kaldırılmasının da reform gündeminin ayrılmaz parçaları olması gerektiğini belirtti.
MHP Genel Başkanı, ihtiyaç duyulan şeyin "güçlünün hukuk oluşturduğu bir anarşizm yerine hukukun gücünü esas alan; birkaç ülkenin iradesine bağımlı olmayan; farklı kıtaların, milletlerin ve medeniyetlerin söz sahibi olduğu; barışın, adaletin ve insan onurunun merkezde bulunduğu yeni ve hakkaniyetli bir uluslararası düzen" olduğunu ifade etti. Açıklamasını Türkiye'nin daha adil, daha kapsayıcı ve insanlığın ortak vicdanını yansıtan yeni bir uluslararası düzenin inşasına yönelik iradesini kararlılıkla desteklediklerini belirterek tamamladı.
Sıkça Sorulan Sorular
"Dünya 5'ten büyüktür" ifadesi ne anlama geliyor?
Bu ifade, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın BM Genel Kurulu'nda sıklıkla dile getirdiği bir yaklaşımdır. Bahçeli'ye göre bu çağrı; BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimî üyesine yönelik bir eleştiri olmanın yanı sıra dünya nüfusunun, farklı coğrafyaların ve medeniyetlerin küresel karar alma süreçlerinde daha adil biçimde temsil edilmesi gerektiğine yönelik kapsamlı bir reform talebini ifade etmektedir.
Bahçeli, BM Güvenlik Konseyi'ndeki veto sistemi hakkında ne söyledi?
Bahçeli, veto sisteminin makul çözüm arayışlarını devamlı tıkadığını, demokratik ve şeffaflıktan yoksun olduğunu ve BM'nin temel ilkeleriyle çeliştiğini savundu. Bu yetkinin kaldırılmasının veya sınırlandırılmasının gerekliliğinin dünya genelinde kabul gördüğünü belirterek veto imtiyazının kaldırılmasını reform yol haritasının merkezi olarak tanımladı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan 22 Eylül'deki BM konuşmasında hangi konulara değindi?
Bahçeli'nin aktarımına göre Erdoğan, 22 Eylül'deki BM Genel Kurulu konuşmasında Güvenlik Konseyi'nin reforme edilmesi gerektiğini vurguladı; 1967 sınırlarında başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız bir Filistin Devleti'nin kurulacağı günlere işaret etti ve uluslararası toplumu Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni tanımaya davet etti.
MHP'nin BM reformuna ilişkin tutumu ne zamandan beri devam ediyor?
Bahçeli'nin açıklamasına göre MHP, bu tutumunu parti programına ve 2023 Seçim Beyannamesi'ne yansıtmıştır. Bahçeli ayrıca 1 Ekim 2024 ve 30 Nisan 2024 tarihli TBMM Grup Toplantıları'nda da BM ve Güvenlik Konseyi'nin derhal reforme edilmesi gerektiğini açıkça dile getirdiğini hatırlattı.
BM Antlaşması'nda değişiklik yapılabilmesi için hangi koşulların sağlanması gerekiyor?
Bahçeli'nin aktardığı bilgiye göre Güvenlik Konseyi üyelik şartlarının ve veto yetkilerinin değiştirilmesi için BM Antlaşması'nda değişiklik yapılması gerekmekte; bunun sağlanabilmesi için ise Genel Kurul'da üçte iki çoğunluğun sağlanması ve daimî beş üyenin onayının alınması zorunluluğu bulunmaktadır.
