Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), elektrifikasyonun küresel enerji sistemine etkilerini mercek altına alan kapsamlı bir rapor yayımladı. "Elektrifikasyon" başlıklı bu özel rapor, Türkiye ve Avustralya'nın talebi üzerine COP31 Başkanlığı ile IEA arasındaki stratejik ortaklık çerçevesinde hazırlandı. Raporun temel bulgusu çarpıcı: Elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payı 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarılabilirse, enerji ithalatçısı ülkeler yıllık 500 milyar doların üzerinde tasarruf sağlayabilir.
Elektriğin Payı Bugün Yüzde 23, Hedef Yüzde 35
Rapora göre elektriğin küresel nihai enerji tüketimi içindeki payı şu an yaklaşık yüzde 23 düzeyinde bulunuyor. IEA'nın analizleri, 2025 yılındaki teknoloji maliyetleri, enerji fiyatları ve finansman koşulları göz önüne alındığında bu oranın mevcut teknolojilerle maliyet etkin biçimde yaklaşık yüzde 33'e çıkarılabileceğini ortaya koyuyor. Yüzde 35 hedefine ulaşmak içinse şebeke ve üretim yatırımlarının hızlandırılması, finansmana erişimin iyileştirilmesi ve elektrifikasyon teknolojilerini destekleyen politikaların güçlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Mevcut politikaların değişmeden sürmesi durumunda küresel elektrifikasyon oranının 2035'te ancak yaklaşık yüzde 30'a ulaşabileceği tahmin ediliyor.
En Büyük Potansiyel Ulaşım Sektöründe
Rapor, elektrifikasyondaki en büyük dönüşüm fırsatının ulaşım sektöründe yattığını gösteriyor. Lityum-iyon batarya fiyatlarının 2010'dan bu yana yüzde 90 gerilemesi, bu dönüşümün önündeki ekonomik engeli büyük ölçüde kaldırmış durumda. Bugün itibarıyla petrole dayalı kara yolu ulaşım talebinin yaklaşık yarısının rekabetçi maliyetlerle elektriklendirilebileceği hesaplanıyor.
Binalarda ise küresel alan ısıtma talebinin yaklaşık yarısının maliyet etkin biçimde elektriklendirilebileceği belirtiliyor. Sanayide durum biraz daha sınırlı: Düşük ve orta sıcaklık gerektiren uygulamalardaki enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 40'ı bu kapsama giriyor. Yüksek sıcaklık gerektiren endüstriyel süreçlerde elektrifikasyonun ne ölçüde uygulanabileceğine dair raporda ayrıca bir projeksiyon sunulmuyor.
Elektrikli Araçlar Günlük Milyonlarca Varil Petrol Tasarrufu Sağlıyor
Raporda elektrikli otomobil, motosiklet, kamyon ve otobüslerin bugün günlük yaklaşık 2,3 milyon varillik petrol talebini engellediği ifade ediliyor. Bu rakamın önümüzdeki on yılda çok daha yüksek seviyelere çıkması bekleniyor.
Mevcut politikaların korunması halinde elektrikli araçların 2035'te günlük yaklaşık 10 milyon varillik petrol talebini önleyebileceği öngörülüyor. Yüksek Elektrifikasyon Senaryosu'nda ise bu miktarın günlük 18 milyon varile ulaşabileceği hesaplanıyor. Aynı senaryoda enerji ithalatçısı ülkelerin enerji ithalat faturalarının 2025'e kıyasla yaklaşık dörtte bir oranında, yani yıllık 400 milyar dolar azalabileceği belirtiliyor. 2026'daki daha yüksek enerji fiyat seviyeleri baz alındığında ise yıllık tasarrufun 500 milyar doların üzerine çıkabileceği öngörülüyor.
Şebekeler İçin İki Kat Daha Hızlı Büyüme Şart
Elektrifikasyonun bu ölçekte genişlemesi, enerji altyapısına yönelik ciddi bir yatırım baskısı anlamına geliyor. Elektriğin nihai enerji tüketimindeki payının yüzde 35'e ulaşması halinde küresel elektrik talebindeki yıllık artışın 2035'e kadar yaklaşık 1.400 teravatsaate çıkacağı hesaplanıyor. Bu rakam, son on yıldaki artış hızının yaklaşık iki katına karşılık geliyor.
IEA'ya göre artan talebin güvenli ve uygun maliyetli biçimde karşılanabilmesi için elektrik üretimi, şebekeler, depolama ve esneklik yatırımlarının eş zamanlı ilerlемesi gerekiyor. Yüksek Elektrifikasyon Senaryosu'nda şebekelerin 2035'e kadar son on yıla kıyasla yüzde 40 daha hızlı genişletilmesi ve modernize edilmesi zorunlu görülüyor.
Yatırımlar Üç Katına Çıkacak, Hane Faturaları Düşecek
Rapora göre nihai kullanım elektrifikasyonuna yönelik küresel yatırımların 2035'e kadar yaklaşık üç kat artarak 1 trilyon dolara ulaşabileceği öngörülüyor. Buna karşın elektrikli teknolojilerin daha yüksek enerji verimliliği sunması sayesinde ortalama hane enerji faturalarının bugüne kıyasla yaklaşık yüzde 15 azalabileceği de raporda yer alan önemli bulgular arasında. Bu tablo, yüksek başlangıç yatırımına karşın uzun vadede tüketiciler açısından somut bir maliyet avantajına işaret ediyor.
Sıkça Sorulan Sorular
IEA'nın "Elektrifikasyon" raporu neden ve kimler tarafından talep edildi?
Rapor, Türkiye ve Avustralya'nın talebi üzerine COP31 Başkanlığı ile IEA arasındaki stratejik ortaklık kapsamında hazırlandı.
Elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki mevcut payı nedir ve hedef nereye konuldu?
Elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payı bugün yaklaşık yüzde 23 düzeyinde bulunuyor. Raporun odaklandığı hedef ise bu oranın 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarılması.
Yüksek Elektrifikasyon Senaryosu'nda elektrikli araçlar petrol talebini ne kadar azaltabilir?
Yüksek Elektrifikasyon Senaryosu'nda elektrikli otomobil, motosiklet, kamyon ve otobüslerin 2035'te günlük 18 milyon varillik petrol talebini önleyebileceği hesaplanıyor. Mevcut politikaların sürmesi halinde bu rakam günlük yaklaşık 10 milyon varil olarak öngörülüyor.
Elektrifikasyon hedefine ulaşmak için şebekelerin ne kadar hızlı büyümesi gerekiyor?
Yüksek Elektrifikasyon Senaryosu'nda şebekelerin 2035'e kadar son on yıla kıyasla yüzde 40 daha hızlı genişletilmesi ve modernize edilmesi gerektiği belirtiliyor.
Elektrifikasyon hane enerji faturalarını nasıl etkiler?
Rapor, elektrikli teknolojilerin daha yüksek enerji verimliliği sayesinde ortalama hane enerji faturalarının bugüne kıyasla yaklaşık yüzde 15 azalabileceğini öngörüyor.
