Şanlıurfa'da meydana gelen 5,4 büyüklüğündeki deprem, bölgedeki fay hatlarını yeniden bilim ve kamuoyu gündemine taşıdı. Dokuz Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir, depremin Bozova Fayı veya bu fayın doğu ucundaki kollarıyla ilişkili olabileceğini değerlendirdi. Sözbilir, 2026 yılında güncellenen Türkiye Diri Fay Haritası'nda Bozova Fayı'nın 55 kilometre uzunluğunda diri fay olarak tanımlandığını belirterek fayın 7 büyüklüğüne varan deprem üretme potansiyeline sahip olduğunu ifade etti.
Bozova Fayı'nın Diri Olup Olmadığı Tartışması
Prof. Dr. Sözbilir, Bozova Fayı'nın geçmişte bilim dünyasında tartışma konusu olduğunu hatırlattı. Bir kesim fayın diri olmadığını savunurken diğer görüş fayın aktif olduğu yönündeydi. Sözbilir'e göre yaşanan 5,4 büyüklüğündeki deprem, bu tartışmada Bozova Fayı'nın diri olduğuna işaret eden önemli bir veri niteliği taşıyor. 2026 yılında güncellenen Türkiye Diri Fay Haritası da fayı 55 kilometre uzunluğunda, sağ yanal doğrultu atımlı diri fay olarak tanımlamış durumda. Sözbilir ayrıca fayın uzun süredir suskun olduğuna dikkat çekti.
AFAD'ın Odak Mekanizma Verileri Ne Ortaya Koydu?
Sözbilir, AFAD tarafından gerçekleştirilen odak mekanizma çözümlerinin depremin sağ yanal doğrultu atımlı faylanmayla ilişkili olduğunu ortaya koyduğunu söyledi. Bu teknik verilerin, depremin Bozova Fayı veya fayın doğu ucundaki kollarıyla bağlantılı olduğu yönündeki bilimsel değerlendirmeyi desteklediğini vurguladı. Sözbilir, mevcut bilimsel bilgiler çerçevesinde Bozova Fayı'nın 7 büyüklüğüne varan deprem üretme potansiyeli taşıdığını belirterek Şanlıurfa'daki depremin bu nedenle bölge açısından sürpriz olmadığını da ekledi.
Atatürk Barajı İçin Dikkat Çeken Senaryo Değerlendirmesi
Sözbilir'in açıklamalarında öne çıkan bir diğer önemli nokta Atatürk Barajı oldu. Bozova Fayı'nın 7 büyüklüğünde bir deprem üretmesi durumunda Atatürk Barajı üzerindeki olası etkilerin ayrıca araştırılması gerektiğini vurgulayan Sözbilir, bu konunun özel bir inceleme gerektirdiğini ifade etti. Bu değerlendirmenin, 7 büyüklüğünde bir depremin kesinlikle gerçekleşeceğine dair bir öngörü olmadığını; fayın deprem üretme potansiyeli üzerinden ele alınan olası bir senaryo çerçevesinde yapılan bilimsel bir değerlendirme olduğunu belirtmek gerekiyor.
Şanlıurfa ve Çevresindeki Fay Sistemi
Şanlıurfa ve yakın çevresinde çeşitli fay sistemleri bulunuyor. Şanlıurfa İl Afet Risk Azaltma Planı'nda ilin kuzey kesimlerinde Bozova, Samsat ve Kalecik çevresinde kilometrelerce izlenebilen faylardan söz ediliyor. Aynı planda Akçakale ile Suruç grabenlerinin bölgedeki açılma tektoniğiyle ilişkili olduğu belirtiliyor. Bozova ve Kalecik fayları, deprem üretebilecek fay hatları kapsamında değerlendiriliyor. Harran ve Eyyübiye çevresindeki fay ve kırılma yapıları da bölgenin jeolojik özellikleri arasında yer alıyor.
Afet Planlamasında Bozova Fayı'nın Yeri
Bozova Fayı, Şanlıurfa'nın deprem senaryolarında öne çıkan yapılardan biri olma özelliğini koruyor. Şanlıurfa AFAD'ın İl Afet Risk Azaltma Planı hazırlıkları kapsamında AFAD RED yazılımıyla yapılan değerlendirmelerde, Bozova Fayı üzerinde meydana gelebilecek Mw 6,6 büyüklüğündeki deprem, ili etkileyebilecek en olumsuz senaryo olarak ele alındı. Bu büyüklüğün gerçekleşmesi kesin bir tahmin olmayıp afet planlaması amacıyla kullanılan bir senaryo değeri olduğunu hatırlatmak gerekiyor. Daha önceki teknik değerlendirmelerde ise fayın yaklaşık 30 kilometre uzunluğunda, kuzeybatı-güneydoğu doğrultulu ve sağ yanal bileşenli bir yapı olduğu belirtilmişti. Fayın güncel niteliği ve olası etkileri; fayın özellikleri, zemin koşulları, yapı kalitesi ve yerleşim yoğunluğu gibi unsurlarla birlikte değerlendiriliyor. Prof. Dr. Sözbilir, bölgede İl Afet Risk Azaltma Planları kapsamında yeni tanımlanan eylemlerin vakit kaybetmeden hayata geçirilmesinin önemine dikkat çekerek Bozova Fayı'na ilişkin yeni bilimsel veriler ışığında afet riskini azaltmaya yönelik çalışmaların hızlandırılmasının hayati önem taşıdığını vurguladı.
Sıkça Sorulan Sorular
Bozova Fayı kaç büyüklüğünde deprem üretebilir?
Prof. Dr. Hasan Sözbilir, mevcut bilimsel bilgiler doğrultusunda Bozova Fayı'nın 7 büyüklüğüne varan deprem üretme potansiyeline sahip olduğunu ifade etti. Bu, kesin bir deprem tahmini değil; fayın jeolojik özelliklerine dayanan bilimsel bir potansiyel değerlendirmesidir.
Bozova Fayı'nın uzunluğu ne kadar?
2026 yılında güncellenen Türkiye Diri Fay Haritası'na göre Bozova Fayı, 55 kilometre uzunluğunda sağ yanal doğrultu atımlı diri fay olarak tanımlanmaktadır. Daha önceki teknik değerlendirmelerde ise fayın yaklaşık 30 kilometre uzunluğunda olduğu belirtilmişti.
Şanlıurfa depremi neden Bozova Fayı ile ilişkilendiriliyor?
AFAD'ın gerçekleştirdiği odak mekanizma çözümleri, depremin sağ yanal doğrultu atımlı faylanmayla ilişkili olduğunu ortaya koydu. Prof. Dr. Sözbilir, bu verilerin depremin Bozova Fayı veya fayın doğu ucundaki kollarıyla bağlantılı olduğu yönündeki değerlendirmeyi desteklediğini belirtti.
Bozova Fayı Atatürk Barajı'nı nasıl etkileyebilir?
Prof. Dr. Sözbilir, fayın 7 büyüklüğünde bir deprem üretmesi durumunda Atatürk Barajı üzerindeki olası etkilerin araştırılması gerektiğini vurguladı. Ancak bu bir deprem tahmini değil; fayın potansiyeli üzerinden ele alınan senaryo bazlı bir bilimsel değerlendirmedir.
Şanlıurfa'daki afet planlamasında Bozova Fayı için hangi senaryo kullanılıyor?
Şanlıurfa AFAD'ın İl Afet Risk Azaltma Planı hazırlıkları kapsamında AFAD RED yazılımıyla yapılan değerlendirmelerde, Bozova Fayı üzerinde meydana gelebilecek Mw 6,6 büyüklüğündeki deprem, ili etkileyebilecek en olumsuz senaryo olarak ele alındı. Bu büyüklük, gerçekleşmesi kesin bir tahmin değil; afet planlaması amacıyla kullanılan senaryo değerini ifade etmektedir.
