Türkiye'de tütünle mücadele kapsamında hazırlanan yeni kanun teklifi taslağı, sigara kullanımına yönelik bugüne kadar görülmemiş kısıtlamalar içeriyor. Sağlık Bakanlığı'nın yaklaşık bir yıldır üzerinde çalıştığı ve ekim ayında TBMM'ye sunulması öngörülen taslağa göre 1 Ocak 2015'ten sonra doğan kişilere hayatları boyunca tütün ürünü satışı yasaklanacak; 2040 yılından itibaren ise Türkiye'de tütün ürünlerinin üretimi ve satışı tamamen sona erecek. Slim olarak da bilinen ince sigaralar standart paket uygulamasıyla birlikte piyasadan çekilecek, lokantaların açık ve kapalı alanlarının tamamında sigara içmek yasaklanacak.
Kanun Teklifi Hazırlığında Kimler Yer Alıyor?
Taslağa ilişkin açıklamaları yapan isim, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi ve Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder. Ergüder, kanun teklifi hazırlık çalışmalarında bizzat yer aldığını belirterek taslakta öne çıkan düzenlemeler hakkında ayrıntılı bilgi verdi. Teklifin ekim ayında Meclis'e getirileceğini aktaran Ergüder, "Bizim ülke olarak yeniden bir silkelenmeye, politikaları gözden geçirmeye ihtiyacımız var." dedi.
Rakamlar Neden Bu Kadar Acil Bir Adım Gerektiriyor?
Ergüder'in aktardığı veriler, sorunun boyutunu gözler önüne seriyor. Dünya genelinde 1,2 milyar kişi sigara kullanıyor ve her yıl yaklaşık 7 milyon kişi tütüne bağlı nedenlerle hayatını kaybediyor. Türkiye özelinde ise tablo daha da çarpıcı: Ergüder, her yıl 35 bine yakın kişinin akciğer kanserinden öldüğünü ve bunun önlenebilir bir neden olan sigara kullanımından kaynaklandığını vurgulayarak Türkiye'de bir "akciğer kanseri salgını" yaşandığını ifade etti.
Sigara satış rakamları da bu tabloyu destekler nitelikte. 2012 yılında yaklaşık 91 bin ton ve 4,5 milyar paket olan satışlar, 2025'te yaklaşık 160 bin ton ve 8 milyar pakete ulaştı. Bu artış, son yıllarda dünyanın genelinde gözlemlenen düşüş eğilimiyle tam bir çelişki oluşturuyor. Kadınlarda sigara kullanımının son 10-15 yılda yüzde 40-50 oranında arttığını belirten Ergüder, 15-24 yaş grubundaki kadınlarda kullanım oranının yüzde 90'ı aştığını söyledi.
2015'ten Sonra Doğanlara Ömür Boyu Yasak
Taslağın en dikkat çekici maddelerinden biri, nesil bazlı bir yasak öngörüyor. Buna göre 1 Ocak 2015 tarihinden sonra doğan kişiler, ilerleyen yıllarda yasal yaşa gelseler dahi tütün ürünü satın alamayacak, içemeyecek ve bu ürünlerin satışını yapamayacak. Ergüder, benzer bir uygulamanın İngiltere dahil pek çok ülkede hayata geçirildiğini hatırlattı. Taslağın ikinci büyük maddesi ise 2040 yılını bir milat olarak belirliyor: O tarihten sonra Türkiye'de tütün ürünlerinin üretimi ve satışı kökten yasaklanacak.
Slim Sigaralar ve Standart Paket Uygulaması
Taslakta sigara paketlerine yönelik standart paket düzenlemesi de yer alıyor. Ergüder'e göre 2012'den itibaren sigara firmaları ince, yani slim sigaraları özellikle kadın tüketicilere yönelik pazarlamaya başladı. Standart paket uygulaması yürürlüğe girdiğinde tüm sigaralar aynı biçimde satılmak zorunda kalacak; slim ve ince sigaralar piyasadan çekilecek. Ergüder bu düzenlemenin doğrudan kadınları korumaya yönelik olduğunun altını çizdi.
Paketlere ek olarak bir de "sağlık vergisi" getirilmesi planlanıyor. Ergüder, bu vergiden elde edilecek gelirin koruyucu ve geliştirici sağlık hizmetlerine aktarılacağını belirtti.
Açık Alanlarda Sigara ve Kimlik Doğrulama Sistemi
Kapalı alanların yanı sıra açık alanlara da yeni kısıtlamalar geliyor. Taslağa göre lokantaların hem kapalı hem de açık bölümlerinde sigara içmek tamamen yasaklanacak. Parklarda, bahçelerde ve kamu binalarının bahçelerinde ise dışarıdan görünmeyecek biçimde ayrı sigara içme alanları oluşturulacak. Ergüder bu düzenlemenin temel gerekçesini şöyle açıkladı: "Çocuk ve gençler artık kimsenin sigara içtiğini görmeyecek."
18 yaşından küçüklerin tütün ürünlerine erişimini engellemek için kredi kartı tabanlı bir kimlik doğrulama sistemi de taslakta yer alıyor. Bu sistemle küçüklerin söz konusu ürünleri satın alması imkânsız hale getirilecek.
Türkiye'nin tütünle mücadelede daha önce de önemli adımlar attığını hatırlatan Ergüder, 2003'te Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi'nin imzalandığını, 2008'de ise kapalı alanlarda sigara kullanımını yasaklayan düzenlemenin yürürlüğe girdiğini vurguladı. Yeni kanun teklifi, bu sürecin çok daha kapsamlı bir halkasını oluşturuyor.
Sıkça Sorulan Sorular
1 Ocak 2015'ten sonra doğanlara neden ömür boyu sigara satışı yasaklanıyor?
Prof. Dr. Toker Ergüder'e göre bu düzenleme çocukları ve özellikle kız çocuklarını korumaya yönelik. Taslakta bu tarihten sonra doğanlara hayatları boyunca tütün ürünlerinin kullanımı, içimi ve satışının yasaklanması öngörülüyor. Ergüder, benzer uygulamaların İngiltere dahil pek çok ülkede hayata geçirildiğini de belirtti.
2040'tan sonra Türkiye'de sigara satışı tamamen bitecek mi?
Taslağa göre 2040 yılından itibaren Türkiye'de tütün ürünlerinin üretimi ve satışı kökten yasaklanacak. Ergüder bu maddeyi taslaktaki ikinci en önemli düzenleme olarak nitelendirdi ve "Umarım sigaranın hiç olmadığı bir ülke haline geleceğiz." dedi. Ancak bu, henüz kanunlaşmamış bir taslak düzenlemesidir.
Slim (ince) sigaralar neden yasaklanıyor?
Ergüder'e göre 2012'den itibaren sigara firmaları ince sigaraları özellikle kadınlara yönelik pazarlamaya başladı. Standart paket uygulaması yürürlüğe girdiğinde tüm sigaraların aynı standartta satılması zorunlu olacak ve slim sigaralar piyasadan çekilecek. Düzenleme, kadınları bu pazarlama stratejisinden korumayı amaçlıyor.
Yeni kanun teklifi ne zaman Meclis'e sunulacak?
Prof. Dr. Toker Ergüder, Sağlık Bakanlığı'nın yaklaşık bir yıldır üzerinde çalıştığı kanun teklifinin ekim ayında TBMM'ye sunulmasının öngörüldüğünü açıkladı.
Türkiye'de kadınlar arasında sigara kullanımı ne kadar arttı?
Ergüder'in aktardığı verilere göre kadınlarda sigara içme oranı son 10-15 yılda yüzde 40-50 oranında artış gösterdi. 15-24 yaş grubundaki kadınlarda ise kullanım oranının yüzde 90'ı aştığı belirtildi.
