Türkiye'de tütünle mücadelede yeni bir dönem başlıyor. Sağlık Bakanlığı'nın yaklaşık bir yıldır üzerinde çalıştığı yeni kanun teklifinin ekim ayında TBMM'ye sunulması öngörülüyor. Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, taslağın içeriğine ilişkin önemli açıklamalar yaptı. Buna göre 1 Ocak 2015'ten sonra doğanlara hayatları boyunca tütün ürünlerinin kullanımı, içimi ve satışı yasaklanacak; 2040 yılından sonra ise Türkiye'de tütün ürünlerinin üretimi ve satışı kökten sona erdirilecek.
Kanun Teklifi Ekim'de Meclis'e Geliyor
Sağlık Bakanlığı bünyesinde yaklaşık bir yıldır hazırlıkları süren kanun teklifinin ekim ayında Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulması planlanıyor. Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, taslak üzerinde akademisyenler ve sivil toplum kuruluşlarının da çeşitli saha araştırmaları yürüttüğünü belirtti. Düzenlemenin özellikle çocukları, gençleri ve kadınları korumaya yönelik maddeler içerdiğini vurgulayan Ergüder, bu kapsamlı adımın İngiltere başta olmak üzere pek çok ülkede de benzer biçimlerde hayata geçirildiğini hatırlattı.
2015 Sonrası Doğanlara Ömür Boyu Yasak
Taslağın en dikkat çekici maddelerinden birini, 1 Ocak 2015'ten sonra doğan bireylere yönelik ömür boyu tütün yasağı oluşturuyor. Prof. Dr. Ergüder bu düzenlemeyi şöyle açıkladı: "Çocukları ve özellikle kız çocuklarımızı korumak için 1 Ocak 2015 tarihinden sonra doğanlara, hayatları boyunca tütün ürünlerinin kullanımı, içimi, satışı yasaklanıyor. İngiltere'de geçti. Pek çok ülkede geçiyor." Benzer uygulamaların İrlanda, Finlandiya ve Avustralya gibi ülkelerde Türkiye'den daha erken tarihlerde gündeme geldiğini de aktaran Ergüder, Türkiye'nin bu alanda uluslararası eğilime dahil olduğunu vurguladı.
2040'tan Sonra Tütün Üretimi ve Satışı Tamamen Bitiyor
Taslaktaki ikinci büyük adım, 2040 yılından itibaren Türkiye'de tütün ürünlerinin üretimi ve satışının tümüyle yasaklanması. Ergüder, bu hedefle ilgili şunları söyledi: "2040 yılından sonra Türkiye'de tütün ürünlerinin üretimi ve satışı kökten yasaklanıyor. Biz tekrar umarım sigaranın hiç olmadığı bir ülke haline geleceğiz. Bununla ilgili pek çok ülke bizden daha erken tarihleri açıkladı. İrlanda, İngiltere, Finlandiya, Avustralya, onlar bizden daha erken." Ergüder aynı zamanda son yıllarda dünya genelindeki genel düşüş eğilimine karşın Türkiye'de tütün kullanımının yeniden arttığına dikkat çekti. 2012'de yaklaşık 91 bin ton ve 4,5 milyar paket olan sigara satışlarının 2025'te yaklaşık 160 bin ton ve 8 milyar pakete ulaştığını aktardı.
Lokantalar, Parklar ve Açık Alanlar İçin Yeni Düzenlemeler
Kapalı alanların yanı sıra açık alanlara yönelik önemli değişiklikler de taslakta yer alıyor. Lokantaların hem açık hem kapalı bölümlerinde sigara içmek tamamen yasaklanıyor. Buna karşılık parklar, bahçeler ve kamu binalarının bahçelerinde dışarıdan görünmeyecek şekilde özel sigara içme alanları oluşturulması planlanıyor. Ergüder bu maddeyi şöyle değerlendirdi: "Bence en önemlisi burada, çocuk ve gençler artık kimsenin sigara içtiğini görmeyecek." Sigara içmek isteyenlerin yalnızca bu ayrılmış alanlarda bu hakkı kullanabilecekleri belirtildi.
Slim Sigara, Standart Paket ve Sağlık Vergisi
Taslakta yer alan bir diğer önemli düzenleme, standart paket uygulaması. Prof. Dr. Ergüder, 2012'den itibaren sigara firmalarının kadınlara yönelik pazarlama stratejisi kapsamında "ince" ya da "slim" olarak bilinen sigaraları piyasaya sürdüğünü hatırlattı. Standart paket uygulamasının yürürlüğe girmesiyle birlikte tüm sigaraların standart biçimde satılacağını, ince ve slim sigaraların ortadan kalkacağını vurgulayan Ergüder, bu adımın da kadınları korumaya yönelik olduğunu ifade etti. Öte yandan sigara paketlerine "sağlık vergisi" getirilmesi de taslakta öngörülen maddeler arasında yer alıyor. Ergüder, bu vergiden elde edilecek gelirin koruyucu ve geliştirici sağlık hizmetlerine aktarılacağını belirtti. Çocuk ve gençlere yönelik bir diğer önlem ise kimlik doğrulama sistemi. Ergüder, "Kredi kartı ile 18 yaşından küçüklerin bu ürünleri satın almaları kesinlikle imkansız hale gelecek." diyerek bu uygulamanın da taslakta yer aldığını duyurdu.
Kadınlarda ve Gençlerde Kullanım Oranı Yükseliyor
Ergüder, özellikle kadınlar ve genç nüfus arasındaki tütün kullanım artışına ilişkin çarpıcı veriler de paylaştı. Kadınlarda sigara içme oranındaki artışın yüzde 40-50 civarında olduğunu belirten Ergüder, 15-24 yaş grubu kadınlarda kullanım oranının yüzde 90'ı aştığını açıkladı. Bu tablonun, tütün endüstrisine karşı daha güçlü politikaların hayata geçirilmesini zorunlu kıldığını vurgulayan Ergüder, taslaktaki düzenlemelerin bu gerçekliğe yanıt verme amacı taşıdığını ifade etti.
Sıkça Sorulan Sorular
1 Ocak 2015'ten sonra doğanlara getirilen yasak tam olarak ne anlama geliyor?
Taslağa göre 1 Ocak 2015 tarihinden sonra doğan bireyler, hayatları boyunca tütün ürünlerini kullanamayacak, içemeyecek ve bu ürünler kendilerine satılamayacak. Bu düzenleme, söz konusu kişiler için ömür boyu geçerli olacak şekilde tasarlanmıştır.
2040'tan sonra tütün üretimi ve satışının yasaklanması ne demek?
Taslakta yer alan bu maddeye göre 2040 yılından itibaren Türkiye'de tütün ürünlerinin üretimi ve satışı tamamen sona erdirilecek. Prof. Dr. Ergüder, benzer hedeflerin İrlanda, İngiltere, Finlandiya ve Avustralya gibi ülkelerde Türkiye'den daha erken açıklandığını belirtmiştir.
Slim ve ince sigaralar neden yasaklanıyor?
Prof. Dr. Ergüder'e göre sigara firmaları 2012'den itibaren kadınlara yönelik pazarlama stratejisi kapsamında ince ve slim sigaraları piyasaya sürmüştür. Standart paket uygulamasının yürürlüğe girmesiyle tüm sigaralar standart biçimde satılacak, ince ve slim sigaralar ortadan kalkacak. Bu düzenleme kadınları korumaya yönelik bir adım olarak tanımlanmaktadır.
Türkiye'de sigara satış rakamları son yıllarda nasıl değişti?
Prof. Dr. Ergüder'in aktardığı verilere göre 2012'de yaklaşık 91 bin ton ve 4,5 milyar paket olan sigara satışları, 2025'te yaklaşık 160 bin ton ve 8 milyar pakete ulaşmıştır. Bu artış, dünya genelindeki genel düşüş eğilimine karşın Türkiye'de tütün kullanımının yeniden yükseldiğini göstermektedir.
Yeni düzenlemeyle lokantalar ve açık alanlarda sigara içmek nasıl değişecek?
Taslağa göre lokantaların hem açık hem kapalı bölümlerinde sigara içmek tamamen yasaklanacak. Parklar, bahçeler ve kamu binalarının bahçelerinde ise dışarıdan görünmeyecek şekilde özel sigara içme alanları oluşturulacak; sigara içmek isteyenler yalnızca bu alanlarda bu hakkı kullanabilecek.
