Kalp krizi ve felcin başlıca nedenlerinden biri olan, damarlarda plak birikmesine yol açan aterosklerozun genç yaşlarda ve hiçbir belirti vermeden başlayabildiği ortaya kondu. Kopenhag'daki Rigshospitalet'ten Kardiyoloji Profesörü Henning Bundgaard ile İspanya'daki Carlos III Ulusal Kardiyovasküler Araştırma Merkezi (CNIC) Bilim Direktörü ve kardiyolog Dr. Borja Ibanez liderliğinde yürütülen araştırma, hastalığın sanılandan çok daha erken yaşlarda sessizce ilerleyebildiğini gösterdi.
Danimarka ve İspanya'dan, daha önce aterosklerotik kalp-damar hastalığı tanısı almamış 18-70 yaş arasındaki 16 bin 808 kişinin katıldığı çalışmada, katılımcıların boyun bölgesindeki şah damarları, bacaklardaki atardamarları ve kalbi besleyen koroner damarları görüntülendi. İncelemeler sonucunda katılımcıların yüzde 57,1'inde en az bir damarda aterosklerotik plak bulundu.
18-29 yaş grubunda her 13 kişiden birinde plak saptandı
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, damar plaklarının genç yetişkinlerde de görülmesi oldu. 18-29 yaş grubundaki yaklaşık her 13 kişiden birinde, en az bir damarda ateroskleroz belirtisi tespit edildi. Bu bulgu, hastalığın yalnızca ileri yaşlara özgü olmadığını ve belirti vermeden başlayabildiğini ortaya koyuyor.
Hastalığın görülme sıklığı yaş ilerledikçe düzenli olarak arttı ve 60-70 yaş grubunda yaklaşık her 10 kişiden 9'una ulaştı. Bu tablo, aterosklerozun yaşla birlikte neredeyse kaçınılmaz biçimde yaygınlaştığını gösteriyor.
Erkeklerde hastalık kadınlardan 5-10 yıl önce başlıyor
Araştırmada erkeklerde aterosklerozun kadınlara kıyasla daha erken yaşlarda arttığı görüldü. Erkeklerdeki genel gelişim seyri, kadınların yaklaşık 5 ila 10 yıl önünde ilerliyor. Kadınlarda ise en belirgin artış 40-60 yaşları arasında, menopoz döneminin de büyük ölçüde denk geldiği yıllarda görüldü.
Bu fark, hastalığın cinsiyete göre farklı zamanlarda ve farklı hızlarda ilerleyebildiğini ortaya koyuyor.
Koroner plak saptananlarda boyun ve bacak damarlarında da plak bulundu
Araştırmacılar ayrıca kalbi besleyen koroner damarlarında plak bulunan kişilerin büyük bölümünde boyun veya bacak damarlarında da plak bulunduğunu tespit etti. Bu durumun gelecekte taramaları kolaylaştırabileceği belirtiliyor. Boyun ve bacak damarları ultrasonla daha kolay ve hızlı şekilde görüntülenebiliyor.
Bu bulgu, koroner damarlara doğrudan erişimin zor olduğu durumlarda, boyun ve bacak damarlarının tarama için pratik bir gösterge olarak kullanılabileceğine işaret ediyor.
Geleneksel risk hesaplamaları vakaların çoğunu yakalayamıyor
Araştırmanın bir diğer dikkat çekici bulgusu, geleneksel kalp-damar hastalığı risk hesaplamalarının mevcut ateroskleroz vakalarının yalnızca küçük bir bölümünü belirleyebilmesi oldu. Günümüzde yaş, tansiyon, kolesterol ve sigara kullanımı gibi faktörler üzerinden kişinin gelecekte kalp-damar hastalığı yaşama olasılığı hesaplanıyor.
Ancak araştırma, bu ölçümlerde görece düşük riskli görünen kişilerde bile damar plağının halihazırda oluşmuş olabileceğini gösterdi. Bu durum, mevcut risk değerlendirme yöntemlerinin hastalığı erken evrede tespit etmede yetersiz kalabileceğini ortaya koyuyor.
İkinci aşama 2027-2032 döneminde planlanıyor
Araştırmanın 2027-2032 döneminde yapılması planlanan ikinci aşamasında, görüntülemeyle tespit edilen sessiz ateroskleroza erken müdahalenin hastalığın ilerlemesini yavaşlatıp yavaşlatmadığı ve kalp-damar olaylarını önleyip önlemediği araştırılacak.
Bu ikinci aşama, erken tespitin tedavi sürecine nasıl yansıyacağı sorusuna yanıt arayacak.
Sıkça Sorulan Sorular
Ateroskleroz nedir ve hangi hastalıklara yol açar?
Ateroskleroz, damarlarda plak birikmesine neden olan ve kalp krizi ile felcin başlıca nedenlerinden biri olarak gösterilen bir durumdur.
Araştırmaya kaç kişi katıldı ve hangi ülkelerden seçildi?
Araştırmaya Danimarka ve İspanya'dan, daha önce aterosklerotik kalp-damar hastalığı tanısı almamış 18-70 yaş arasındaki 16 bin 808 kişi katıldı.
Katılımcıların hangi damarları görüntülendi?
Katılımcıların boyun bölgesindeki şah damarları, bacaklardaki atardamarları ve kalbi besleyen koroner damarları görüntülendi.
Genç yaş grubunda ateroskleroz ne sıklıkta görüldü?
18-29 yaş grubundaki yaklaşık her 13 kişiden birinde, en az bir damarda ateroskleroz belirtisi tespit edildi.
Araştırmanın ikinci aşamasında ne incelenecek?
2027-2032 döneminde yapılması planlanan ikinci aşamada, görüntülemeyle tespit edilen sessiz ateroskleroza erken müdahalenin hastalığın ilerlemesini yavaşlatıp yavaşlatmadığı ve kalp-damar olaylarını önleyip önlemediği araştırılacak.
