Ankara - 17 Eylül’de patlayan fon balonunun ardından yaklaşık iki hafta geçmesine rağmen çözüm yöntemi netleşmedi, krizin faturası ise büyümeye devam ediyor. Erdal Sağlam’ın aktardığına göre büyüklükleri 20 milyar dolar civarında hesaplanan 131 fon hakkında alınan tasfiye kararına ilişkin detaylı bir plan ortaya konamazken, bu süreçte döviz rezervlerinde meydana gelen kaybın 13 milyar dolara ulaştığı bildirildi.
Kaynakta yer alan bilgilere göre fon koordinasyon kurulunun geçtiğimiz hafta içinde yaptığı toplantıda her bir fondaki hesaplara 1 milyon TL’ye kadar ön ödeme yapılacağının duyurulması piyasada memnuniyetle karşılandı. Küçük miktarlarda parası hesaplarda kalan vatandaşların bir ölçüde rahatlayacağı varsayımıyla olumlu karşılanan bu açıklamanın da detaylarının tam olarak netleşmemesi kafa karışıklığı yaratıyor. Tasfiye sürecine ilişkin belirsizlikler, ön ödemelerin kapsamı, hesaplama yöntemi ve kamu kaynaklarının devreye girip girmeyeceği gibi başlıklarda yoğunlaşıyor.
131 Fonun Tasfiyesinde Plan Hala Ortaya Konamadı
17 Eylül’de patlayan fon balonunun ağır hasar bırakacağı zaten belliydi. Büyüklükleri 20 milyar dolar civarında hesaplanan 131 fonun tasfiye kararının ardından yaklaşık iki hafta geçti ancak tasfiye planı detaylarıyla ortaya konamadı. Kaynakta, aradan geçen süreye rağmen tasfiye planının bütün unsurlarıyla açıklanmadığı vurgulanıyor.
Bu belirsizlik, krizin faturasının büyümesiyle birlikte ele alınıyor. Kriz nedeniyle döviz rezervlerinde meydana gelen kaybın 13 milyar dolara ulaştığı ve faturanın büyümeye devam ettiği ifade ediliyor. Tasfiye edilecek fonların toplam büyüklüğü ile rezerv kaybına ilişkin veriler, krizin ölçeğine dair kaynakta yer alan somut göstergeler olarak aktarılıyor.
Şeffaflığın çok az olduğu, faturanın hesaplanması için gereken verilerin iktidar tarafından açıklanmadığı da kaynakta yer alan tespitler arasında. Şeffaflık olmadığı için piyasadaki söylentilerin ve şaibelerin had safhaya ulaşıp piyasaları bozduğu belirtiliyor.
1 Milyon TL Ön Ödeme Kararı ve Hesaplama Belirsizlikleri
Son olarak geçtiğimiz hafta içinde toplanan fon koordinasyon kurulu, her bir fondaki hesaplara 1 milyon TL’ye kadar ön ödeme yapılacağını duyurdu. Bu açıklama, küçük miktarlarda parası hesaplarda kalan vatandaşların bir ölçüde rahatlayacağı varsayımıyla piyasada memnuniyetle karşılandı. Ancak bu işlemin detaylarının da tam olarak netleşmemesi kafa karışıklıkları yaratıyor.
Kaynakta, en az riskli durumdaki para piyasası fonlarından alacaklı olanların büyük ölçüde paralarına yakın bir miktar almalarının mümkün olduğu belirtiliyor. Buna karşılık risk derecesi yüksek serbest fonlar için de aynı şekilde 1 milyon TL’ye kadar ödeme yapılıp yapılmayacağı henüz bilinmiyor. Bu ayrım, ön ödeme kapsamının en önemli belirsizliklerinden biri olarak öne çıkıyor.
Hisse senedi fiyatlarındaki büyük düşüşün bu fonların değerini neredeyse her gün yüzde 10 olmak üzere iyice düşürdüğü aktarılıyor. Bu fonlardan pay almış olanlara ödeme yapılacaksa hangi değer üzerinden hesaplanacağı açıklanmadı. Yatırılan ana para üzerine bir de TÜFE kadar ekleme yapılacağı söyleniyor ancak serbest fonlardaki bu hesaplamaların iyice karıştığı ifade ediliyor.
Yaklaşık 455 bin kişinin bu hesaplarda parası olduğu biliniyor ancak bazı kişilerin birkaç fonda birden parasının bulunması, ödeme yapılacak sayıyı daha da büyütecek. Ayrıca para piyasası fonlarının yanında serbest fonlara ödeme yapılıp yapılmayacağının netleşmemesi hesap yapmayı zorlaştırıyor. Bu fonlardaki birikimin değerlerinin nereye kadar düşeceği belli olmadığı için 1 milyon TL’lik ödemeler için ne kadar ek kaynak gerekeceği de bilinmiyor. Bu arada 1 milyon TL’ye kadar para yatırıldıktan sonra geriye kalanlara ne olacağı da belirsiz.
Kamu Yükü ve Kaynak Tartışması
Ne olursa olsun ön ödemeler için gereken paranın yüklü bir miktara çıkması kaçınılmaz görülüyor. Dolayısıyla bu paranın nereden bulunacağı, kamu kaynaklarının ödemeler için devreye girip girmeyeceği henüz bilinmiyor. Devletin güvencesi altında olmayan fon hesaplarına kamudan ödeme yapılması halinde yeni bir yasa gerekeceği açık.
Kaynakta, kamunun ön ödeme gibi gerekli kaynağın eksik kalan kısmını karşılayabileceği, daha sonra yapılacak tahsilatlarla bu açığın kapatılacağının da söylentiler arasında olduğu aktarılıyor. Ancak ekonomi yönetiminin henüz bu tür detayları açıklamış olmadığı vurgulanıyor.
Böyle bir kaynak yaratılacaksa bunun hangi kanalla sağlanacağı, kamu bankalarının, Merkez Bankası’nın ve varlık fonunun yüklerinin ne olacağı da belirsiz. Bu belirsizlikler, kamu yüküne ilişkin tartışmanın merkezinde yer alıyor. Özetle burada kamu yükünün ortaya çıkmayacağı söylense de mevcut gidişatın, yaklaşan seçimlerin de etkisiyle çok sayıdaki mağdurun parasını ödemek için kamunun yük altına gireceğini gösterdiği belirtiliyor. Bu durumun tüm halkın bu yükü paylaşması anlamına geleceği ve bunun siyasi faturasının da çıkmasının söz konusu olduğu ifade ediliyor.
Ziraat Bankası Teminatı ve Emlak Katılım Başvurusu
Kaynakta, Ziraat Bankası tarafından Tera’ya verildiği belirtilen 500 milyar TL’lik teminatın çözüldüğünün söylendiği ancak hangi yöntemle çözüldüğünün belli olmadığı aktarılıyor. Bunun çözüm yolunun bankanın öncelikli parasını alması olması halinde, bunun da tasarrufçulara ödenecek miktardan düşürülmesi ihtimali bulunduğu belirtiliyor.
Bir yandan da Emlak Katılım Bankası’nın sorunlu fonlarla bağlantılı finansman şirketlerini almak için başvuru yaptığı açıklandı. Ancak kamu bankası olan Emlak Katılım’ın hangi değer üzerinden bu işlemi yapacağı ve ne kadarlık bir yük altına gireceği açıklanmadığı için bu durumun merak konusu olduğu ifade ediliyor.
Her iki başlık da kamu bankalarının olası yüküne ilişkin belirsizlikler kapsamında ele alınıyor. Hangi değer üzerinden işlem yapılacağı ve yükün boyutuna dair resmi açıklama bulunmaması, tartışmaları artıran unsurlar arasında gösteriliyor.
Siyasi Etkileri Tartışmalı Süreç ve Yargı Kararları
Fonlarda büyük vurgun yaşandığı, bunu yapanların da büyük ölçüde AKP iktidarı ile ilişkili kişiler olduğu yönünde bir tablo oluştuğu kaynakta yer alıyor. Buna karşılık bazı kişilerin soruşturmaya uğrayıp mal varlıklarına el konulurken, Hayati Yazıcı’nın oğlu olayında olduğu gibi verilen yargı kararlarının bazıları için hemen geri çekildiği bir gelişme yaşandığı belirtiliyor.
Eski Bakan Sayan’ın fon krizi nedeniyle partideki görevlerinden alındığı ancak bir hukuki müeyyidenin henüz uygulanmadığı aktarılıyor. Bu örneklerin, hala belediyelerin üzerindeki yargı baskısı devam ederken ve suçu ispatlanmamış siyasi kişiler uzun yıllardır hapisteyken, AKP yönetimine yakın kişilerin cezasız kalması bağlamında ele alındığı ifade ediliyor.
Kaynakta, bu tablonun fon vurgununun siyasi alandaki tartışmalarını büyütmesinin kaçınılmaz olduğu değerlendirmesine yer veriliyor. Siyasi etkilerin tartışmalı olduğu vurgulanan süreçte, yargı kararlarına ilişkin farklı uygulamalar ve görevden almalara rağmen hukuki süreçlerin netleşmemesi öne çıkan başlıklar arasında.
Sıkça Sorulan Sorular
Fon krizi ne zaman patladı ve tasfiye kararı kaç fonu kapsıyor?
Kaynakta 17 Eylül’de patlayan fon balonunun ardından büyüklükleri 20 milyar dolar civarında hesaplanan 131 fon için tasfiye kararı alındığı ve aradan yaklaşık iki hafta geçmesine rağmen tasfiye planının detaylarıyla ortaya konamadığı belirtiliyor.
Döviz rezervlerindeki kayıp ne kadar oldu?
Kaynakta bu kriz nedeniyle döviz rezervlerinde meydana gelen kaybın 13 milyar dolara ulaştığı ve faturanın büyümeye devam ettiği ifade ediliyor.
1 milyon TL’ye kadar ön ödeme kararı ne anlama geliyor ve kimleri kapsıyor?
Fon koordinasyon kurulunun her bir fondaki hesaplara 1 milyon TL’ye kadar ön ödeme yapılacağını duyurduğu, bu açıklamanın piyasada memnuniyetle karşılandığı aktarılıyor. Ancak para piyasası fonları için ödemenin büyük ölçüde mümkün olduğu belirtilirken, risk derecesi yüksek serbest fonlar için aynı ödemenin yapılıp yapılmayacağı henüz bilinmiyor.
Serbest fonlarda ödeme hesaplaması nasıl yapılacak?
Kaynakta hisse senedi fiyatlarındaki büyük düşüş nedeniyle bu fonların değerinin neredeyse her gün yüzde 10 düştüğü, ödeme yapılacaksa hangi değer üzerinden hesaplanacağının açıklanmadığı belirtiliyor. Yatırılan ana para üzerine TÜFE kadar ekleme yapılacağı söylense de serbest fonlardaki hesaplamaların karıştığı ifade ediliyor.
Kamu kaynakları devreye girecek mi ve şeffaflık durumu nedir?
Kaynakta ön ödemeler için yüklü miktarda kaynak gerekeceği, bu paranın nereden bulunacağının ve kamu kaynaklarının devreye girip girmeyeceğinin bilinmediği, devlet güvencesinde olmayan fon hesaplarına kamudan ödeme için yeni yasa gerekeceği belirtiliyor. Ayrıca şeffaflığın çok az olduğu ve faturanın hesaplanması için gereken verilerin iktidar tarafından açıklanmadığı vurgulanıyor.
