(ANKARA) - CHP'li Gamze Akkuş İlgezdi, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından kayıt dışılıkla mücadele gerekçesiyle uygulamaya konulan Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi'nin (UTTS) sahada mali ve operasyonel sorunlara yol açtığını belirtti. İlgezdi, sistemin hem araçlara hem de pompa tabancalarına mükerrer donanım yatırımını zorunlu kıldığını, cihaz fiyatları ve montaj ücretlerinin serbest piyasa koşulları dışında merkezi idare tarafından tek taraflı belirlendiğini ifade ederek bu durumun rekabet hukukuna aykırılık teşkil ettiğini ve ticari araç sahiplerine haksız mali külfet yüklediğini savundu. İlgezdi, konuya ilişkin Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in yanıtlaması istemiyle TBMM Başkanlığı'na yazılı soru önergesi verdiğini ve sistemin işleyişine dair 6 soru yönelttiğini bildirdi.
UTTS kayıt dışılık gerekçesiyle kuruldu ancak sahada sorun yaratıyor
İlgezdi, UTTS'nin mevcut yapısıyla ticari hayatın olağan işleyişini aksattığını ve mükerrer harcamalar doğurarak araç sahiplerini mağdur ettiğini belirtti. Uygulamayla birlikte ticari araçların depo girişine takılan Taşıt Tanıma Birimi (TTB) ile akaryakıt istasyonlarındaki pompa tabancalarına takılan Taşıt Tanıma Okuyucusu (TTO) olmak üzere iki ayrı donanımın zorunlu hale getirildiğini kaydetti. İlgezdi, bu mükerrer yatırım zorunluluğuna ilişkin değerlendirmesinde, "Cihaz fiyatları ve montaj ücretleri serbest piyasa koşulları dışında, merkezi idare tarafından tek taraflı belirlenmektedir. Bu durum rekabet hukukuna aykırılık teşkil etmekte ve ticari araç sahiplerine haksız bir mali külfet yüklemektedir" ifadelerini kullandı.
Önergesinde sistemin yürürlüğe girdiği tarihten bu yana kaç ticari araca TTB ve kaç istasyondaki kaç pompa tabancasına TTO monte edildiğinin, bu montaj ve donanım satışlarından elde edilen toplam gelirin ne kadar olduğunun ve bu tutarın ne kadarının doğrudan kamu bütçesine aktarıldığının açıklanmasını isteyen İlgezdi, tarifelerin hangi kriterlere göre belirlendiğini ve hangi gerekçeyle serbest piyasa koşullarına ve rekabete açılmadığını da sordu.
Mükerrer altyapı dayatması istasyonlara ve esnafa yük oluyor
İlgezdi, akaryakıt dağıtım şirketlerinin uzun yıllardır kullandığı taşıt tanıma altyapılarının kamu denetimine entegre edilmesi yerine sıfırdan donanım dayatıldığını savundu. Sektörde halihazırda kurulu ve çalışan sistemler varken tüm istasyonlara ve ticari araçlara sıfırdan ikinci bir donanım seti takılması mecburiyeti getirildiğini belirten İlgezdi, bu durumu "mükerrer altyapı dayatması" olarak nitelendirdi.
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülen süreçte belirlenen tarifelerin serbest piyasa koşullarına ve rekabete kapalı tutulduğunu ifade eden İlgezdi, şu değerlendirmeyi yaptı: "Sektörde halihazırda kurulu ve çalışan sistemler varken, tüm istasyonlara ve ticari araçlara sıfırdan ikinci bir donanım seti takılması mecburiyeti getirilmiştir. Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülen bu süreçte belirlenen tarifeler serbest piyasa koşullarına ve rekabete kapalı tutulmaktadır. Ortaya çıkan bu mükerrer altyapı maliyeti doğrudan vatandaşa ve sektöre yansıtılmaktadır."
İlgezdi, bu kapsamda Bakan Şimşek'e, mevcut altyapının entegre edilmesi yerine tüm istasyon ve araçlara sıfırdan ikinci bir donanım seti zorunluluğu getirilmesinin teknik ve iktisadi gerekçesinin ne olduğunu ve ortaya çıkan mükerrer altyapı maliyetinin toplam büyüklüğünün tespit edilip edilmediğini de sordu.
İkinci elde çalışan cihaz çöpe atılıyor iddiası
İlgezdi'nin önergesinde öne çıkan başlıklardan biri ikinci el ticari araç piyasasında yaşanan mülkiyet devri mağduriyeti oldu. Araç üzerinde takılı ve çalışır durumdaki TTB donanımının yeni sahibine devredilemediğini belirten İlgezdi, soru önergesinde şu ifadelere yer verdi: "Bir ticari araç satıldığında, depo girişindeki Taşıt Tanıma Birimi teknik yapısı gereği sökülemediği gibi yeni mükellefin bu çalışır durumdaki cihazı kendi adına devralmasına da izin verilmemektedir. Araç üzerindeki donanım sağlam olmasına karşın, her satışta yeni araç sahibi sıfırdan cihaz ve montaj bedeli ödemeye zorlanmaktadır."
Yalnızca veri tabanındaki mükellef eşleşmesinin güncellenmesiyle çözülebilecek bir işlem için her devirde yeniden ücret tahsil edilmesini eleştiren İlgezdi, "Bu uygulama ticari hayatın akışına aykırı bir mali yük doğurmakta ve ciddi bir elektronik atık israfı yaratmaktadır" dedi. İlgezdi, ikinci el ticari araç satışlarında araç üzerinde takılı ve çalışır durumdaki TTB donanımının yeni araç sahibine devredilmesine neden izin verilmediğini, yalnızca veri tabanındaki mükellef eşleşmesinin güncellenmesiyle çözülebilecek bir işlem için her devirde vatandaştan sıfırdan cihaz ve montaj bedeli tahsil edilmesinin teknik ve hukuki gerekçesinin ne olduğunu sordu. Ayrıca ikinci el araç devirlerinde ortaya çıkan mükerrer harcamayı ve elektronik atık israfını önleyecek bir yazılımsal devir altyapısı kurulmasının planlanıp planlanmadığının yanıtlanmasını istedi.
Arıza ve okuma hatalarında telafi mekanizması bulunmuyor
İlgezdi, UTTS kapsamındaki donanım arızaları ve sistemsel aksaklıklarda mükellefin korumasız bırakıldığını bildirdi. Depo ağzındaki çipin kaza, kaporta onarımı ya da mekanik yıpranma nedeniyle bozulması halinde yurttaşın yeniden tam bedel ödemek zorunda kalmasının önüne geçecek bir garanti veya telafi mekanizmasının tanımlanmadığını belirtti.
Pompa ile araç arasındaki temassızlık ya da sistemsel arızalar nedeniyle yakıt aldığı halde plakası otomatik okunamayan mükelleflerin bu harcamaları nasıl gider göstereceği konusunda da belirsizlik bulunduğunu ifade eden İlgezdi, "Vatandaşın mağduriyetini önleyecek adil ve rasyonel düzenlemeler hayata geçirilmelidir" dedi. Bu çerçevede Bakan Şimşek'e, depo ağzındaki çipin bozulması durumunda mükellefin tekrar tam bedel ödeyerek yeni cihaz almak zorunda kalmasının önüne geçecek bir garanti veya telafi mekanizması olup olmadığını, yoksa kurulup kurulmayacağını sordu. Ayrıca pompa ile araç arasındaki temassızlık, çip deformasyonu veya sistemsel veri iletim arızası nedeniyle yakıt aldığı halde plakası otomatik okunamayan mükelleflerin fiilen gerçekleşen harcamaları gider yazabilmesi için bakanlıkça tanımlanmış alternatif bir tevsik yöntemi bulunup bulunmadığının açıklanmasını talep etti.
Bakan Şimşek'e yöneltilen 6 soru
CHP'li İlgezdi'nin Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in yanıtlaması istemiyle TBMM Başkanlığı'na sunduğu yazılı soru önergesinde yer alan sorular şöyle sıralandı:
UTTS kapsamında kullanılan TTB ve TTO donanım bedelleri ile montaj ücretleri hangi kriterlere göre belirlenmiştir? Belirlenen bu tarife hangi gerekçeyle serbest piyasa koşullarına ve rekabete açılmamıştır? Sistemin yürürlüğe girdiği tarihten bu yana kaç ticari araca Taşıt Tanıma Birimi (TTB), kaç istasyondaki kaç pompa tabancasına Taşıt Tanıma Okuyucusu (TTO) monte edilmiştir? Bu montaj ve donanım satışlarından elde edilen toplam gelir ne kadardır? Bu tutarın ne kadarı doğrudan kamu bütçesine aktarılmıştır?
Akaryakıt dağıtım şirketlerinin uzun yıllardır kullandığı mevcut taşıt tanıma altyapılarının kamu denetimine entegre edilmesi yerine, tüm istasyon ve araçlara sıfırdan ikinci bir donanım seti zorunluluğu getirilmesinin teknik ve iktisadi gerekçesi nedir? Ortaya çıkan mükerrer altyapı maliyetinin toplam büyüklüğü tespit edilmiş midir?
Depo ağzındaki çipin kaza, kaporta onarımı ya da mekanik yıpranma nedeniyle bozulması durumunda mükellefin tekrar tam bedel ödeyerek yeni cihaz almak zorunda kalmasının önüne geçecek bir garanti veya telafi mekanizması var mıdır? Yoksa kurulacak mıdır?
Pompa ile araç arasındaki temassızlık, çip deformasyonu veya sistemsel veri iletim arızası nedeniyle yakıt aldığı halde plakası otomatik okunamayan mükelleflerin, fiilen gerçekleşen bu harcamaları gider yazabilmesi için bakanlıkça tanımlanmış alternatif bir tevsik yöntemi bulunmakta mıdır?
İkinci el ticari araç satışlarında, araç üzerinde takılı ve çalışır durumdaki TTB donanımının yeni araç sahibine devredilmesine neden izin verilmemektedir? Yalnızca veri tabanındaki mükellef eşleşmesinin güncellenmesiyle çözülebilecek bir işlem için her devirde vatandaştan sıfırdan cihaz ve montaj bedeli tahsil edilmesinin teknik ve hukuki gerekçesi nedir? İkinci el araç devirlerinde ortaya çıkan mükerrer harcamayı ve elektronik atık israfını önleyecek bir yazılımsal devir altyapısı kurulması planlanmakta mıdır?
İlgezdi, önergesinde UTTS'nin mevcut yapısıyla ticari hayatın olağan işleyişini aksattığını ve mükerrer harcamalar doğurarak araç sahiplerini mağdur ettiğini belirterek, sistemin işleyişine ilişkin bu soruların yanıtlanmasını istedi.
Sıkça Sorulan Sorular
CHP'li Gamze Akkuş İlgezdi UTTS ile ilgili neyi eleştirdi?
İlgezdi, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından kayıt dışılıkla mücadele gerekçesiyle uygulamaya konulan Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi'nin sahada mali ve operasyonel sorunlara yol açtığını, hem araçlara hem de pompa tabancalarına mükerrer donanım yatırımını zorunlu kıldığını ve cihaz fiyatları ile montaj ücretlerinin merkezi idare tarafından tek taraflı belirlenerek rekabet hukukuna aykırılık oluşturduğunu belirtti.
İkinci el ticari araç satışında TTB devri neden sorun olarak gösterildi?
Kaynağa göre bir ticari araç satıldığında depo girişindeki Taşıt Tanıma Birimi teknik yapısı gereği sökülemediği gibi yeni mükellefin çalışır durumdaki cihazı kendi adına devralmasına izin verilmemektedir. Donanım sağlam olmasına rağmen her satışta yeni araç sahibinin sıfırdan cihaz ve montaj bedeli ödemeye zorlanması eleştirilmektedir.
UTTS donanım bedelleri nasıl belirleniyor?
İlgezdi'nin aktardığına göre TTB ve TTO donanım bedelleri ile montaj ücretleri serbest piyasa koşulları dışında, merkezi idare tarafından tek taraflı belirlenmektedir. Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülen süreçte tarifeler serbest piyasa koşullarına ve rekabete kapalı tutulmaktadır.
Arıza ve okuma hatalarında mükellefler nasıl etkileniyor?
Kaynakta, depo ağzındaki çipin kaza, kaporta onarımı ya da mekanik yıpranma nedeniyle bozulması halinde yeniden tam bedel ödenmesini önleyecek bir garanti veya telafi mekanizmasının tanımlanmadığı, ayrıca pompa ile araç arasındaki temassızlık veya sistemsel arızalar nedeniyle plakası otomatik okunamayan mükelleflerin harcamaları nasıl gider göstereceği konusunda belirsizlik bulunduğu ifade edilmektedir.
Bakan Mehmet Şimşek'e yöneltilen soru önergesinde neler soruldu?
İlgezdi, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'e TTB ve TTO bedellerinin belirlenme kriterleri, montaj sayıları ve elde edilen gelir, mevcut altyapı yerine sıfırdan donanım zorunluluğunun gerekçesi, arıza halinde garanti mekanizması, plaka okunamaması durumunda alternatif tevsik yöntemi ve ikinci elde yazılımsal devir altyapısı planı olmak üzere 6 başlıkta soru yöneltti.
