Petrol piyasası yeni haftaya satış baskısıyla başladı. Orta Doğu’dan ham petrol sevkiyatının toparlanması ve G7 ülkelerinin acil rezervlerden toplam 100 milyon varillik petrol ve yakıtı piyasaya sürmeye hazırlanması fiyatları aşağı çekerken, Kuzey Denizi’nden Brent fiyatlamasını doğrudan ilgilendiren yeni bir risk ortaya çıktı. ABD merkezli enerji şirketi Apache’nin Kuzey Denizi operasyonlarında çalışan 160’tan fazla işçi, ücret anlaşmazlığı nedeniyle grev yönünde oy kullandı. Grevin gerçekleşmesi halinde Forties sahasındaki üretimin yanı sıra bölgenin en önemli petrol taşıma altyapılarından biri olan Forties Pipeline System’ın faaliyetlerinin de etkilenebileceği belirtiliyor.
Petrol fiyatlarında son durum: Brent ve WTI geriledi
Petrol fiyatları pazartesi sabahı aşağı yönlü seyretti. Brent petrolün varil fiyatı sabah saatlerinde 101,5-101,6 dolar çevresinde işlem görürken, ABD tipi WTI petrol yaklaşık 90 dolar seviyesine geriledi. Son 24 saatlik fiyat hareketinde Brent’te kayıp yüzde 1’in, WTI’da ise yüzde 1,2’nin üzerine çıktı.
Petrol üzerindeki satış baskısında iki temel unsur etkili oluyor. Birincisi Orta Doğu’dan ham petrol ihracatının yeniden artması, ikincisi ise G7 ülkelerinin acil rezervlerden toplam 100 milyon varillik petrol ve yakıtı piyasaya sürmeye hazırlanması. Bu gelişmeler arzın artacağına yönelik beklenti oluşturarak fiyatları aşağı çekiyor.
Brent geçen haftanın son işlem gününü 102 doların üzerinde tamamlamıştı. Yeni haftadaki gerilemeye rağmen fiyat hâlâ 100 dolar sınırının üzerinde bulunuyor. Piyasada 100 dolar seviyesi kritik hat olarak izlenirken, mevcut geri çekilmenin kalıcı olup olmayacağı Orta Doğu sevkiyatındaki toparlanmanın seyri ve stratejik rezervlerin piyasaya sürülme takvimine bağlı olacak.
Apache'de 160'tan fazla işçi grev yönünde oy verdi
Kuzey Denizi’nde Apache bünyesinde çalışan elektrik, mekanik, üretim, telekomünikasyon ve diğer teknik personeli kapsayan ücret anlaşmazlığında grev oylaması tamamlandı. Unite sendikası, yedi Apache tesisinde çalışan 160’tan fazla işçinin şirketin ücret teklifini reddederek iş bırakma yönünde güçlü destek verdiğini açıkladı.
Anlaşmazlığın merkezinde ücret artışları ve geriye dönük ödemeler bulunuyor. Sendika, şirketin sunduğu teklifin bazı çalışanlar açısından reel ücret kaybı anlamına geldiğini savunuyor. Ücret artışının enflasyon karşısında yetersiz kaldığı ve geriye dönük ödemelerin beklentiyi karşılamadığı yönündeki eleştiriler, oylamada grev yönünde güçlü desteğin çıkmasında etkili oldu.
Grev eyleminin başlaması halinde özellikle Forties Charlie platformunun faaliyetlerinin etkilenebileceği belirtiliyor. Forties Charlie, Forties sahasındaki üretimin ve boru hattı sisteminin başlangıç noktası olması nedeniyle olası bir iş bırakmada ilk etkilenecek tesis olarak öne çıkıyor.
Forties Pipeline System neden kritik öneme sahip?
Forties Pipeline System, Kuzey Denizi’nin en önemli petrol ve gaz altyapılarından biri olarak gösteriliyor. Sistemi INEOS işletiyor. Sistem, 80’den fazla açık deniz sahasından gelen petrol ve gaz sıvılarını İskoçya’ya taşıyor ve bölgedeki üretimin ana toplama ve taşıma hattı işlevini görüyor.
Sistemin nominal kapasitesi günlük 600 bin varilin üzerinde bulunuyor. Deniz altındaki ana boru hattı Forties Charlie platformundan başlayarak yaklaşık 169 kilometre boyunca İskoçya’nın kuzeydoğu kıyısındaki Cruden Bay’e ulaşıyor. Petrol daha sonra Kinneil tesislerine taşınıyor ve burada işlendikten sonra Forties Blend olarak piyasaya veriliyor.
Unite sendikasına göre sistem İngiltere petrol üretiminin yaklaşık yüzde 29’unu ve doğal gaz üretiminin yüzde 30’unu taşıyor. Bu oranlar, Forties Pipeline System’ın yalnızca Apache’nin üretimi için değil, İngiltere’nin genel enerji arzı için de ne kadar merkezi bir altyapı olduğunu ortaya koyuyor. Bu nedenle hatta yaşanabilecek herhangi bir aksama, tek bir şirketin üretiminin ötesinde daha geniş bir etki potansiyeli taşıyor.
Forties Blend ve Dated Brent bağlantısı
Forties hattındaki olası kesintiyi küresel petrol piyasası açısından önemli hale getiren unsur yalnızca İngiltere’nin petrol üretimindeki payı değil. Sistemden çıkan Forties Blend, dünya petrol piyasasının en önemli referanslarından biri olan Dated Brent fiyatlamasında kullanılan ham petrol türlerinden biri.
Dated Brent sepetinde yer alan ham petrol türleri şunlar:
Brent/Ninian Blend
Forties
Oseberg
Ekofisk
Troll
ABD’den WTI Midland
Bu sepet, Brent petrol fiyatının fiziksel dayanağını oluşturuyor. Bu nedenle Forties Blend arzında yaşanabilecek önemli bir kesinti, doğrudan küresel petrol üretiminin tamamını durduracak büyüklükte olmasa bile Brent piyasasındaki fiziksel arz dengesini ve fiyat farklarını etkileyebilecek bir gelişme olarak izleniyor. Piyasa, Forties arzındaki daralmanın Dated Brent hesaplamasında ve Brent vadeli işlemleri ile fiziksel piyasa arasındaki farklarda oynaklık yaratabileceğini değerlendiriyor.
Apache'den açıklama: Sistem tamamen durmayabilir
Apache ise grevin Forties sisteminin tamamen durmasına yol açacağı görüşüne katılmıyor. Şirket, mevcut acil durum planları kapsamında Forties Charlie platformunda deneyimli personelin görev yapmaya devam edeceğini belirtiyor.
Şirketin açıklamasına göre Apache’nin kendi beş Forties platformundaki üretim durdurulsa bile diğer üreticilerin Forties Pipeline System üzerinden petrol taşımaya devam etmesi mümkün. Yani hatta Apache üretimi olmasa dahi sistemin diğer sahalardan gelen petrolü taşımayı sürdürmesi bekleniyor.
Apache’ye göre kendi üretiminin durması halinde boru hattında oluşabilecek basınç düşüşü, rutin bakım dönemlerinde yaşanan seviyelere yakın olabilir. Bu değerlendirme, olası bir grevin sistem üzerindeki etkisinin sınırlı kalabileceği yönünde bir işaret olarak yorumlanıyor. Bu nedenle piyasadaki temel soru grevin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğinden çok, olası iş bırakmanın Apache üretiminin ötesine geçerek Forties sisteminin tamamındaki akışı ne ölçüde etkileyebileceği olarak öne çıkıyor.
Petrol piyasasında iki zıt güç ve Türkiye'ye etkisi
Petrol piyasasında haftanın başında iki farklı yönlü güç karşı karşıya gelmiş durumda. Bir tarafta Orta Doğu’dan sevkiyatın artması ve stratejik rezervlerin piyasaya sürülmesi fiyatları aşağı çekiyor. Diğer tarafta Kuzey Denizi’ndeki grev ihtimali, devam eden Orta Doğu gerilimi ve enerji altyapısına yönelik saldırı riskleri arz tarafındaki kırılganlığı koruyor.
Forties sisteminde fiili bir kesinti yaşanması halinde Brent üzerindeki arz riskinin yeniden fiyatlanması mümkün görülüyor. Grevin yalnızca Apache’nin kendi üretimiyle sınırlı kalması halinde ise küresel piyasadaki etkisinin daha sınırlı olması bekleniyor. Piyasa bu nedenle grev takviminin yanı sıra hattaki gerçek üretim ve sevkiyat akışına odaklanmış durumda.
Türkiye açısından gelişmenin önemi Brent fiyatı üzerinden ortaya çıkıyor. Petrol ve petrol ürünü ithalatına bağımlı olan Türkiye’de uluslararası petrol fiyatlarındaki kalıcı yükseliş, enerji ithalat maliyetlerini ve rafineri ürünlerinin fiyatlamasını etkileyen temel unsurlardan biri olarak izleniyor.
Ancak Forties grevi ihtimali tek başına Türkiye’de benzin veya motorine doğrudan zam anlamına gelmiyor. İç piyasadaki fiyatlama uluslararası ürün fiyatları, Brent’in seyri ve döviz kuru gibi birden fazla değişkene bağlı olarak oluşuyor. Bu nedenle önümüzdeki günlerde yalnızca grev tarihine değil, Forties hattındaki gerçek üretim ve sevkiyat akışının nasıl etkileneceğine de bakılacak.
Sıkça Sorulan Sorular
Brent ve WTI fiyatlarında son durum nedir?
Kaynağa göre pazartesi sabahı Brent petrolün varil fiyatı 101,5-101,6 dolar çevresinde, ABD tipi WTI petrol yaklaşık 90 dolar seviyesinde işlem gördü. Son 24 saatte Brent’te kayıp yüzde 1’in, WTI’da yüzde 1,2’nin üzerine çıktı. Brent geçen haftanın son işlem gününü 102 doların üzerinde tamamlamıştı.
Apache'deki grev oylamasına kaç işçi katıldı ve gerekçesi ne?
Unite sendikasının açıklamasına göre yedi Apache tesisinde çalışan 160’tan fazla işçi şirketin ücret teklifini reddederek grev yönünde oy verdi. Anlaşmazlığın merkezinde ücret artışları ve geriye dönük ödemeler bulunuyor. Sendika teklifin bazı çalışanlar için reel ücret kaybı anlamına geldiğini savunuyor.
Forties Pipeline System neden önemli ve kapasitesi ne kadar?
INEOS’un işlettiği Forties Pipeline System, 80’den fazla açık deniz sahasından petrol ve gaz sıvılarını İskoçya’ya taşıyor. Nominal kapasitesi günlük 600 bin varilin üzerinde. Deniz altındaki ana hat Forties Charlie platformundan başlayıp yaklaşık 169 kilometre boyunca Cruden Bay’e ulaşıyor, petrol daha sonra Kinneil tesislerinde işlenerek Forties Blend olarak piyasaya veriliyor. Unite’a göre sistem İngiltere petrol üretiminin yaklaşık yüzde 29’unu ve doğal gaz üretiminin yüzde 30’unu taşıyor.
Forties Blend ile Brent fiyatlaması arasındaki bağlantı nedir?
Forties Blend, Dated Brent fiyatlamasında kullanılan ham petrol türlerinden biri. Dated Brent sepetinde Brent/Ninian Blend, Forties, Oseberg, Ekofisk, Troll ve ABD’den WTI Midland bulunuyor. Bu nedenle Forties Blend arzındaki önemli bir kesinti, küresel üretimin tamamını durduracak ölçekte olmasa da Brent piyasasındaki fiziksel arz dengesini ve fiyat farklarını etkileyebiliyor.
Apache grevin Forties sistemini tamamen durduracağını düşünüyor mu?
Hayır. Apache, acil durum planları kapsamında Forties Charlie platformunda deneyimli personelin görev yapmaya devam edeceğini ve kendi beş Forties platformundaki üretim dursa bile diğer üreticilerin Forties Pipeline System üzerinden petrol taşımaya devam edebileceğini belirtiyor. Şirkete göre kendi üretiminin durması halinde oluşabilecek basınç düşüşü rutin bakım dönemlerindeki seviyelere yakın olabilir.
