Büyükşehirlerde hem kişisel hem de paylaşımlı kullanımın hızla yaygınlaştığı elektrikli scooterlar, beraberinde ciddi trafik ve güvenlik sorunlarını da getiriyor. Kaldırım işgalleri, hız ihlalleri ve kaza sorumluluğu gibi konular tartışılmaya devam ederken scooter mevzuatının ne kadar bilindiği de soru işareti olmaya devam ediyor. TÜKONFED (Tüketici Konfederasyonu) Başkan Vekili avukat İbrahim Güllü, Sputnik Türkiye'ye konuşarak scooter kullanımına dair kuralları ve bilinmeyenleri aktardı.
Yasal çerçeve: 2020'den bu yana düzenlemeler sürüyor
Elektrikli scooterlar, 2020 yılında 7261 sayılı Kanun ile Karayolları Trafik Kanunu kapsamına alındı. 2021 yılında ise Elektrikli Skuter Yönetmeliği yürürlüğe girdi. Bu düzenlemelerle scooterların nerelerde kullanılabileceği, yaş ve hız sınırları, işletmeci izinleri ile denetim esasları belirlendi. 2 Aralık 2025 tarihli değişikliklerle paylaşımlı scooter işletmecilerinin coğrafi sınırlandırma, kullanıcı bilgilendirmesi, kaza verilerinin bildirilmesi ve park ihlallerine müdahale gibi yükümlülükleri de yeniden düzenlendi.
Avukat Güllü, mevzuatın temel eksikliğinin kuralların varlığından çok uygulama, denetim ve sorumlulukların sahada etkin biçimde işletilmesiyle ilgili olduğunu vurguladı. Tüketici açısından temel meselenin yalnızca scooter kiralama ücretleri değil; güvenli ulaşım, doğru bilgilendirme, kazalarda sorumluluk ve ihlaller karşısında etkili denetim olduğunun altını çizdi.
Hız sınırı ve yasak yollar
Güllü, elektrikli scooterların teknik olarak ulaşabileceği azami hızın 25 km/saat olduğunu belirtti. Bununla birlikte yerel trafik komisyonları ve UKOME'nin belirli bölgelerde daha düşük hız sınırları getirebileceğini ifade etti. Paylaşımlı scooter firmalarının belirlenen hız sınırlarını yazılım ve coğrafi çitleme sistemleriyle uygulamakla yükümlü olduğunu da ekledi. Güllü'ye göre önemli olan, scooterın yalnızca teknik hız sınırına uygun olması değil, kullanıcının bulunduğu yolun şartlarına uygun hızda seyretmesidir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 66. maddesi ve Elektrikli Skuter Yönetmeliği uyarınca scooterların kullanamayacağı yollar da mevzuatta açıkça sayılmış durumda. Otoyollar, şehirlerarası karayolları, azami hız sınırı 50 km/saati aşan yollar, yaya yolları ve kaldırımlar ile ayrı bisiklet yolu veya bisiklet şeridi bulunan yerlerde taşıt yolunun kullanılması yasak kapsamında. Bunların yanı sıra başka bir araca tutunmak, manevra dışında tek elle sürmek, bir scooter üzerinde birden fazla kişi taşımak ve bir şeritte ikiden fazla scooterın yan yana seyretmesi de yasaklar arasında yer alıyor.
15 yaş altına scooter yasak
Elektrikli scooter kullanımında yaş sınırı 15 yaşını doldurmuş olmak olarak belirlendi. Paylaşımlı scooter işletmecileri, 15 yaşını bitirmemiş kişilere hizmet veremez; bu nedenle kiralama uygulamalarında yaş doğrulaması büyük önem taşıyor. Başka bir kişinin hesabı üzerinden yaş sınırını karşılamayan bir çocuğun scooter kullanması, hem güvenlik hem de sorumluluk açısından sorun yaratabilir. Ebeveynlerin çocuklarının başka kişilerin hesabıyla scooter kiralamasına izin vermemesi gerektiği de mevzuat kapsamında değerlendiriliyor.
Kaldırım işgali: İşletmeci 2 saat içinde toplamak zorunda
Scooterlara yönelik en büyük şikayetlerin başında kaldırım işgalleri geliyor. Paylaşımlı scooterlar için sınırları belirlenmiş park yerleri bulunuyor; ancak uygulamayı kullananlar, fotoğrafla belgelendirmek koşuluyla scooterları belirlenmiş alanlar dışına da bırakabiliyor.
Elektrikli Skuter Yönetmeliği, paylaşımlı scooter işletmecilerine park düzeni konusunda doğrudan sorumluluk yüklüyor. Yönetmeliğe göre işletmeciler, kamu düzenini bozan, özel mülkiyeti ihlal eden veya yayaların, engellilerin ve hareket kısıtlılığı bulunan kişilerin güvenli hareketini engelleyecek biçimde park edilmiş scooterları iki saat içerisinde toplamakla yükümlü. 2025 değişiklikleriyle belirli işletmeci ihlalleri için 1.000 TL ve 10.000 TL gibi idari para cezaları düzenlendi; uygulanacak tutar ise ihlalin hangi maddeye girdiğine bağlı.
Avukat Güllü, kaldırım işgaline ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı: "Yönetmelik, yayaların ve engellilerin hareketini engelleyecek biçimde scooter park edilmesini yasaklıyor. Ancak her uygunsuz park olayında kullanıcıya otomatik olarak aynı tutarda ceza kesileceği anlamına gelen genel bir yaptırım bulunduğu söylenemez. İhlalin niteliğine göre ilgili trafik ve belediye mevzuatı çerçevesinde işlem yapılabilir. Paylaşımlı scooterlarda işletmecinin uygunsuz park edilen aracı toplama yükümlülüğü de vardır." Güllü ayrıca uygunsuz park nedeniyle yalnızca kullanıcının değil, park düzenini sağlama yükümlülüğü bulunan işletmecinin de sorumlu tutulabileceğini vurguladı. Kullanıcıların scooterları kaldırımlara, bina girişlerine, engelli rampalarına, görme engelliler için hissedilebilir yüzeylere ve yaya geçiş güzergahlarına bırakmamaları gerektiğini de hatırlattı.
Trafik polisi ceza yazabilir mi, firmalar ceza kesebilir mi?
Elektrikli scooterlar trafik mevzuatına tabi olduğu için Emniyet ve Jandarma trafik kolluğu, kendi yetki alanları kapsamında ihlalleri denetleyebilir ve ilgili mevzuat uyarınca idari yaptırım uygulayabilir. Yaya yolunda scooter kullanmak, yasak yollara girmek, tehlikeli sürüş yapmak ve trafik kurallarını ihlal etmek yaptırım konusu olabilir. Fahri trafik müfettişlerinin yetkileri ise mevzuatta belirlenmiş ihlallerle sınırlı olup her türlü scooter ihlaline otomatik ceza tutanağı düzenleyebilecekleri varsayılmamalı.
Scooter firmalarının ise kamu adına trafik cezası kesme yetkisi bulunmuyor. Trafik ihlallerine ilişkin idari para cezaları yalnızca yetkili kamu kurumları tarafından uygulanabiliyor. Bununla birlikte paylaşımlı scooter firmaları, kullanıcılarla yaptıkları kiralama sözleşmelerine dayanarak ve tüketici hukukuna uygun olmak şartıyla belirli sözleşmesel yaptırımlar uygulayabiliyor. Uygunsuz park ücretleri, yasaklı bölgelerde kullanım nedeniyle sözleşmeye dayalı ücretler ve kullanıcı kusuruyla zarar gören araç için onarım bedeli talepleri bunlar arasında sayılıyor. Güllü, firmanın belirlediği her ek ücretin kendiliğinden hukuka uygun olmadığını; ücretin önceden açıkça bildirilmesi, sözleşmede yer alması ve hukuki dayanağının bulunması gerektiğini belirtti.
Kaza durumunda ne yapılmalı?
Elektrikli scooter kazalarında öncelikle yaralıların sağlık kuruluşlarına ulaştırılması, olay yerinin güvenliğinin sağlanması ve gerekli hallerde kolluk kuvvetlerinin çağrılması gerekiyor. Kazanın niteliğine göre trafik kolluğu tarafından kaza tespiti yapılması, yaralanma veya ölüm söz konusuysa adli soruşturma başlatılması, tarafların kusur durumlarının incelenmesi ve scooterın teknik arızasının kazaya etkisinin araştırılması da sürecin parçası. İşletmeciye ait scooterlarda bakım, şarj, yazılım ve kullanım kayıtlarının da incelenmesi gerekiyor.
2025 yılında yapılan mevzuat değişikliğiyle paylaşımlı scooter işletmecilerine, kaza ve şikâyet bilgilerini aylık periyotlarla Ulaştırma Bakanlığının U-Net sistemine iletme yükümlülüğü getirildi. Her scooter kazasının otomatik olarak işletmecinin sorumluluğunu doğurmadığını belirten Güllü, kullanıcı kusuru, üçüncü kişilerin davranışları, yol koşulları ve araçtaki teknik sorunların ayrı ayrı incelenmesi gerektiğini vurguladı. Kaza durumunda fotoğraf ve video kayıtları, sağlık raporları, tanık bilgileri ile kiralama ve ödeme kayıtlarının saklanması tavsiye ediliyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Scooterların azami hız sınırı kaçtır?
Elektrikli scooterların teknik olarak ulaşabileceği azami hız 25 km/saattir. Yerel trafik komisyonları ve UKOME, belirli bölgelerde daha düşük hız sınırları getirebilir. Paylaşımlı scooter firmaları bu sınırları yazılım ve coğrafi çitleme sistemleriyle uygulamakla yükümlüdür.
Kaldırıma park edilen scooter için işletmecinin sorumluluğu nedir?
Elektrikli Skuter Yönetmeliği'ne göre paylaşımlı scooter işletmecileri, yayaların, engellilerin ve hareket kısıtlılığı bulunan kişilerin güvenli hareketini engelleyecek biçimde park edilmiş scooterları iki saat içerisinde toplamakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen işletmecilere 2025 değişiklikleriyle 1.000 TL ile 10.000 TL arasında idari para cezası uygulanabilir.
Scooter kullanmak için minimum yaş kaçtır?
Elektrikli scooter kullanımında yaş sınırı 15 yaşını doldurmuş olmaktır. Paylaşımlı scooter işletmecileri 15 yaşını bitirmemiş kişilere hizmet veremez; kiralama uygulamalarında yaş doğrulaması bu nedenle zorunludur.
Scooter firmaları kullanıcıya trafik cezası kesebilir mi?
Hayır. Scooter firmaları kamu adına trafik cezası kesme yetkisine sahip değildir. Trafik ihlallerine ilişkin idari para cezaları yalnızca yetkili kamu kurumları tarafından uygulanabilir. Firmalar yalnızca kiralama sözleşmesinde açıkça belirtilmiş ve tüketici hukukuna uygun sözleşmesel yaptırımlar uygulayabilir.
Scooterların giremeyeceği yollar hangileridir?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Elektrikli Skuter Yönetmeliği uyarınca scooterlar; otoyollar, şehirlerarası karayolları, azami hız sınırı 50 km/saati aşan yollar, yaya yolları ve kaldırımlar ile ayrı bisiklet yolu veya bisiklet şeridi bulunan yerlerde taşıt yolunda kullanılamaz. Yetkili kurumlarca belirlenen ek yasaklı bölgeler de bu kapsama girer.
