Kalp krizi ve felcin başlıca tetikleyicilerinden biri olan ateroskleroz, yani damarlarda plak birikmesi, çok daha erken yaşlarda ve hiçbir belirti vermeksizin başlayabiliyor. Kopenhag'daki Rigshospitalet ile İspanya'daki Carlos III Ulusal Kardiyovasküler Araştırma Merkezi'nin (CNIC) ortaklaşa yürüttüğü yeni araştırma, bu sessiz tehdidin 18-29 yaş arasındaki gençlerde de varlığını net biçimde gözler önüne serdi. Üstelik geleneksel risk hesaplamalarında düşük riskli görünen kişilerde bile damar plağının halihazırda oluşmuş olabileceği anlaşıldı.
Araştırma Nasıl Yürütüldü?
Çalışma, Rigshospitalet'ten Kardiyoloji Profesörü Henning Bundgaard ile CNIC Bilim Direktörü ve kardiyolog Dr. Borja Ibanez liderliğinde gerçekleştirildi. Araştırmaya Danimarka ve İspanya'dan, daha önce aterosklerotik kalp-damar hastalığı tanısı almamış, 18 ile 70 yaş arasındaki 16 bin 808 kişi dahil edildi. Katılımcıların boyun bölgesindeki şah damarları, bacaklardaki atardamarlar ve kalbi besleyen koroner damarlar görüntüleme yöntemleriyle incelendi.
Katılımcıların Yüzde 57'sinde Plak Bulundu
İncelemeler tamamlandığında ortaya çıkan tablo oldukça çarpıcıydı: Katılımcıların yüzde 57,1'inde en az bir damarda aterosklerotik plak tespit edildi. Bu oran, hastalığın genel nüfus içinde ne denli yaygın olduğunu ve çoğu zaman fark edilmeden ilerlediğini açıkça gösteriyor. Araştırmanın bulguları, aterosklerozun yalnızca ileri yaşların sorunu olmadığını da kanıtlar nitelikte.
30 Yaşından Önce de Ortaya Çıkabiliyor
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, damar plaklarının genç yetişkinlerde de görülmesi oldu. 18-29 yaş grubundaki yaklaşık her 13 kişiden birinde en az bir damarda ateroskleroz belirtisi saptandı. Hastalığın görülme sıklığı yaş ilerledikçe düzenli olarak artış gösterdi ve 60-70 yaş grubunda yaklaşık her 10 kişiden 9'una ulaştı.
Cinsiyetler arasında da belirgin bir fark göze çarptı. Erkeklerde aterosklerozun kadınlara kıyasla daha erken yaşlarda arttığı gözlemlendi; erkeklerdeki genel gelişim seyri kadınların yaklaşık 5 ila 10 yıl önünde seyretti. Kadınlarda ise en belirgin artış 40-60 yaşları arasında, menopoz döneminin de büyük ölçüde denk geldiği yıllarda yaşandı.
Koroner Damarlardaki Plak, Boyun ve Bacakta da İşaret Veriyor
Araştırmacılar, kalbi besleyen koroner damarlarda plak bulunan kişilerin büyük bölümünde boyun veya bacak damarlarında da plak saptandığını belirledi. Bu bulgu, gelecekte tarama yöntemlerini kolaylaştırabilecek önemli bir ipucu sunuyor. Boyun ve bacak damarları ultrasonla çok daha kolay ve hızlı biçimde görüntülenebiliyor; dolayısıyla bu damarların taranması, koroner damarlardaki risk hakkında da ön bilgi sağlayabilir.
Geleneksel Risk Hesaplamaları Yetersiz Kalıyor
Araştırmanın bir diğer çarpıcı bulgusu, mevcut risk değerlendirme yöntemlerinin sınırlılıklarını gözler önüne sermesi oldu. Bugün kliniklerde yaş, tansiyon, kolesterol düzeyi ve sigara kullanımı gibi faktörler üzerinden kişinin ileride kalp-damar hastalığı yaşama olasılığı hesaplanıyor. Ancak araştırma, bu hesaplamalarda görece düşük riskli bulunan kişilerde bile damar plağının zaten oluşmuş olabileceğini ortaya koydu. Başka bir deyişle, geleneksel risk modelleri mevcut ateroskleroz vakalarının yalnızca küçük bir bölümünü yakalayabiliyor.
İkinci Aşamada Erken Müdahalenin Etkisi Araştırılacak
Araştırmanın 2027-2032 döneminde gerçekleştirilmesi planlanan ikinci aşamasında bilim insanları, görüntülemeyle tespit edilen sessiz ateroskleroza erken müdahalenin hastalığın ilerlemesini yavaşlatıp yavaşlatmadığını ve kalp-damar olaylarını önleyip önlemediğini inceleyecek. Bu aşamanın sonuçları, erken tarama ve müdahale stratejilerinin geleceğini şekillendirebilecek kritik veriler sunması açısından büyük önem taşıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Araştırmaya kaç kişi katıldı ve kimler dahil edildi?
Araştırmaya Danimarka ve İspanya'dan, daha önce aterosklerotik kalp-damar hastalığı tanısı almamış 18-70 yaş arasındaki 16 bin 808 kişi katıldı.
Genç yetişkinlerde ateroskleroz ne kadar yaygın bulundu?
18-29 yaş grubundaki yaklaşık her 13 kişiden birinde en az bir damarda ateroskleroz belirtisi tespit edildi.
Ateroskleroz erkeklerde mi yoksa kadınlarda mı daha erken görülüyor?
Araştırmaya göre erkeklerdeki genel gelişim seyri kadınların yaklaşık 5 ila 10 yıl önünde seyretti. Kadınlarda en belirgin artış ise 40-60 yaşları arasında, menopoz dönemine denk gelen yıllarda gözlemlendi.
Geleneksel risk hesaplamaları neden yetersiz kalıyor?
Yaş, tansiyon, kolesterol ve sigara kullanımı gibi faktörlere dayanan geleneksel hesaplamalar, mevcut ateroskleroz vakalarının yalnızca küçük bir bölümünü belirleyebildi; düşük riskli görünen kişilerde de damar plağı oluşmuş olabildiği anlaşıldı.
Araştırmanın ikinci aşamasında ne incelenecek?
2027-2032 döneminde planlananan ikinci aşamada, görüntülemeyle saptanan sessiz ateroskleroza erken müdahalenin hastalığın ilerlemesini yavaşlatıp yavaşlatmadığı ve kalp-damar olaylarını önleyip önlemediği araştırılacak.
