George Mason Üniversitesi'nde bilgisayar bilimleri okuyan ikinci sınıf öğrencisi Ankit Khanal, günde 20 kez TikTok'u açıyor. Amacı basit: o günün en önemli haberlerini takip etmek. Ama bunu New York Times ya da BBC'den değil, Birleşik Krallık merkezli 26 yaşındaki sarışın bir içerik üreticisinden yapıyor. Adı Dylan Page, lakabı ise 'News Daddy.'
Page, Ağustos 2020'de TikTok'ta içerik üretmeye başladı ve kısa sürede devasa bir kitleye ulaştı. Paylaşımları bugüne kadar 1,5 milyarı aşkın beğeni topladı. Son dakika haberleri, siyaset, popüler kültür ve zaman zaman kişisel antrenman videoları paylaşan Page, her videosunda kaynaklarını açıkça belirtmiyor; içeriklerini geleneksel haber kuruluşları, sosyal medya ve diğer influencer'lardan derlediği tahmin ediliyor. Khanal'ın bu alışkanlığı, Z kuşağının haber tüketimindeki köklü dönüşümün yalnızca küçük bir yansıması.
Araştırma: Öğrencilerin Yüzde 72'si Haberi Sosyal Medyadan Alıyor
Inside Higher Ed ve Generation Lab'ın 2024 yılının Aralık ayında 181 iki ve dört yıllık kurumdan 1.026 öğrenciyle gerçekleştirdiği anket, Ocak 2025'te yayımlandı. Sonuçlar çarpıcı: Üniversite öğrencilerinin yaklaşık dörtte üçü için sosyal medya birincil haber kaynağı konumunda. Ankete katılanların yarısı Instagram ve TikTok gibi platformların haberleri ve kritik bilgileri doğru biçimde ilettiğine en azından bir ölçüde güveniyor. Kulaktan dolma bilgi ise öğrencilerin en popüler haber kaynakları arasında ikinci sıraya yerleşiyor ve bu yöntem ankete katılanların yarısı tarafından kullanılıyor.
Gazeteler başta olmak üzere geleneksel medya kuruluşları ise öğrencilerin yalnızca yüzde 20'si için düzenli haber kaynağı niteliği taşıyor. İlginç olan şu: Öğrenciler gazetelerin daha doğru bilgi sunduğunu kabul etmelerine karşın yine de sosyal medyayı tercih ediyor. Pew Research Center'ın Mart ayında yürüttüğü ayrı bir araştırmaya göre ise Amerikalıların yüzde 83'ü geçen yıl boyunca herhangi bir haber için ödeme yapmadığını belirtiyor.
USC'li Profesörden Uyarı: 'Instagram Manşet, TikTok İkna Ediyor'
Güney Kaliforniya Üniversitesi Annenberg dijital medya programının kurucusu Profesör Karen North, her dersinin başında öğrencileriyle günün manşetlerini tartışıyor ve onlara bu haberleri nereden öğrendiklerini soruyor. Her dönem aldığı en yaygın üç yanıt aynı: Instagram, TikTok ve hocaları. Ama North, sınıf ortamının sosyal medyanın çok gerisinde kaldığını vurguluyor.
North'un gözlemlerine göre öğrenciler haberlerin özünü ve başlıklarını Instagram'dan edinirken TikTok onlara ikna edici görüşler sunuyor. Öğrencilerin bir haberi doğrulamak için Google'a başvurduklarında ise çoğunun gerçek bir makale okumadığını, bunun yerine yapay zeka yanıtlarını doğruymuş gibi kabul ettiğini de ekliyor: "Yapay zeka, öğrenciler için yeni Wikipedia oldu."
TikTok'tan Google'a: Öğrencilerin Doğrulama Yöntemi
Syracuse Üniversitesi'nde üçüncü sınıf öğrencisi Zau Lahtaw da haberlerini ağırlıklı olarak TikTok'tan, Dylan Page'den ve SpongeBob'daki balık haber sunucusundan ilham alınarak tasarlanmış yapay zeka destekli hesaplardan takip ediyor. Instagram'daki en popüler bu tür hesap olan @realtalkingfish, 1,4 milyon takipçisine günlük haber kısacıkları sunuyor.
Lahtaw, İsrail'in İran'daki askeri ve nükleer tesislere yönelik saldırılarını ilk kez bu balık hesabından öğrendi. Günde iki ila üç saat TikTok'ta gezinirken karşılaştığı videoda saldırının o sabah gerçekleştiğini gördü ve Google'da arama yaparak doğruladı. Yaklaşık bir hafta sonra ise ABD'nin İran'a askeri saldırı düzenlediğini News Daddy'den öğrendi. Bu ilk videodan sonra akışı anında Üçüncü Dünya Savaşı ve askerlik çağrısıyla ilgili paylaşımlarla dolup taştı. Lahtaw birkaç videoyu izledikten sonra Google'a dönerek askerlik meselesinin yalnızca bir internet mizahından ibaret olduğunu teyit etti.
Bu 'TikTok'tan Google'a' doğrulama hattı, yalnızca Lahtaw'a özgü değil. Haberin hazırlanması sürecinde görüşülen 18 üniversite öğrencisinin tamamı TikTok veya Instagram kullanıyor ve akışlarında gördükleri haberleri doğrulamak için Google'a başvuruyor.
Harvard'dan Stanford'a: Dikkatli Öğrenciler de Sosyal Medyadan Kaçamıyor
Stanford Üniversitesi'nde The Stanford Daily'nin Görüşler bölümü editörü olan ikinci sınıf öğrencisi Zachary Gottlieb, okulu aracılığıyla New York Times, Wall Street Journal ve The Atlantic'e ücretsiz erişim imkânı buluyor ve bu kaynaklara güveniyor. Her sabah bültenleri tarıyor, gün içinde haber uyarıları alıyor. Ama günde bir ila iki saatlik sosyal medya gezintisinde News Daddy ve benzeri haber influencer'larından gelen paylaşımlardan kaçınmak neredeyse imkânsız hale geliyor.
Gottlieb, 10 Eylül öğleden sonrasında TikTok'u açtığında Charlie Kirk'ün silahlı saldırıya uğradığını anlatan bir infografikle karşılaştı. Saldırının ilk saatlerinde Kirk'ün Utah Valley Üniversitesi'ndeki bir etkinlikte vurulduğunu gösteren görüntüler milyonlarca izlenmeye ulaştı. Gottlieb önce "Bu gerçek mi, yoksa şaka mı?" diye sorguladı, ardından Google'da doğruladı.
Harvard'da birinci sınıf öğrencisi Aria-Vue Daugherty ise akışının yüzde 80'ini siyasi içeriklerin oluşturduğunu tahmin ediyor. New York Times, USA Today, AP ve Harvard Crimson'ı düzenli okumasına karşın gördüğü haberlerin büyük çoğunluğu Instagram'daki paylaşımlardan geliyor. 22 Mayıs'ta kampüste Instagram'ı açtığında Homeland Security'nin Harvard'ın uluslararası öğrenci kaydı sertifikasını iptal ettiğine dair en az 100 paylaşımla karşılaştı. Haberi Harvard Crimson'dan doğruladı. Haziran sonunda ise bir federal hâkimin Trump yönetiminin bu girişimini engellediğine dair güncellemeyi Crimson'dan okudu; bu kez akışında yalnızca yaklaşık beş paylaşım gördü ve birçok arkadaşının bu gelişmeden habersiz olduğunu fark etti.
Yapay Zeka Deepfake'leri ve Dezenformasyon Tehdidi
Sosyal medyanın haber kaynağı olarak öne çıkması, beraberinde ciddi bir dezenformasyon riskini de getiriyor. Lahtaw, kuşağının gelecekte yapay zeka tarafından manipüle edileceğini öngörüyor ve TikTok'ta çok sayıda yapay zeka üretimi video gördüğünü belirtiyor. Temmuz ayında trampolinde zıplayan tavşanların yapay zeka ile üretilmiş bir videosu 240 milyonu aşkın izlenme ve 25 milyonu aşkın beğeni topladı; milyonlarca kullanıcı videonun gerçek olduğuna inandı. Ağustos ayında ise katil balina eğitmeni Jessica Radcliffe'in öldürüldüğünü gösteren sahte bir video TikTok'ta hızla yayıldı ve geniş kitleleri yanılttı.
Khanal'ın kendi deneyimi de bu tabloyu özetler nitelikte: Bir keresinde şaka olsun diye yapay zeka ile üretilmiş, üzerinde Roblox temalı dövme bulunan bir kol fotoğrafını TikTok'ta paylaştı. Açıklamaya "#şaka" etiketi eklemesine karşın gönderi yaklaşık 190.000 kez görüntülendi ve yorumların büyük bölümü fotoğrafın gerçek olduğuna inanan öfkeli kullanıcılardan geldi.
Khanal, algoritmaların sosyal medyada her şeyi belirlediğini, insanların etkileşime girdiği içerikleri ve oluşturdukları görüşleri şekillendirdiğini sınıfında sunduğu bir konuşmada dile getirdi. "Farkında olsan da olmasan da algoritmalar sosyal medyadaki her şeyi belirliyor" diyen Khanal, tüm bu farkındalığına karşın geceleri yatağa girip uyuyuncaya kadar TikTok'ta kaydırmaya devam ediyor. Yüzlerce video arasında her yüz mizah içeriğine dört ya da beş haber videosu düşüyor ve bunların gerçek mi sahte mi olduğundan her zaman emin olamıyor. Ama bir şeyden kesinlikle emin: Eninde sonunda News Daddy'nin bir paylaşımıyla karşılaşacak.
Sıkça Sorulan Sorular
News Daddy kimdir ve neden bu kadar popüler?
News Daddy, Birleşik Krallık merkezli 26 yaşındaki Dylan Page'in TikTok hesabının adıdır. Page, Ağustos 2020'de içerik üretmeye başladı ve son dakika haberleri, siyaset ile popüler kültürü kapsayan paylaşımları 1,5 milyarı aşkın beğeni topladı. Her videosunda kaynaklarını açıkça belirtmese de içeriklerini geleneksel haber kuruluşları, sosyal medya ve diğer influencer'lardan derlediği tahmin ediliyor.
Üniversite öğrencileri haberlerini hangi kaynaklardan takip ediyor?
Inside Higher Ed ve Generation Lab'ın 1.026 öğrenciyle yürüttüğü ankete göre üniversite öğrencilerinin yaklaşık yüzde 72'si haberlerini sosyal medyadan alıyor. Kulaktan dolma bilgi ikinci sırada yer alırken gazeteler başta olmak üzere geleneksel medya yalnızca öğrencilerin yüzde 20'si tarafından düzenli kaynak olarak kullanılıyor.
Öğrenciler sosyal medyada gördükleri haberleri nasıl doğruluyor?
Haberde görüşülen 18 üniversite öğrencisinin tamamı TikTok veya Instagram'da gördükleri ve doğrulamak istedikleri haberleri Google'da aratıyor. Ancak USC'li Profesör Karen North'a göre öğrencilerin büyük çoğunluğu gerçek bir makale okumak yerine yapay zeka yanıtlarını doğruymuş gibi kabul ediyor.
Yapay zeka üretimi içerikler sosyal medyada ne ölçüde yayılıyor?
Temmuz ayında trampolinde zıplayan tavşanların yapay zeka ile üretilmiş bir videosu 240 milyonu aşkın izlenme ve 25 milyonu aşkın beğeni topladı. Ağustos ayında ise katil balina eğitmeni Jessica Radcliffe'in öldürüldüğünü gösteren sahte bir video TikTok'ta hızla yayılarak milyonlarca kullanıcıyı yanılttı.
Geleneksel medyaya erişim imkânı olan öğrenciler neden sosyal medyayı tercih ediyor?
Harvard gibi pek çok üniversite, öğrencilerine New York Times'a ücretsiz dijital erişim sunuyor. Ancak UCLA'da siyaset bilimi okuyan Barnett Salle-Widelock gibi öğrenciler, algoritmik akışın başlıkları hazır sunmasının ve tek bir platformda her şeye ulaşmanın sağladığı kolaylık ile maliyet avantajını geleneksel medyaya tercih ettiklerini belirtiyor.
