Dünya Bankası, Avrupa ve Orta Asya bölgesinde ekonomik büyümenin 2026 yılında belirgin biçimde yavaşlayacağını açıkladı. Bankanın yayımladığı "Avrupa ve Orta Asya Ekonomik Güncellemesi" raporu, bölge genelinde büyümenin 2025'teki yüzde 2,6 düzeyinden 2026'da yüzde 2,2'ye ineceğini ortaya koyuyor. Yüksek enerji fiyatları, artan belirsizlik ortamı ve ticaret ortaklarındaki zayıflayan ekonomik performans bu gerilemenin ardındaki başlıca etkenler olarak gösteriliyor.
Rusya Hariç Tutulduğunda Tablo Daha Net
Raporda dikkat çekici bir ayrıma da yer veriliyor: Bölge üretiminin yaklaşık yüzde 40'ını oluşturan Rusya hesap dışında bırakıldığında büyüme rakamları farklı bir seyir izliyor. Bu durumda bölgenin 2025'te yüzde 3,7 olan büyümesinin 2026'da yüzde 3'e gerilemesi öngörülüyor. Yani yavaşlama eğilimi her iki senaryoda da geçerliliğini koruyor; ancak Rusya'nın ağırlığı bölge ortalamasını aşağı çekiyor.
Gelişmekte olan bölge ekonomilerinin ise bu olumsuz tabloya karşın direnç göstermeyi sürdürdüğü vurgulanıyor. Rapor, bu direncin ardında düşük enerji yoğunluğu, hükümet politikaları ve güçlü iç talebin yattığını belirtiyor.
Orta Asya Büyümede Liderliğini Koruyor
Alt bölgeler arasında en parlak tablo Orta Asya'ya ait. Bölgenin 2026'da yüzde 5,8 büyümeyle en hızlı genişleyen alt bölge olmayı sürdüreceği tahmin ediliyor. Ülke bazında bakıldığında Kırgızistan için büyüme tahmini yüzde 9,6, Özbekistan için ise yüzde 7,9 olarak belirleniyor. Bu rakamlar, söz konusu ekonomilerin bölge ortalamasının oldukça üzerinde bir performans sergileyeceğine işaret ediyor.
Batı Balkanlar'da ise büyümenin 2025'teki yüzde 2,6'dan 2026'da yüzde 3,1'e yükselmesi bekleniyor. Polonya'nın büyümesinin ise yüzde 3,6 seviyesinde kalması öngörülüyor.
Ukrayna Ekonomisinde Belirgin Yavaşlama
Ukrayna, bölgedeki en kırılgan ekonomilerden biri olmayı sürdürüyor. Rapor, Ukrayna ekonomisindeki büyümenin kritik altyapıya yönelik artan hasar ve ihracattaki aksaklıklar gerekçesiyle yüzde 1,2'ye yavaşlayacağını tahmin ediyor. Bu oran, bölge ortalamasının ve birçok komşu ülkenin oldukça altında kalıyor.
Enerji Fiyatları ve Dış Riskler Baskıyı Artırıyor
Dünya Bankası, yüksek enerji fiyatlarının enflasyonu yüksek tutmaya devam ettiğine dikkat çekiyor. Buna ek olarak Avrupa Birliği'ndeki zayıf büyüme ve diğer ülkelerden gelen artan rekabetin özellikle otomotiv tedarik zincirlerinde ihracat ve sanayi faaliyetini baskıladığı belirtiliyor.
Raporda öne çıkan aşağı yönlü riskler şöyle sıralanıyor: ticarette yeni aksaklıklar, Ukrayna'daki çatışmaların sürmesi, enerji, taşımacılık ve gübre maliyetlerindeki ek artışlar, daha sıkı küresel finansman koşulları, ana ticaret ortaklarında zayıflayan büyüme ve aşırı hava olayları. Bu risklerin herhangi birinin ya da birkaçının birden gerçekleşmesi, büyüme tahminlerini daha da aşağı çekebilir.
Yapay Zeka Yayılıyor Ama Tam Anlamıyla Sindirilemiyor
Raporun dikkat çekici bölümlerinden biri de yapay zekaya ayrılmış. Dünya Bankası, yapay zekanın bölgede hızla yayılmaya başladığını ancak ekonomilerin bu teknolojiyi henüz tam olarak absorbe edemediğini vurguluyor. Rakamlara bakıldığında tablonun karmaşıklığı daha net ortaya çıkıyor: Yaklaşık her beş çalışandan biri, yapay zekadan anlamlı ölçüde etkilenebilecek işlerde çalışıyor. Bu grubun ağırlıklı olarak genç ve yüksek eğitimli bireylerden oluştuğu kaydediliyor.
Buna karşın şirketlerin yüzde 10'undan azı yapay zeka kullanıyor ve mevcut kullanım çoğunlukla temel görevlerle sınırlı kalıyor. Yani teknoloji işgücünü etkileme potansiyeli taşırken, iş dünyasının bu teknolojiyi benimseme hızı oldukça geride kalıyor.
Dünya Bankası Avrupa ve Orta Asya Başekonomisti Ivailo Izvorski, bu noktada kritik bir uyarıda bulunuyor. Izvorski, özel sektörün yapay zekanın benimsenmesi ve inovasyonun temel motoru olması gerektiğini belirterek önümüzdeki on yılın asıl riskinin teknolojinin aşırı kullanılması değil, bölgede yeterince benimsenmemesi ve uyum sağlanamaması olduğunu söylüyor.
Rapor, yapay zekanın mevcut sektörlerde verimliliği artırmanın ötesinde yeni ürünler, hizmetler, meslekler ve sektörler de yaratabileceğini ifade ediyor. Bu potansiyelin hayata geçirilmesi için ise becerilerin geliştirilmesi ve çok daha yüksek miktarda özel sermaye girişinin şart olduğu vurgulanıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Dünya Bankası'na göre Avrupa ve Orta Asya'da büyüme 2026'da kaç olacak?
Dünya Bankası, bölgede büyümenin 2025'teki yüzde 2,6'dan 2026'da yüzde 2,2'ye gerilemesini bekliyor. Rusya hariç tutulduğunda ise büyümenin yüzde 3,7'den yüzde 3'e düşmesi öngörülüyor.
Bölgede en hızlı büyüyen alt bölge hangisi?
Orta Asya, 2026'da yüzde 5,8 büyüme tahminiyle en hızlı büyüyen alt bölge olmayı sürdürmesi bekleniyor. Kırgızistan için yüzde 9,6, Özbekistan için ise yüzde 7,9 büyüme tahmin ediliyor.
Ukrayna ekonomisinin 2026'daki büyüme tahmini nedir?
Rapor, Ukrayna ekonomisindeki büyümenin kritik altyapıya yönelik artan hasar ve ihracattaki aksaklıklar nedeniyle 2026'da yüzde 1,2'ye yavaşlayacağını tahmin ediyor.
Dünya Bankası bölge için hangi aşağı yönlü riskleri sıralıyor?
Ticarette yeni aksaklıklar, Ukrayna'daki çatışmaların sürmesi, enerji, taşımacılık ve gübre maliyetlerindeki ek artışlar, daha sıkı küresel finansman koşulları, ana ticaret ortaklarında zayıflayan büyüme ve aşırı hava olayları başlıca aşağı yönlü riskler olarak sıralanıyor.
Raporda yapay zeka konusunda ne gibi bulgular yer alıyor?
Rapora göre bölgedeki çalışanların yaklaşık yüzde 20'si yapay zekadan anlamlı ölçüde etkilenebilecek işlerde çalışıyor. Buna karşın şirketlerin yüzde 10'undan azı yapay zeka kullanıyor. Dünya Bankası Başekonomisti Izvorski, asıl riskin teknolojinin aşırı kullanılması değil, yeterince benimsenmemesi olduğunu vurguluyor.
