Sonbahar aylarının alışılmadık hava değişimleriyle birlikte gelmesi ve okulların açılmasıyla çocukların kapalı, kalabalık ortamlarda daha fazla zaman geçirmeye başlaması enfeksiyonların önünü açıyor. Bu tablo, çocuklu ve bebekli ailelerde bağışıklığı güçlendirmek amacıyla vitamin ve takviye arayışını da beraberinde getiriyor. Ancak uzmanlar, doktor onayı alınmadan başlanan takviye kullanımının faydadan çok zarar verebileceği konusunda dikkat çekiyor.
Gelişigüzel Takviye Kullanımı Karaciğere Zarar Verebilir
Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Miraç Ergen, Türkiye'de yapılan çalışmalara göre çocuklarda vitamin eksikliğinin yaygın olduğunu belirtiyor. Ancak bu gerçeğin, her aile için otomatik olarak takviye kullanımını zorunlu kılmadığının altını çiziyor. Dr. Ergen, "Vitamin eksikliği sadece büyümeyi olumsuz etkilemekle kalmayıp, dikkat ve konsantrasyon bozukluğuna yol açarak okul başarısını da düşürüyor. Ancak gelişigüzel şekilde internetten veya çevreden duyulan takviyeleri kullanmak başta karaciğer olmak üzere sağlığa ciddi zararlar verebilir" diyor. Bu nedenle önce çocuk hekimine başvurulması, kan tetkikiyle eksikliklerin belirlenmesi ve buna yönelik tedavi uygulanması gerektiğini vurguluyor.
Dengeli Beslenme Çoğu Vitaminin Temel Kaynağı
Dr. Ergen'e göre D vitamini dışında çocukların ihtiyaç duyduğu vitaminlerin ve birçok mineralin önemli bölümü, yeterli ve çeşitli beslenmeyle doğal gıdalardan karşılanabilir. Yumurta, et, tavuk, balık, süt ve süt ürünleri, kuru baklagiller, sebze, meyve ve yaşa uygun kuruyemişlerin sofrada düzenli olarak yer alması bu açıdan kritik önem taşıyor. Besin gruplarının hangi vitamini sağladığı da belirgin: Sebze ve meyveler C vitamini ve folat, yumurta ile hayvansal ürünler B grubu vitaminleri ve B12, kırmızı et ise demir açısından değerli kaynaklar arasında yer alıyor.
D Vitamini: "Kış Geldi, Yüksek Doz Başlayalım" Yaklaşımı Yanlış
Türkiye'de çocukların neredeyse yarısında D vitamini eksikliği saptandığını ve özellikle ergenlik döneminde bu riskin arttığını belirten Dr. Ergen, D vitamininin yalnızca besinlerden yeterince alınamayacağına dikkat çekiyor. "Bu nedenle bebeklik ve çocukluk döneminde çocuk hekiminin önerisiyle D vitamini kullanılmalıdır" diyen uzman, yaygın bir alışkanlık olan yüksek doz D vitaminine kendiliklerinden başlama eğilimini de eleştiriyor: "Rastgele 'kış geldi, yüksek doz D vitamini başlayalım' yaklaşımı doğru değildir. Gereğinden fazla D vitamini sağlık sorunlarına yol açabilmektedir."
Demir Eksikliği Yalnızca Kansızlıkla Sınırlı Değil
Çocukluk çağında sık karşılaşılan sorunların başında gelen demir eksikliği, beynin normal işleyişini de olumsuz etkiliyor. Halsizlik, solukluk, çabuk yorulma ve iştahsızlığın yanı sıra dikkat, konsantrasyon ve öğrenme performansında da bozulmalar görülebiliyor. Dr. Ergen, kırmızı et, yumurta ve kuru baklagillerin düzenli tüketilmesini öneriyor; demir içeren öğünlerin C vitamininden zengin sebze ve meyvelerle birlikte verilmesinin emilimi artırdığını da ekliyor. Şüpheli belirtiler söz konusu olduğunda ise yalnızca "kansız mı?" diye bakmak yerine, çocuk doktorunun gerekli görmesi halinde hemogramla birlikte ferritin gibi demir depolarını değerlendiren testlere de başvurulabileceğini vurguluyor.
Haftada İki Kez Balık Tüketimi Beyin ve Bağışıklık İçin Değerli
Dr. Ergen, çocukların haftada yaklaşık iki kez balık tüketmesinin önemine özellikle dikkat çekiyor. "Balık yalnızca omega-3 değil, kaliteli protein, D vitamini, iyot, demir, çinko ve başka birçok besin öğesini birlikte sağlayarak beyin ve göz gelişiminin yanı sıra bağışıklık sistemini güçlendirir" diyen uzman, somon, sardalya ve hamsiyi uygun seçenekler olarak sıralıyor. Çocukların yaşlarına uygun porsiyonlarla düşük cıvalı balık türlerini tercih etmesi gerektiğini de belirtiyor. Balığı düzenli tüketebilen çocuklarda önceliğin besinin kendisi olması gerektiğini söyleyen Dr. Ergen, balık hiç tüketilemiyorsa ya da özel bir gereksinim söz konusuysa balık yağı desteğinin çocuk doktoruyla birlikte değerlendirilebileceğini de ekliyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğuma vitamin vermeden önce neden doktora gitmem gerekiyor?
Dr. Miraç Ergen'e göre gelişigüzel kullanılan takviyeler başta karaciğer olmak üzere çocuk sağlığına ciddi zarar verebilir. Kan tetkikiyle hangi vitaminin eksik olduğu belirlenmeden takviye başlanması önerilmiyor; önce çocuk hekimine başvurulması ve eksikliklerin tespit edilerek ona yönelik tedavi uygulanması gerekiyor.
Türkiye'de çocuklarda D vitamini eksikliği ne kadar yaygın?
Dr. Ergen, Türkiye'de yapılan çalışmalara göre çocukların neredeyse yarısında D vitamini eksikliği bulunduğunu belirtiyor. Özellikle ergenlik döneminde bu riskin arttığını da vurguluyor. D vitaminini yalnızca besinlerden yeterince almak zor olduğundan, bebeklik ve çocukluk döneminde çocuk hekiminin önerisiyle kullanılması gerekiyor.
Demir eksikliğinin belirtileri nelerdir ve nasıl desteklenir?
Demir eksikliğinde halsizlik, solukluk, çabuk yorulma ve iştahsızlığın yanı sıra dikkat, konsantrasyon ve öğrenme performansında sorunlar görülebilir. Dr. Ergen, kırmızı et, yumurta ve kuru baklagillerin düzenli tüketilmesini; demir içeren öğünlerin C vitamininden zengin sebze ve meyvelerle birlikte verilmesini öneriyor. Şüpheli belirtiler olduğunda çocuk doktoru gerekli görürse ferritin gibi demir depolarını değerlendiren testlere de başvurulabileceğini belirtiyor.
Çocuklara haftada kaç kez balık yedirilmeli, hangi türler tercih edilmeli?
Dr. Ergen, çocukların yaşlarına uygun porsiyonlarla haftada yaklaşık iki kez düşük cıvalı balık tüketmesini öneriyor. Somon, sardalya ve hamsiyi uygun seçenekler olarak sıralıyor. Balık düzenli tüketilebiliyorsa önceliğin besinin kendisi olması gerektiğini; balık hiç tüketilemiyorsa ya da özel bir gereksinim varsa balık yağı desteğinin çocuk doktoruyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
D vitamini dışındaki vitaminler besinlerden karşılanabilir mi?
Dr. Ergen'e göre D vitamini dışında çocukların ihtiyaç duyduğu vitaminlerin ve birçok mineralin önemli bölümü, yeterli ve çeşitli beslenmeyle doğal gıdalardan alınabilir. Sebze ve meyveler C vitamini ve folat, yumurta ile hayvansal ürünler B grubu vitaminleri ve B12, kırmızı et ise demir açısından değerli kaynaklar arasında yer alıyor.
