Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) kanser araştırma kolu olan Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), enfeksiyonların küresel kanser yükü içindeki payını kapsamlı biçimde ortaya koyan yeni bir çalışma yayımladı. Araştırmaya göre virüs, bakteri ve parazitlerin neden olduğu enfeksiyonlar, 2024 yılında dünya genelinde yaklaşık 2,3 milyon yeni kanser vakasıyla doğrudan bağlantılıydı. Bu rakam, söz konusu yılda kaydedilen tüm yeni kanser vakalarının yüzde 12'sine, bir başka deyişle her 8 vakadan birine denk geliyor.
En Çok Öne Çıkan Etkenler: H. pylori, HPV ve Hepatit B
Araştırma, kanserle ilişkilendirilen enfeksiyonlar arasında üç ismi ön plana çıkardı: Helicobacter pylori (H. pylori) bakterisi, insan papilloma virüsü (HPV) ve hepatit B virüsü (HBV). Listede ilk sırayı alan H. pylori, midede enfeksiyona ve ülsere yol açmasıyla bilinen bir bakteri. Çalışmanın verilerine göre bu bakteri, 2024 yılında yaklaşık 760 bin yeni kanser vakasıyla bağlantılıydı; bu rakam tüm yeni kanser vakalarının yaklaşık yüzde 4'üne karşılık geliyor.
İkinci sıraya ise yaklaşık 750 bin yeni vakayla HPV yerleşti. Araştırmacılar, rahim ağzı kanserlerinin tamamının HPV ile ilişkilendirilebildiğini vurgularken, virüsün penis ve gırtlak kanseri dahil sekiz farklı kanser türüne yol açabildiğini de kaydetti. H. pylori ve HPV'nin ardından hepatit B virüsü (HBV) üçüncü sıraya girdi.
Epstein-Barr Virüsü ve Aşı Eksikliği
Araştırmada dikkat çeken bir diğer bulgu, dünyada en yaygın virüslerden biri olarak tanımlanan Epstein-Barr virüsüne (EBV) ilişkindi. EBV'nin boğaz ve mide kanseri dahil altı farklı kanser türüne neden olabildiği belirlendi. Ancak araştırmacılar önemli bir noktanın altını çizdi: EBV'ye karşı henüz onaylanmış bir aşı bulunmuyor. Bu durum, söz konusu virüsün yol açtığı kanser vakalarının önlenmesini ciddi ölçüde güçleştiriyor.
Yükün Büyük Bölümü Düşük Gelirli Ülkelerde
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, enfeksiyonlarla bağlantılı kanser vakalarının coğrafi dağılımıydı. Tüm bu vakaların yaklaşık dörtte üçü düşük ve orta gelirli ülkelerde görüldü. Araştırmacılar, bölgeler arasındaki bu belirgin farkın enfeksiyonların yaygınlığı ve korunma imkânlarıyla bağlantılı olduğunu belirtti.
Araştırmanın ortak yazarlarından, IARC Kanser Gözetim Birimi bünyesindeki bilim insanı Harriet Rumgay konuya ilişkin şu değerlendirmede bulundu: "Aşılama ve taramadaki ilerlemelere rağmen enfeksiyonlarla ilişkili kanserler büyük bir küresel sorun olmaya devam ediyor ve yük orantısız biçimde düşük ve orta gelirli ülkelerdeki nüfusların üzerinde."
Doğu Asya ve Sahra Altı Afrika En Ağır Yükü Taşıyor
Bölgesel verilere bakıldığında, Doğu Asya'nın küresel tabloda belirleyici bir ağırlık taşıdığı görülüyor. 2024 yılında bu bölgede 990 bin enfeksiyonla bağlantılı kanser vakası kaydedildi; bu rakam, dünya genelindeki enfeksiyonla ilişkili tüm kanser vakalarının yüzde 42'sine denk geliyor. Doğu Asya'da öne çıkan başlıca etkenler H. pylori ve hepatit B oldu.
Sahra Altı Afrika'da ise tablo farklı bir görünüm sergiledi. Bu bölgede tüm kanser vakalarının yaklaşık dörtte biri enfeksiyonlarla bağlantılıydı ve HPV ile ilişkili kanserler bölgedeki yüksek oranın temel belirleyicisi olarak öne çıktı. Öte yandan Kuzey, Batı ve Güney Avrupa ile Kuzey Amerika ve Okyanusya, enfeksiyonlarla bağlantılı kanserlerin en düşük oranda görüldüğü bölgeler arasında yer aldı.
Önleme Yolları: Aşılama, Erken Tespit ve Yeni Geliştirmeler
Araştırmacılar, mevcut tablonun değiştirilebilir olduğuna dikkat çekti. Aşılama programlarının genişletilmesi, enfeksiyonların erken tespit ve tedavisi ile yeni aşıların geliştirilmesinin önlenebilir kanser vakalarının azaltılmasında kritik bir rol oynayabileceği vurgulandı. Bu çerçevede özellikle onaylanmış aşısı henüz bulunmayan EBV gibi virüslere yönelik araştırmaların önemi bir kez daha gündeme geldi.
Sıkça Sorulan Sorular
IARC'ın araştırmasına göre 2024 yılında kaç yeni kanser vakası enfeksiyonlarla bağlantılıydı?
IARC'ın araştırmasına göre 2024 yılında dünya genelinde yaklaşık 2,3 milyon yeni kanser vakası enfeksiyonlarla bağlantılıydı. Bu rakam, o yıl kaydedilen tüm yeni kanser vakalarının yüzde 12'sine, yani her 8 vakadan birine karşılık geliyor.
Kanserle en çok ilişkilendirilen enfeksiyonlar hangileri?
Araştırmaya göre kanserle en çok ilişkilendirilen enfeksiyonların başında H. pylori bakterisi geliyor; bu bakteri 2024'te yaklaşık 760 bin yeni vakayla bağlantılıydı. İkinci sırada yaklaşık 750 bin vakayla HPV yer alırken, hepatit B virüsü (HBV) üçüncü sıraya girdi.
HPV kaç farklı kanser türüne yol açabiliyor?
Araştırmacılar, HPV'nin penis ve gırtlak kanseri dahil sekiz farklı kanser türüne yol açabildiğini belirledi. Ayrıca rahim ağzı kanserlerinin tamamının HPV ile ilişkilendirilebildiği de vurgulandı.
Epstein-Barr virüsüne karşı onaylanmış bir aşı var mı?
Araştırmada, boğaz ve mide kanseri dahil altı farklı kanser türüne neden olabilen Epstein-Barr virüsüne (EBV) karşı henüz onaylanmış bir aşının bulunmadığı belirtildi.
Enfeksiyonlarla bağlantılı kanser vakaları dünyada hangi bölgelerde daha yoğun görülüyor?
Vakaların yaklaşık dörtte üçü düşük ve orta gelirli ülkelerde görülüyor. Doğu Asya, 990 bin vakayla küresel toplamın yüzde 42'sini oluştururken, Sahra Altı Afrika'da tüm kanser vakalarının yaklaşık dörtte biri enfeksiyonlarla bağlantılı. Kuzey ve Batı Avrupa ile Kuzey Amerika ise enfeksiyonla ilişkili kanserlerin en düşük oranda görüldüğü bölgeler arasında yer alıyor.
