Büyükşehirlerde giderek yaygınlaşan elektrikli scooterlar, kaldırım işgalleri ve trafik ihlalleriyle birlikte ciddi bir sorun haline geldi. Hem kişisel hem de paylaşımlı scooter kullananların sayısının artmasıyla birlikte trafik kazaları da çoğaldı. Peki bu araçlara ilişkin kurallar neler, trafik polisi ceza yazabiliyor mu ve kaldırımı işgal eden scooterlarda sorumluluk kime ait? TÜKONFED (Tüketici Konfederasyonu) Başkan Vekili avukat İbrahim Güllü, Sputnik Türkiye'ye konuşarak scooter mevzuatının bilinmeyen yönlerini aktardı.
Yasal çerçeve: 2020'den bu yana mevzuat var, asıl sorun uygulamada
Elektrikli scooterlar, 2020 yılında 7261 sayılı Kanun ile Karayolları Trafik Kanunu kapsamına alındı. 2021 yılında ise Elektrikli Skuter Yönetmeliği yürürlüğe girdi. Bu düzenlemelerle scooterların nerelerde kullanılabileceği, yaş ve hız sınırları, işletmeci izinleri ve denetim esasları belirlendi. 2 Aralık 2025 tarihli değişikliklerle de paylaşımlı scooter işletmecilerinin coğrafi sınırlandırma, kullanıcı bilgilendirmesi, kaza verilerinin bildirilmesi ve park ihlallerine müdahale gibi yükümlülükleri yeniden düzenlendi.
Avukat Güllü'ye göre mevzuatın temel eksikliği, kuralların varlığından çok uygulama, denetim ve sorumlulukların sahada etkin biçimde işletilmesiyle ilgilidir. Tüketici açısından temel mesele ise yalnızca scooter kiralama ücretleri değil; güvenli ulaşım, doğru bilgilendirme, kazalarda sorumluluk ve ihlaller karşısında etkili denetimdir.
Hız sınırı 25 km/saat, yerel komisyonlar daha düşük belirleyebilir
Güllü, elektrikli scooterların teknik olarak ulaşabileceği azami hızın 25 km/saat olduğunu belirterek şunları söyledi: "Bununla birlikte, yerel trafik komisyonları ve UKOME tarafından belirli bölgelerde daha düşük hız sınırları getirilebilir. Paylaşımlı scooter firmaları, belirlenen hız sınırlarını yazılım ve coğrafi çitleme sistemleriyle uygulamakla yükümlüdür. Burada önemli olan, scooterın yalnızca teknik hız sınırına uygun olması değil, kullanıcının bulunduğu yolun şartlarına uygun hızda seyretmesidir. Özellikle yaya yoğunluğunun bulunduğu alanlarda yüksek hız, ciddi yaralanmalara neden olabilir."
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 66. maddesi ve Elektrikli Skuter Yönetmeliği uyarınca scooterların kullanılması yasak olan yollar da belirlendi. Otoyollar, şehirlerarası karayolları, azami hız sınırı 50 km/saati aşan karayolları, yaya yolları ve kaldırımlar bu yasaklı alanlar arasında yer alıyor. Ayrı bisiklet yolu veya bisiklet şeridi bulunan yerlerde ise bu yol yerine taşıt yolunun kullanılması da yasak. Bunların yanı sıra scooterla başka bir araca tutunmak, manevra dışında tek elle sürmek, bir scooter üzerinde birden fazla kişi taşımak ve taşıt yolunun bir şeridinde ikiden fazla scooterın yan yana seyretmesi de mevzuata aykırı.
15 yaş altına scooter yasak, kiralama uygulamalarında yaş doğrulaması şart
Elektrikli scooter kullanımında yaş sınırı 15 yaşını doldurmuş olmak olarak belirlendi. Paylaşımlı scooter işletmecileri 15 yaşını bitirmemiş kişilere hizmet veremez. Bu nedenle kiralama uygulamalarında yaş doğrulaması büyük önem taşıyor. Başka bir kişinin hesabı üzerinden yaş sınırını karşılamayan bir çocuğun scooter kullanması, hem güvenlik hem de sorumluluk açısından sorun yaratabilir. Ebeveynlerin, çocuklarının başka kişilerin hesabıyla scooter kiralamasına izin vermemesi gerekiyor.
Kaldırım işgalinde 2 saatlik toplama zorunluluğu ve para cezası
Scooterlara yönelik en büyük şikayetlerden biri kaldırım işgalleri. Paylaşımlı scooterlara yönelik sınırları belirlenmiş park yerleri bulunuyor. Bunların dışında da uygulamayı kullananlar, scooterları kaldırıma park edip fotoğrafla belgelendirmek şartıyla aracı bırakabiliyor.
Elektrikli Skuter Yönetmeliği, paylaşımlı scooter işletmecilerine park düzeni konusunda doğrudan sorumluluk yüklüyor. Yönetmeliğe göre işletmeciler, kamu düzenini bozan, özel mülkiyeti ihlal eden veya yayaların, engellilerin ve hareket kısıtlılığı bulunan kişilerin güvenli hareketini engelleyecek şekilde park edilmiş scooterları iki saat içerisinde toplamakla yükümlü. 2025 değişiklikleriyle belirli işletmeci ihlalleri için 1.000 TL ve 10.000 TL gibi idari para cezaları da düzenlendi; ancak uygulanacak tutar ihlalin hangi maddeye girdiğine bağlı.
Avukat Güllü bu konuda şu ayrımın altını çizdi: "Yönetmelik, yayaların ve engellilerin hareketini engelleyecek biçimde scooter park edilmesini yasaklıyor. Ancak her uygunsuz park olayında kullanıcıya otomatik olarak aynı tutarda ceza kesileceği anlamına gelen genel bir yaptırım bulunduğu söylenemez. İhlalin niteliğine göre ilgili trafik ve belediye mevzuatı çerçevesinde işlem yapılabilir. Paylaşımlı scooterlarda işletmecinin uygunsuz park edilen aracı toplama yükümlülüğü de vardır." Güllü ayrıca idari para cezasının yalnızca yetkili kamu görevlileri tarafından yasal dayanak bulunması halinde uygulanabileceğini, işletmecinin sözleşmesel yaptırımının ise kullanım koşullarında açıkça belirtilmiş ve tüketici mevzuatına uygun olmak kaydıyla firmalar tarafından uygulanabileceğini vurguladı. Kullanıcıların scooterları kaldırımlara, bina girişlerine, engelli rampalarına, görme engelliler için hissedilebilir yüzeylere ve yaya geçiş güzergahlarına bırakmamaları gerektiğini de hatırlattı.
Trafik polisi ceza yazabilir; firmaların ceza kesme yetkisi yok
Elektrikli scooterlar trafik mevzuatına tabi olduğundan Emniyet ve Jandarma trafik kolluğu, kendi yetki alanları kapsamında ihlalleri denetleyebilir ve idari yaptırım uygulayabilir. Yaya yolunda scooter kullanmak, yasak yollara girmek, tehlikeli sürüş yapmak ve trafik kurallarını ihlal etmek yaptırım konusu olabilir. İdari para cezalarının tutarı, ihlalin dayandığı kanun maddesine ve ilgili yılın güncel ceza tarifesine göre belirleniyor.
Scooter firmaları ise kamu adına trafik cezası kesme yetkisine sahip değil. Trafik ihlallerine ilişkin idari para cezaları, kanunen yetkili kamu kurumları tarafından uygulanıyor. Bununla birlikte paylaşımlı scooter firmaları, kullanıcılarla yaptıkları kiralama sözleşmelerine dayanarak mevzuata ve tüketici hukukuna uygun olmak şartıyla belirli sözleşmesel yaptırımlar uygulayabilir. Uygunsuz park ücretleri, yasaklı bölgelerde kullanım nedeniyle sözleşmeye dayalı ücretler ve kullanıcı kusuruyla zarar gören araç için onarım bedeli talepleri bunlar arasında sayılabilir. Ancak firmanın belirlediği her ek ücret kendiliğinden hukuka uygun değil; ücretin önceden açıkça bildirilmesi, sözleşmede yer alması ve talep edilen tutarın hukuki dayanağının bulunması gerekiyor.
Kazalarda sorumluluk ve gece sürüşü zorunlulukları
Elektrikli scooter kazalarında öncelikle yaralıların sağlık kuruluşlarına ulaştırılması, olay yerinin güvenliğinin sağlanması ve gerekli hallerde kolluk kuvvetlerinin çağrılması gerekiyor. 2025 yılında yapılan mevzuat değişikliğiyle paylaşımlı scooter işletmecilerine, kaza ve şikayet bilgilerini aylık periyotlarla Ulaştırma Bakanlığı'nın U-Net sistemine iletme yükümlülüğü de getirildi. Ancak her scooter kazasının otomatik olarak işletmecinin sorumluluğunu doğurduğu söylenemez; kullanıcı kusuru, üçüncü kişilerin davranışları, yol koşulları ve araçtaki teknik sorunlar ayrı ayrı incelenmesi gereken etkenler.
Gece sürüşleri konusunda ise Elektrikli Skuter Yönetmeliği, scooterlarda önde en az 20 metre önü aydınlatabilen beyaz ışıklı far, arkada kırmızı ışık veren lamba ve kırmızı reflektör ile en az 30 metreden duyulabilecek sesli uyarı donanımı bulunmasını zorunlu kılıyor. Kask kullanımı ise yönetmelikte işletmecilere bilgilendirme yükümlülüğü olarak yer alıyor; scooter kullanıcıları için genel ve zorunlu bir kask takma şartı bulunmuyor. Buna karşın kask kullanımının kafa travması riskini azaltmaya yardımcı olduğu vurgulanıyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaldırımı işgal eden scooterı kim toplamak zorunda?
Elektrikli Skuter Yönetmeliği'ne göre paylaşımlı scooter işletmecileri, yayaların, engellilerin ve hareket kısıtlılığı bulunan kişilerin güvenli hareketini engelleyecek biçimde park edilmiş scooterları iki saat içerisinde toplamakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğü ihlal eden işletmecilere idari para cezası uygulanabilir.
Trafik polisi scooterlara ceza yazabilir mi?
Evet. Elektrikli scooterlar trafik mevzuatına tabi olduğundan Emniyet ve Jandarma trafik kolluğu, yaya yolunda scooter kullanmak, yasak yollara girmek, tehlikeli sürüş yapmak ve trafik kurallarını ihlal etmek gibi ihlaller için idari yaptırım uygulayabilir. İdari para cezasının tutarı, ihlalin dayandığı kanun maddesine ve ilgili yılın güncel ceza tarifesine göre belirlenir.
Scooter kullanmak için yaş sınırı var mı?
Evet. Elektrikli scooter kullanımında yaş sınırı 15 yaşını doldurmuş olmaktır. Paylaşımlı scooter işletmecileri 15 yaşını bitirmemiş kişilere hizmet veremez; kiralama uygulamalarında yaş doğrulaması yapılması zorunludur.
Scooter firmaları kullanıcıya ceza kesebilir mi?
Scooter firmaları kamu adına trafik cezası kesme yetkisine sahip değildir. Ancak kullanıcılarla yaptıkları kiralama sözleşmelerine dayanarak, mevzuata ve tüketici hukukuna uygun olmak şartıyla uygunsuz park ücreti, yasaklı bölge kullanım ücreti veya araç hasar bedeli gibi sözleşmesel yaptırımlar uygulayabilirler. Firmanın belirlediği her ek ücret kendiliğinden hukuka uygun sayılmaz.
Scooterlarda kask takmak zorunlu mu?
Elektrikli Skuter Yönetmeliği, paylaşımlı scooter işletmecilerine kask, dizlik ve reflektörlü ceket gibi ekipmanların kullanımı konusunda kullanıcıları bilgilendirme yükümlülüğü getiriyor. Ancak bu bilgilendirme yükümlülüğü, scooter kullanıcıları için her durumda genel ve zorunlu bir kask takma şartı bulunduğu anlamına gelmiyor. Buna karşın kask kullanımının kafa travması riskini azaltmaya yardımcı olduğu belirtiliyor.
