Sindirella masalında prens, aradığı kadını cam ayakkabıyı kimin ayağına uydurabileceğini deneyerek bulmaya çalışır. Peki ya aradan yıllar geçseydi ve o cam ayakkabı bir daha ayağa uymaz hale gelseydi? Bu soru, kulağa masal yorumu gibi gelse de aslında gerçek bir sağlık sorununa kapı aralıyor: Külkedisi kompleksi.
Yaygın Bir Yanılgı: Ayak Numarası Değişmez
New York Post'ta yayımlanan bir makaleye göre Dr. Rock Positano, "Çok yaygın bir yanılgı, bir kişinin ayakkabı numarasının değişmediğidir. Gerçekte 20 yaşındaki ayakkabı numaranızın 50 yaşındakiyle aynı olması pek olası değil" diyor. Buna karşın pek çok insanın bu gerçeği kavrayamadığı ve davranışlarını buna göre düzenlemediği görülüyor.
Sage Journals dijital akademik veri tabanında yayımlanan bir araştırma da bu tespiti destekler nitelikte. İncelenen 356 kadının büyük çoğunluğunun ayaklarını dar ayakkabılara sıkıştırdığı ve gençlik yıllarına kıyasla ayakkabı numaralarının büyüdüğü tespit edilmiş.
Külkedisi Kompleksi Nedir?
Küçük gelen bir ayakkabıya ayakları sıkıştırma alışkanlığının bilimsel bir adı var: Külkedisi kompleksi. Masalın bu bilinmeyen sonu oldukça acı verici; zira aynı araştırma, küçük ayakkabı giyen pek çok kadının ayak ağrısı ve deformasyonları yaşadığını, bu sorunların yaşam kalitesini önemli ölçüde olumsuz etkileyebildiğini de ortaya koyuyor.
Uzmanlar, ayak ve ayak bileği ağrısının hayati tehlike oluşturmasa da yaşam tarzını doğrudan tehdit ettiği konusunda hemfikir. Egzersiz yapma, yürüyüş ve sosyal yaşam bu ağrılardan olumsuz etkilenebiliyor.
Ayaklar Neden Zamanla Büyür?
Ayakların yaşla birlikte değişmesinin birkaç farklı nedeni bulunuyor. Kilo alımı bunların başında geliyor; birkaç kilo fazlası, ayakkabıda daha fazla alana ihtiyaç duyulması anlamına gelebiliyor. Uzmanlara göre bu durum, ayak kaslarının, tendonlarının ve bağlarının kilo artışına uyum sağlamak için şekil değiştirmesine neden oluyor.
Çocuk sahibi olan kadınlar da benzer bir değişim yaşayabiliyor. Dr. Positano bunu şöyle açıklıyor: "Ağırlık artışı ayaklarda değişikliklere ve şişliğin artmasına neden olur; ancak hamileliğin ilk üç ayında üretilen relaksin adlı bir hormon da vardır. Bu hormon doğum kanalındaki bağların gevşemesine yardımcı olarak doğumu kolaylaştırır, ama ayaktaki bağları da etkileyerek bir veya iki numara büyümeye neden olabilir."
50 Yaş Sonrasında Kadınlarda Artan Riskler
Yaşlanmanın kendisi de ayak sorunları riskini artırabiliyor. Özellikle 50 yaşından sonra kadınlarda eklem ağrısı, ayak kemeri çökmesi, plantar fasiit, bunyon ve çekiç parmak gibi sorunlar erkeklere kıyasla daha sık görülüyor. Plantar fasiit, topuk kemiğini ayak parmaklarına bağlayan tabandaki kalın dokunun iltihaplanmasıyla oluşan topuk ağrısı olarak tanımlanıyor. Bunyon ise ayak başparmağının tabanındaki eklemde gelişen ağrılı kemik çıkıntısı; çekiç parmak da travmalar sonucu parmağın bükülü ve çekice benzer bir görünüm alması olarak biliniyor.
Hamilelik ve menopoz dönemlerinde yaşanan hormonal dalgalanmalar da ayak sorunlarında belirleyici bir rol üstleniyor. Buna ek olarak dar ve sivri burunlu ayakkabılar ile yüksek topuklar, ağırlığı öne doğru kaydırıp ayak parmaklarını doğal olmayan pozisyonlara sıkıştırdığından zamanla yapısal hasara zemin hazırlıyor.
Yanlış numara giymek ise mevcut sorunları daha da kötüleştirebiliyor. Tendonit, su toplaması, ayak bileği şişmesi, diz, kalça ve bel ağrısı; uyumsuz ayakkabıların yol açabileceği sorunlar arasında sayılıyor.
Doğru Ayakkabı Alışverişi İçin Uzman Tavsiyeleri
Uzmanlar, ayakkabı alışverişine dair bazı alışkanlıkların değişmesi gerektiğini vurguluyor. Yeni ayakkabı denemesi için en uygun zaman olarak öğleden sonraki saatler öneriliyor; çünkü gün içindeki yürüyüş ve ayakta durma aktiviteleri nedeniyle ayak bu saatlerde en fazla şişmiş oluyor.
Ayak ölçümü yapılırken ayağa kalkılması ve tüm vücut ağırlığının ayaklara verilmesi gerekiyor. Genellikle bir ayak diğerinden daha büyük olduğundan, deneme her zaman büyük ayakla yapılmalı. Ayak parmaklarının sıkışmaması için en uzun parmakla ayakkabının önü arasında yaklaşık bir başparmak genişliğinde boşluk bırakılması öneriliyor.
Uzmanların üzerinde özellikle durduğu bir diğer nokta ise "ayakkabı alıştırma" efsanesi. "Şimdilik sıkıyor ama zamanla açılır" düşüncesinin artık terk edilmesi gerekiyor; çünkü uzmanlara göre ayakkabıyı alıştırmak diye bir şey yok.
Sıkça Sorulan Sorular
Külkedisi kompleksi nedir?
Külkedisi kompleksi, küçük gelen bir ayakkabıya ayakları sıkıştırma alışkanlığına verilen addır. Araştırmalar, bu durumun ayak ağrısı ve deformasyonlara yol açabildiğini ortaya koyuyor.
Ayak numarası gerçekten zamanla büyür mü?
Evet. Dr. Rock Positano'ya göre 20 yaşındaki ayakkabı numarasının 50 yaşında da aynı olması pek olası değil. Kilo alımı, hamilelik, hormonal değişimler ve yaşlanmanın kendisi ayak numarasını etkileyen başlıca etkenler arasında yer alıyor.
Hamilelik ayak numarasını nasıl etkiliyor?
Hamileliğin ilk üç ayında üretilen relaksin hormonu, doğum kanalındaki bağları gevşetirken ayaktaki bağları da etkiliyor. Dr. Positano, bu hormonun bir veya iki numara ayakkabı büyüklüğüne neden olabileceğini belirtiyor.
Yanlış numaralı ayakkabı giymek ne gibi sağlık sorunlarına yol açabilir?
Sage Journals'ta yayımlanan araştırmaya ve uzman görüşlerine göre yanlış numara giymek; tendonit, su toplaması, ayak bileği şişmesi, diz, kalça ve bel ağrısının yanı sıra ayaklarda şekil bozukluklarına da zemin hazırlayabiliyor.
Ayakkabı alışverişinde doğru zaman ve yöntem nedir?
Uzmanlar, ayakkabı denemesinin öğleden sonra yapılmasını öneriyor; çünkü ayak bu saatlerde en fazla şişmiş oluyor. Ölçüm sırasında ayağa kalkılmalı, daha büyük olan ayakla deneme yapılmalı ve en uzun parmakla ayakkabı önü arasında yaklaşık bir başparmak genişliğinde boşluk bırakılmalı.
