Gazeteci Uzlaşık: Avrupa'daki eylemlerin kökeninde kapitalizmin çıkmazı ve AB'nin dayatmaları var

Fransa'dan İspanya'ya, Belçika'dan Almanya'ya uzanan kitlesel eylemler Avrupa'nın derinleşen ekonomik ve siyasal krizini bir kez daha gün yüzüne çıkardı. Kamu kaynaklarının yetersizliği, konut krizi, güvencesiz çalışma koşulları ve genç kuşakların gelecek kaygısı bu toplumsal dalgalanmaların ortak paydası olarak öne çıkıyor. Gazeteci Ahmetcan Uzlaşık, söz konusu eylemlerin zeminini ve Avrupa'daki siyasi tabloyu değerlendirdi.

Her ülkede farklı kıvılcım, tek bir ortak zemin

Uzlaşık'a göre eylemlerin her ülkede farklı bir somut çıkış noktası bulunuyor; ancak bu noktaların hepsi aynı yerde buluşuyor: Avrupa kapitalizminin yapısal çıkmazı. Fransa'daki olayların eğitime yeterince kamu kaynağı aktarılmamasından beslendiğini belirten Uzlaşık, İspanya ve Portekiz'deki hareketlenmenin ise konut krizinden kaynaklandığını aktardı. Bu bağlamda somut bir örnek de verdi: 87 yaşındaki Maria Carmen'in evinden çıkarılarak hayatını kaybetmesi, İspanya'da toplumsal patlamanın fitilini ateşleyen kıvılcımlardan biri oldu.

Arnavutluk ve Sırbistan'da da mevcut hükümetlere yönelik güçlü bir tepki bulunduğunu söyleyen Uzlaşık, her iki ülkedeki eylemlerde de gençlerin belirleyici rol oynadığını vurguladı. Fransa'daki olayların Paris'in göçmen ağırlıklı, sosyoekonomik açıdan dezavantajlı bir banliyösündeki liseden başlayıp tüm ülkeye yayıldığına dikkat çekti.

Güvencesiz gençlik ve çöken bir nesil sözleşmesi

Uzlaşık, eylemlerin ön saflarında yer alan kesimleri şöyle tanımladı: Göçmenler, gençler, lise ve üniversite öğrencileri. Öğrencilerin okurken geçinemediğini, yeni mezun işsizliğinin ise çok yüksek seviyelerde seyrettiğini aktardı. Bir önceki kuşakla karşılaştırma yapan Uzlaşık, "İyi bir okula gidip iyi bir işte çalışmak demek araba ve ev sahibi olmak demekti. Ancak böyle bir şey kalmadı" dedi.

Bu tablonun gençlerde derin bir gelecek kaygısı yarattığını ve bugünkü eylemleri ateşleyen asıl noktanın bu olduğunu söyleyen Uzlaşık, Arnavutluk'ta, Fransa'da ve Belçika'da gençlerin eylemlerin ön planında yer aldığını yineledi. Almanya'daki eylemlerin ise farklı bir boyutu olduğunu belirtti: Oradaki gençler askere gitmek istemiyor.

AB'nin yapısal baskısı ve rekabetçilik faturası

Uzlaşık, Avrupa Birliği'nin içinde bulunduğu ekonomik kıskaçları da ayrıntılı biçimde ele aldı. AB'de imalat sanayisinin küçüldüğünü, Çin'den gelen baskıyla baş edilemediğini ve yeşil dönüşüm sürecinde kritik mineraller başta olmak üzere pek çok alanda üçüncü ülkelere bağımlılığın arttığını vurguladı. ABD ile transatlantik ilişkilerde yaşanan sorunlar, savunma harcamalarındaki artış ve ucuz Rus gazına erişimin kesilmesini de bu tablonun parçaları olarak sıraladı.

"Refah devletinin küçüldüğü ve Avrupa'nın rekabetçi olmanın faturasını geniş halk kesimlerinden çıkarttığı bir durumdayız" diyen Uzlaşık, bu bütçe kısıtlamalarının AB tarafından dayatıldığını söyledi ve ekledi: "Önce Avrupa Birliği'ne karşı olmak gerek. Avrupa Birliği demokrasiden çok uzak, elitist bir yapı." Belçika'da yüz binlerce kişinin katıldığı Filistin eylemlerine karşın Ursula von der Leyen'in tutumunu da bu bağlamda örnek gösterdi.

Fransa'daki eylemleri 1968 ile kıyaslayan Uzlaşık, o dönemde ulusal sermayenin güçlü, imalat sanayisinin ekonomideki payının büyük olduğunu hatırlattı. 1968'deki Renault fabrikasında on binlerce kişinin çalıştığını ve sendikal gücün bugünden çok farklı olduğunu belirtti. Şu an ise prekaryalaşan ve dağılan bir işçi sınıfının var olduğunu, bunların içinde hademe, mağaza çalışanı ve kurye gibi kesimlerin bulunduğunu aktardı. 2019 verilerine göre Fransa'da toplumun yalnızca yüzde onunun sendikalı olduğunu da hatırlattı.

"Aşırı sağ" kavramı ve Avrupa'da siyasi etiketlerin dönüşümü

Uzlaşık, Avrupa medyasında yaygın biçimde kullanılan "aşırı sağ" tabirini de sorguladı. Hristiyan Demokratların zaten aşırı sağ olduğunu öne süren Uzlaşık, "Almanya'da zaten aşırı sağ bir iktidar var" dedi ve AfD'yi övmediğini özellikle belirtti. Siyasi kavramların öyle yapılandırıldığını söyleyen Uzlaşık, bu durumun bir "kelime eksikliği" yarattığını ifade etti.

Melenchon'u ele alan Uzlaşık, onun gençliğinde Troçkist bir harekette yer aldığını, ardından 32 yılını Sol Parti'de geçirdiğini ve parlamenter sisteme entegre olmuş bir siyaset izlediğini aktardı. Boyun Eğmeyen Fransa'yı kurmuş olan Melenchon'un "aşırı sol" olarak nitelendirilmesini sorgulayan Uzlaşık, Melenchon'un protestoları kanalize edip hükümete talep sunan, parlamento dışı çözüm aramayan bir figür olduğunu söyledi.

Merkez Avrupa medyasının Melenchon'u yavaş yavaş marjinalize ederken Le Pen'i merkeze çektiğini ileri süren Uzlaşık, bu sürecin tüm AB genelinde işlediğini vurguladı. Le Pen'in zaten eylemler öncesinde de anketlerde önde olduğunu ve onu bu konuma getiren koşulların Avrupa müesses nizamının kendi yarattığı koşullar olduğunu ekledi.

Makbul siyasetçi olmak: Ukrayna desteği ve düzen içi dönüşüm

Uzlaşık, Avrupa'da "makbul" bir siyasetçi sayılmanın ön koşulunu da tartıştı. Ukrayna'ya destek konusunda gerekli taahhütlerin verilmesinin bu koşulun başında geldiğini söyledi. Merz'in aşırı sağcı olduğunu ancak bu gereklilikleri yerine getirdiği için merkez sağ olarak tanımlandığını, AfD ile Merz arasında özünde fark bulunmadığını öne sürdü.

İtalya örneğini de veren Uzlaşık, Meloni'ye iktidara gelmeden önce faşist denildiğini, ancak daha sonra NATO'daki Belçika Savunma Bakanı'nın onunla fotoğraf paylaşıp "Merkez sağın kraliçesi" yazdığını aktardı. Düzen dışı aktörlerin iktidara yaklaştıkça AB ve NATO karşıtı söylemlerini terk ettiğini belirten Uzlaşık, Çek Cumhuriyeti'nden Andrej Babis örneğini verdi: Babis muhalefetteyken AB ve NATO'ya karşı çıkarken iktidara gelmeden önceki hafta bu yapılardan çekilme niyetinin olmadığını açıklamıştı.

Uzlaşık, 1968'de Fransa'da 10 milyon kişinin greve çıktığını ve o dönemki ülke nüfusunun 50 milyon olduğunu hatırlatarak bugün böyle bir tablonun söz konusu olmadığını söyledi. Sendikaların eylemlere destek verdiğini ancak onların da sistemin parçası olduğunu vurguladı. Uluslararası sermayenin güçlendiği bir ortamda ulusal düzeyde kazanım elde etmenin genel gerileyişi durdurmadığını belirterek "Bu eylemlerin bir şeyi değiştirmesi zor" dedi.

Sıkça Sorulan Sorular

Gazeteci Ahmetcan Uzlaşık'a göre Avrupa'daki eylemlerin ortak çıkış noktası nedir?

Uzlaşık, her ülkedeki eylemlerin farklı somut kıvılcımlarla başladığını ancak hepsinin Avrupa kapitalizminin yapısal çıkmazında buluştuğunu söyledi. AB'de imalat sanayisinin küçülmesi, refah devletinin tasfiyesi, artan savunma harcamaları ve ucuz enerji kaynaklarına erişimin kesilmesi bu çıkmazın temel bileşenleri olarak sıralandı.

Fransa'daki eylemler nasıl başladı ve kimler ön planda yer aldı?

Uzlaşık'a göre Fransa'daki olaylar Paris'in göçmen ağırlıklı, sosyoekonomik açıdan dezavantajlı bir banliyösündeki lisede başladı ve tüm ülkeye yayıldı. Eylemlerin ön saflarında göçmenler, gençler ile lise ve üniversite öğrencileri yer aldı. Öğrencilerin okurken geçinemediği ve yeni mezun işsizliğinin yüksek olduğu vurgulandı.

Uzlaşık, Melenchon'u neden "aşırı sol" olarak nitelendirmiyor?

Uzlaşık, Melenchon'un 32 yılını Sol Parti'de geçirdiğini ve parlamenter sisteme entegre olmuş bir siyaset izlediğini belirtti. Melenchon'un protestoları kanalize edip hükümete talep sunan, parlamento dışı çözüm aramayan bir figür olduğunu söyledi ve ona "aşırı sol" denmesinin sorgulanması gerektiğini vurguladı.

Avrupa'da "makbul" siyasetçi olmak için ne gerekiyor?

Uzlaşık'a göre Avrupa müesses nizamının beklentilerini karşılamak, özellikle Ukrayna'ya destek konusunda gerekli taahhütleri vermek, bir siyasetçinin "makbul" sayılmasının ön koşulu. Bu gereklilikleri yerine getiren isimlerin, köken itibarıyla ne kadar sağda olursa olsun merkez sağ olarak tanımlandığını söyledi.

Uzlaşık'a göre bu eylemler kalıcı bir değişim yaratabilir mi?

Uzlaşık, uluslararası sermayenin güçlendiği bir ortamda ulusal düzeyde kazanım elde etmenin genel gerileyişi durdurmadığını belirtti. Kalıcı bir değişim için önce AB düzeyinde bir karşıtlık geliştirilmesi gerektiğini söyleyen Uzlaşık, bütçe kısıtlamalarını dayatan yapının AB olduğunu vurguladı ve "Bu eylemlerin bir şeyi değiştirmesi zor" dedi.