Başar Başarır: 'Mutlu olmak için her şeyden vazgeçemeyiz, bu bir insan dengesi

Yazar Başar Başarır, yeni romanı Beni Bir Temiz Dövseler ile okuyucuyu tuhaf bir aileyle tanıştırıyor. Hikâyeye ilerledikçe şair Nâzım Hikmet, denizci Sadun Boro, fotoğrafçı ve grafiker Suavi Sonar gibi tanıdık simalar da dahil oluyor. Hüzünle mizahın bir arada soluklandığı roman, kapağıyla bile sürpriz yaratıyor. Başarır, kitabını ve ardındaki düşünce dünyasını anlattığı röportajda öfkenin yaratıcılıkla ilişkisinden Türkçe sevgisine, mutluluk anlayışından kitap kulüplerinin toplumsal işlevine kadar geniş bir yelpazede konuştu.

Öfke: Yaratıcılığın Yakıtı

\p>Başarır, mizahı yalnızca öfkeyle başa çıkmanın bir aracı olarak değil, hayata karşı genel bir tavır olarak tanımlıyor. "Fazla ciddiye almamak, kendini ve çevreyi çok kasmamak" diyor ve ekliyor: "Ama tabii ki yazıyorsanız, düşünüyorsanız birtakım meseleleriniz var ve onlar sizi bir şekilde kemirmeye devam ediyor. Sadece bir çeşit duvar örüyorsunuz araya."

Öfkenin kötü bir şey olmadığını, aksine yaratıcı bir güç taşıdığını vurgulayan Başarır, en büyük motivasyonunun hep öfke olduğunu belirtiyor: "Bir şeylere kızarak başlarım yazmaya." Romanı bitirdiğinde öfkeyle bağının değişip değişmediği sorusuna ise şu yanıtı veriyor: "Olmadı ama zehrinizi akıtıyorsunuz, bir ferahlama oluyor. Üstüne düşeni yapmış, edebiyat çerçevesinde söylenebilecekleri söylemiş olmanın verdiği bir rahatlama hissi oluyor. Ama bence öfkelerimizle varız zaten." Hafızanın da öfkeyle beslendiğini söyleyen yazar, kızgınlığını hemen unutabilen insanlara gıpta ettiğini itiraf ediyor; kendisinin ise bir şeye kızgınlığı varsa onu içinde taşımayı sürdürdüğünü anlatıyor.

Romanın Kahramanı Feridun ve Merakın Gücü

Romanda savrulan hayatlar var; zorluklarla boğuşan, dalgaların önünde sürüklenen karakterler. Başarır bu noktada bir deniz metaforuna başvuruyor: "Sakin suda herkes tekneyi götürür. Asıl dalga vurduğu, fırtına çıktığı zaman kaptanın mahareti belli oluyor." Bunu beceri ya da beceriksizlik çerçevesinde değil, insanın zorluklarla nasıl yüzleştiği bağlamında ele almak gerektiğini de ekliyor. Türkiye'nin özellikle son dönemde okumuş, donanımlı insanlarına hoyratça davrandığını da sözlerine katıyor.

Romanın kahramanı Feridun, "şimdiden ve buradan" memnun değil. Gadre uğramış, başına fenalıklar gelmiş biri olarak geçmişe açılan zaman kapılarından geçmeye çalışıyor. Başarır, Feridun'un bu tutumunu merak duygusuna tutunmak olarak yorumluyor: "Merak yayılan, bulaşıcı bir şeydir. Çoğu kez karşılıksızdır. Ama gene de bu saplantılar insanı hayatta tutuyor." Okuyucuya da bu merak zehrini bulaştırmayı amaçladığını söyleyen yazar, bunu başardığına dair ipucunu röportajda aldığını belirtiyor.

Nâzım Hikmet: Tabulaştırmaya Karşı İnsan Gerçekliği

Roman, hayatını kaybetmiş yazarlar ve şairler arasında Nâzım Hikmet'e de yer veriyor; şairin özel hayatına ilişkin ayrıntılar da sayfalar arasında kendine yer buluyor. Başarır, şiire olan tutkusunun bu romanı "içinden şiir geçen" bir yapıya büründürdüğünü söylüyor. Nâzım'a dair tarihi gerçeklere aykırı hiçbir şey yazmadığını, kurguladığı bölümlerin ise kendi Nâzım'ı olduğunu vurguluyor: "Nâzımla bir akşam yemeği bölümü, o benim Nâzımım. Beni var eden şair."

Nâzım Hikmet'in beş kez evlendiğini ve bu ilişkilerin hepsinin şiirlerine yansıdığını aktaran Başarır, şairin Münevver'e yazdığı sanılan şeyleri Vera'ya yazdığını, Piraye'den ayrılıp Münevver'e döneceğini umduğunu, yüz bulamayınca Piraye'ye büyük aşk mektupları gönderdiğini anlatıyor. Ardından şunu ekliyor: "Gelenek olarak Nâzım Hikmet bu memleketin çok önemli bir şairi olduğu için tabulaştırma eğilimi de oluyor. Sanatçıdan beklenen üst ahlak, her şeyi bilme ve doğru yapma hatası orada da kendini gösteriyor. Oysa yazar, şair, sanatçı da nihayetinde insan."

Türkçe Aşkı ve Kuşaklar Arası Dil Köprüsü

Romanda atasözleri, deyimler ve halk ağzı deyişlerin yoğun biçimde yer alması, Başarır'ın Türkçeyle kurduğu derin bağın yansıması. "Ben Türkçeye hastayım, âşığım" diyen yazar, geçmişteki güzelliklerin yitirildiğini düşündüğü için onları yazdıklarında tutup getirmeye çalıştığını belirtiyor. Öte yandan bunun herkese göre olmayabileceğini de kabul ediyor: "Kimisi için fazla olabilir, kimisi için beğenilmez de olabilir. Herkes başka bir Türkçe konuşuyor."

Bu kuşak farkını romanda bilinçli biçimde işlediğini anlatan Başarır, Pelin karakterinde bugünkü Türkçeyi kullandığını söylüyor; karakterin "Enişte birey" gibi ifadeler kullandığını aktarıyor. Bu karakteri yazarken 23 yaşındaki kızı Hazan'dan destek aldığını da paylaşıyor: "O da önerilerde bulundu. Zaten söylediği benim bilmediğim bir sürü lafı sonradan kullanıyorum."

Mutluluk, Memnuniyet ve Ekranlardan Uzaklaşma

Romanda Feridun'un iç sesinin "Şu dünyada mutluluk bir hayalden ibareti" sözleri, Başarır'ı mutluluk üzerine düşünmeye itiyor. "Mutluluk peşinde koşarak bir hayat geçirmek kadar güzel bir şey yok" diyen yazar, ancak bunu ilkelerden, değerlerden ve prensiplerden taviz vererek yapmanın mümkün olmadığını vurguluyor: "Mutlu olmak için her şeyden vazgeçemeyiz. O bir insan dengesi. Ben mutlu olacağım diye onu bunu dolandırmam."

Mutluluğun kolektif bir boyutu olduğunu düşünen Başarır, tek başına mutluluğun zor olduğunu söylüyor. Buna karşın bireysel memnuniyetin mümkün olduğunu belirtiyor: "İnsanlar yaptıkları kadar, yapmadıklarıyla da varlar. Bazı şeyleri yapmayacaksın. Onu yapmamak memnuniyet, hatta mutluluk kaynağı olabilir. Yaptıklarından utanarak yaşamak zor bir şey."

Dijital dünyaya dair de sert bir saptama yapıyor Başarır. Bir araştırmaya atıfla günlük kullanılan kelime sayısının 300'ün altına düştüğünü aktarıyor ve "uçuş moduna" ihtiyaç duyulduğunu söylüyor: "Telefonları, interneti, hatta mümkünse modemi, ekranların tamamını kapatıp kendimizi okumaya, bilmediğimiz şeyleri öğrenmeye, anlamadığımız insanları anlamaya, hissedemediğimiz duygularla temas etmeye götürmemiz lazım. Kitaplar fişi çekilmiş cihazlar gibi boş ekranlar vermez bize."

Kitap okumanın sosyal medyada trend haline gelmesini ise olumsuz karşılamıyor. Sosyal medyanın büyük bölümünü çöp, yalan ve manipülasyon olarak nitelendirirken konu kitap olduğunda yüzünde gülümseme oluştuğunu söylüyor. Kitap kulüplerine de itirazı yok: "İnsanlar bir araya gelip kitap konuşuyorlar. Büyük bir kısmının nedeninin sosyal temas açlığı olduğunu düşünüyorum. İnsanlar kaliteli sohbeti nerede bulacaklar ki? Kitap kulüplerine o yüzden gidiyorlar."

Sıkça Sorulan Sorular

'Beni Bir Temiz Dövseler' romanında hangi tanıdık isimler yer alıyor?

Romanda şair Nâzım Hikmet, denizci Sadun Boro ve fotoğrafçı-grafiker Suavi Sonar gibi tanıdık simalar hikâyeye dahil oluyor. Bunların yanı sıra hayatını kaybetmiş yazarlar ve şairler de roman kahramanları arasında yer alıyor.

Başar Başarır öfkeyi yazarlıkla nasıl ilişkilendiriyor?

Başarır, öfkenin kötü değil yaratıcı bir şey olduğunu söylüyor. En büyük motivasyonunun hep öfke olduğunu belirten yazar, bir şeylere kızarak yazmaya başladığını ve yazmayı bitirince öfkesi değişmese de bir ferahlama yaşandığını anlatıyor.

Yazar Nâzım Hikmet'i romanda nasıl ele aldı?

Başarır, Nâzım Hikmet'e dair tarihi gerçeklere aykırı hiçbir şey yazmadığını belirtiyor. Kurguladığı bölümler, örneğin Nâzım'la bir akşam yemeği sahnesi, kendi yorumunu yansıtıyor. Nâzım'ın beş evliliğini ve bu ilişkilerin şiirlerine yansımasını aktarırken sanatçıların tabulaştırılmasını da eleştiriyor.

Başarır romanını yazarken kızından nasıl yararlandı?

Yazar, Pelin karakterini oluştururken 23 yaşındaki kızı Hazan'dan destek aldığını söylüyor. Kızının önerdiği ve kendisinin bilmediği pek çok güncel ifadeyi sonradan yazdıklarında kullandığını aktarıyor.

Başarır kitap kulüpleri ve okuma trendine nasıl bakıyor?

Başarır, kitap okumanın sosyal medyada trend olmasını olumsuz karşılamıyor. Kitap kulüplerini ise insanların kaliteli sohbet arayışının ve sosyal temas açlığının bir yansıması olarak değerlendiriyor; bu kulüplerin yalnızlığı gidermek ve aynı kafada insanlarla tanışmak için önemli bir işlev gördüğünü söylüyor.