Kırşehir'de Işık Kirliliği Haritası Çıkarıldı: Cacabey Medresesi'nde Endişe Verici Ölçüm

Kırşehir Belediyesi'nin daveti üzerine kente gelen Bilim ve Amatör Astronomi Kulübü Derneği (BAAK) uzmanları, kentin ışık kirliliği düzeyini belirlemek ve karanlık gökyüzü potansiyelini değerlendirmek amacıyla kapsamlı bir saha çalışması gerçekleştirdi. İki gün süren arazi incelemeleri sonucunda kent merkezinde ve çevresindeki çeşitli noktalarda ölçümler yapıldı; elde edilen veriler hem endişe verici bulgular hem de gelecek vadeden potansiyel alanlar ortaya koydu.

Belediye Başkan Yardımcısı Nazım Köksal ile belediye çalışma grubunun yanı sıra BAAK Derneği Başkanı Cem Özkan, Canan Bilgi ve Atila Tınkılıç'ın katılımıyla yürütülen çalışmalarda SQM cihazları kullanıldı. Ölçümler, kent üzerindeki gökyüzünün ışık kirliliği nedeniyle belirgin biçimde aydınlandığını ortaya koydu.

Cacabey Medresesi'nde 17,70 mag/arcsec² Değeri Kayıt Altına Alındı

Belediye Başkanı Selahattin Ekicioğlu, çalışmalara ilişkin yaptığı değerlendirmede tarihi Cacabey Gökbilim Medresesi'nde elde edilen ölçüm sonucuna özellikle dikkat çekti. Ekicioğlu, 11 Eylül 2026 tarihinde SQM cihazıyla gerçekleştirilen ölçümde 17,70 mag/arcsec² değerinin kaydedildiğini belirterek bu sonucun düşündürücü olduğunu vurguladı.

Ekicioğlu, konuşmasında şu ifadelere yer verdi: "Bilindiği üzere Cacabey Gökbilim Medresesi, Türklerin bilim tarihindeki öncülüğünün köklü sembollerinden biridir. 800 yıl önce bu topraklarda gökyüzü gözlemi yapılmış olması, kültürümüz adına büyük bir gurur kaynağıdır. Ancak atalarımızın gök cisimlerini incelediği bu tarihi medresede, ışık kirliliği ölçümünde 17,70 mag/arcsec² gibi düşündürücü bir değer kaydedilmiştir. Günümüz modern kent yaşamının bir sonucu olarak tüm yerleşim yerlerinde görülen bu yoğun ışık kirliliğinin, tarihi Gökbilim Medresesi'nde gökyüzünde sadece birkaç parlak yıldızın seçilebildiği bir gece görünüme sebebiyet vermesi konunun önemini ortaya koymaktadır."

Arazi İncelemeleri: Hangi Alanlar Karanlık Gökyüzü Parkı Olabilir?

Uzmanlar iki günlük saha çalışması kapsamında kentin farklı noktalarını inceleyerek her birinin potansiyelini değerlendirdi.

Kentin kuzeyindeki Maden Çukuru ve çevresinde gerçekleştirilen incelemelerde, bölgenin coğrafi açıdan park kurulmasına elverişli olduğu ancak kent ışıklarının yansımaları nedeniyle karanlık değerlerinin Karanlık Gökyüzü Parkı standardına henüz ulaşmadığı saptandı. Bununla birlikte alanın bir Kent Gökyüzü Parkı olarak değerlendirilebileceği belirlendi.

Kırşehir'in doğusunda yer alan Cinli Höyük ve Seyfe Gölü yakınlarında ise tablo daha umut verici çıktı. Bu noktalarda yapılan ölçümlerde ışık kirliliği değerlerinin uluslararası park standartlarına yakın olduğu görüldü. Çevredeki ışık kaynaklarının rehabilitasyon projeleriyle giderilmesi halinde bu alanların standart değerlere taşınabileceği ve orta vadede uluslararası bir Karanlık Gökyüzü Parkı'nın hayata geçirilebileceği değerlendirildi.

Arazi çalışmalarının bir diğer dikkat çekici boyutu ise 12 Eylül Cumartesi günü Kervansaray Dağ sıralarının tepe noktalarında gerçekleşti. Karanlık Gökyüzü Parkı arayışları sırasında keşfedilen taş örme yapıların kral mezarları ve gökyüzü tapınakları olabileceği değerlendirildi; bu bulgu bölgenin zengin kültürel mirasına ilişkin yeni bir veri olarak kayıt altına alındı.

Işık Kirliliğiyle Mücadelede Kısa ve Orta Vadeli Stratejiler

BAAK uzmanları, ışık kirliliğinin büyük yatırımlar gerektirmeksizin doğru ve bilinçli uygulamalarla azaltılabilecek bir çevre sorunu olduğunu vurguladı. Kısa vadede belediyenin sorumluluğundaki parklarda aydınlatma armatürlerinin doğru yönlendirilmesi, aşırı aydınlatmadan kaçınılması ve ihtiyaç dışı ışık kaynaklarının sınırlandırılmasıyla önemli iyileşme sağlanabileceği ifade edildi.

Orta vadede ise DarkSky International kriterlerine uygun "Kentsel Gece Gökyüzü Yeri" (Urban Night Sky Places) tescilinin alınması hedefleniyor. Uzmanlar, Kentsel Gece Gökyüzü Yerlerinin Karanlık Gökyüzü Parklarından farklı olarak ışık kirliliğinin yoğun olduğu kentlerde bile gökyüzünün korunmasına ve gözlemlenmesine imkân tanıdığını belirtti.

Ekicioğlu'nun açıklamalarında da yer alan genel çerçeveye göre ışık kirliliği, insan sağlığına, doğaya ve ekosisteme ciddi zararlar veren kritik bir çevre sorunu olarak tanımlanıyor. Gelişmiş ülkelerin bu tehdide karşı karanlık gökyüzü parkları kurarak mücadele ettiği, uluslararası alanda ise DarkSky International'ın bu parkların tescilinde öncü rol oynadığı belirtildi. Türkiye'de de yerel yönetimlerin öncülüğünde benzer girişimlerin arttığı ve bu girişimlerin Sanayi Bakanlığı tarafından stratejik önemde görüldüğü, kalkınma ajanslarınca da desteklendiği aktarıldı.

Kent Konseyi ile Teleskop Fikri de Masaya Yatırıldı

Çalışmalar yalnızca arazi ölçümleriyle sınırlı kalmadı. Kırşehir Kent Konseyi Başkanı Müfit Göçen ve yetkilileriyle gerçekleştirilen toplantılarda, Cacabey Gökbilim Medresesi'nin bilimsel mirasını yaşatmak amacıyla halkın kullanımına açık kalıcı bir teleskop kurulması fikri de değerlendirildi.

BAAK uzmanları, uluslararası sertifikasyon sürecinde teknik altyapının yanı sıra toplumsal bilinç ve kararlı bir yerel yönetim anlayışının da belirleyici olduğunu vurguladı. Kırşehir Belediyesi'nin bu vizyonu hayata geçirebilecek öncü bir potansiyele sahip olduğu ifade edildi.

24 Ekim'de "Halk-Bilim Buluşması" Düzenlenecek

BAAK tarafından 24 Ekim Cumartesi günü bir "Halk-Bilim Buluşması" etkinliği düzenlenecek. Etkinlik, Ordinaryüs Prof. Dr. Aydın Sayılı'nın 1947 yılında Cacabey Medresesi'nde gerçekleştirdiği rasat kuyusu kazısından ilham alınarak planlandı.

Gökyüzü gözlemleri, atölyeler ve söyleşilerden oluşacak etkinliğin iki temel amacı bulunuyor: Kırşehir'de bilim ve astronomi bilincini güçlendirmek ve ışık kirliliğiyle mücadele konusunda toplumsal farkındalık oluşturmak. Etkinliğe tüm vatandaşlar davet edildi.

Sıkça Sorulan Sorular

Cacabey Gökbilim Medresesi'nde ölçülen ışık kirliliği değeri nedir ve ne anlama gelir?

11 Eylül 2026 tarihinde SQM cihazıyla gerçekleştirilen ölçümde Cacabey Gökbilim Medresesi'nde 17,70 mag/arcsec² değeri kaydedildi. Belediye Başkanı Selahattin Ekicioğlu bu değerin düşündürücü olduğunu belirterek söz konusu ışık kirliliği düzeyinin tarihi medresede geceleri gökyüzünde yalnızca birkaç parlak yıldızın seçilebildiği bir görünüme yol açtığını ifade etti.

Kırşehir'de Karanlık Gökyüzü Parkı kurulması için en uygun alanlar hangileridir?

Yapılan saha çalışmalarına göre Cinli Höyük ve Seyfe Gölü yakınları, ışık kirliliği değerlerinin uluslararası park standartlarına en yakın olduğu noktalar olarak öne çıktı. Çevredeki ışık kaynaklarının rehabilitasyon projeleriyle giderilmesi halinde bu alanların orta vadede uluslararası Karanlık Gökyüzü Parkı statüsüne kavuşabileceği değerlendirildi. Maden Çukuru bölgesi ise Karanlık Gökyüzü Parkı için henüz yeterli olmamakla birlikte Kent Gökyüzü Parkı olarak değerlendirilebilecek bir alan olarak belirlendi.

"Halk-Bilim Buluşması" etkinliği ne zaman ve hangi içeriklerle düzenlenecek?

BAAK tarafından organize edilen "Halk-Bilim Buluşması", 24 Ekim Cumartesi günü gerçekleştirilecek. Etkinlik gökyüzü gözlemleri, atölyeler ve söyleşilerden oluşacak olup tüm vatandaşlara açık tutulacak. Etkinlik, Ordinaryüs Prof. Dr. Aydın Sayılı'nın 1947 yılında Cacabey Medresesi'nde yaptığı rasat kuyusu kazısından ilham alınarak planlandı.

Kervansaray Dağ sıralarında keşfedilen tarihi kalıntılar nelerdir?

Arazi çalışmaları sırasında 12 Eylül Cumartesi günü Kervansaray Dağ sıralarının tepe noktalarında taş örme yapılar keşfedildi. Uzmanlar bu yapıların kral mezarları ve gökyüzü tapınakları olabileceğini değerlendirdi. Söz konusu bulgu, bölgenin zengin kültürel mirasına işaret eden yeni bir veri olarak kayıt altına alındı.

Kırşehir'de ışık kirliliğini azaltmak için önerilen kısa vadeli adımlar nelerdir?

Uzmanlar, belediyenin sorumluluğundaki parklarda aydınlatma armatürlerinin doğru yönlendirilmesini, aşırı aydınlatmadan kaçınılmasını ve ihtiyaç dışı ışık kaynaklarının sınırlandırılmasını kısa vadeli çözüm stratejileri olarak önerdi. Bu adımların büyük yatırımlar gerektirmeksizin hayata geçirilebileceği ve önemli iyileşme sağlayabileceği belirtildi.