Yapay Zekâyla Çekilen 'Uyuyan Kadın', Cottbus Film Festivali Ana Yarışmasına Girdi: Yönetmen Gizem Avcıoğlu Anlatıyor

Yurt dışında Vikki Bardot adıyla tanınan yönetmen Gizem Avcıoğlu'nun yapay zekâ desteğiyle ürettiği Uyuyan Kadın filmi, Avrupa'nın köklü sinema organizasyonlarından biri olan Cottbus Film Festivali'nin ana yarışma bölümüne seçildi. Bu seçilim, söz konusu festivalin ana yarışmasına kabul edilen ilk yapay zekâ üretimi film olma özelliğini taşıyor. Avcıoğlu, hem filmin üretim sürecini hem de yapay zekânın sinema sanatı üzerindeki dönüştürücü etkilerini kapsamlı bir röportajda paylaştı.

Sinemanın Geride Kaldığı Hissiyle Başlayan Yolculuk

Avcıoğlu, yapay zekâyla film üretme kararının arka planını anlatırken sevdiği yönetmenlerden Krzysztof Kieślowski'nin bir benzetmesine başvurdu. Kieślowski, sinemayı bıraktığını açıklarken kültürü bir trene, sinemayı da onun vagonlarından birine benzetmiş; bu trenin çok yavaş ilerlediğini, uygarlığın treninin ise hızla uzaklaştığını söylemişti. Avcıoğlu da benzer bir duyguyu paylaştığını belirterek insanlığın yaşadığı hızlı dönüşüme kıyasla sinemanın çağın ruhunu yakalamakta zorlandığını düşündüğünü ifade etti.

Sinema sektöründe yaklaşık 15 yıl film alımları alanında çalışan Avcıoğlu, hepsi birbirine benzeyen ve aynı anlatı kalıplarına sıkışmış filmlerden sıkıldığı için bu işi bıraktığını söyledi. Eşi Alkan Avcıoğlu ile birlikte yapay zekânın sanatsal potansiyelini fark ederek kendi filmlerini üretmeye karar verdiklerini aktardı. Beş yıldır yapay zekâyla video, resim ve film çalışmaları yaptığını belirten Avcıoğlu, Uyuyan Kadın üzerinde iki yılı aşkın süredir çalıştığını ve filmin Georges Perec'in Uyuyan Adam adlı eserinden ilhamla yola çıktığını açıkladı.

50 Binden Fazla Görüntüden Oluşan İki Yıllık Emek

Film, 50 binden fazla görüntü havuzundan oluşuyor ve iki yıllık bir çalışma sürecinin ürünü. Avcıoğlu, 2024 yazından bu yana renk paletinden alan derinliğine, görsel dokuya kadar istediği sinematografiyi elde etmek için çeşitli denemeler yaptığını anlattı. Sahneleri tek tek, resim resim ürettiği için sürprizlere fazla yer kalmadığını söylese de yapay zekânın kendine özgü kusurlarının zaman zaman karakterleri gerçekçilikten uzaklaştırıp yapay ve robotik bir görünüme büründürdüğünü belirtti. Normalde kusur sayılabilecek bu detayların filmde anlatılan meseleye bu denli iyi uyması kendisini şaşırttığını da ekledi.

Avcıoğlu, yapay zekâyı yaratıcı sürecin bir yazarı olarak değil, yalnızca bir üretim aracı olarak konumlandırdığını vurguladı. Fırça, kamera ya da bilgisayardan farkı olmadığını ifade ederek görüntüden sese kadar her şeyin kendi estetik tercihlerine göre şekillendiğini anlattı. Bu yaklaşımın yapay zekâyı auteur sinemasına son derece uygun bir araç hâline getirdiğini de sözlerine ekledi.

Gerçeklik, Kurmaca ve Hafıza Arasındaki Sınırlar

Filmin kavramsal çerçevesini açıklarken Avcıoğlu, ilham aldığı romandaki karakterin dünyadan uzaklaşarak kayıtsızlaştığına dikkat çekti. Bugünün insanının ise tam tersine, dünyayla sürekli bağlantıda kalarak aynı kayıtsızlığa sürüklendiğini; her şeye bakıp giderek hiçbir şey görmediğini söyledi. Gerçek gibi görünen ama gerçekte var olmayan görüntüler üreten yapay zekânın, çağın bu ruh halini anlatmak için son derece uygun bir araç olduğunu vurguladı.

Filmde gerçeklik, kurmaca ve hafıza arasındaki sınırları belirsizleştirerek bu katmanları iç içe geçirdiğini anlatan Avcıoğlu, günlerin birbirine benzediği ve zamanın ayırt edilemez hâle geldiği rüyamsı dünya için yapay zekânın sentetik estetiğinin tam aradığı şey olduğunu belirtti. Konservatuvar ve sinema geçmişinin ürettiği anlatıların alt metinlerini şekillendirmede belirleyici rol oynadığını da ifade eden Avcıoğlu, yapay zekâ çağında sanatçının teknik becerisinden çok entelektüel ve estetik birikiminin önem kazanacağını savundu. Araçların her şeyi üretebileceğini ancak bir bakış açısı geliştiremeyeceğini, stil, özgünlük ve dünya görüşünün sanatçının kendisinden gelmek zorunda olduğunu da sözlerine ekledi.

Festivaller Hâlâ Yeni Teknolojiyle Nasıl Yüzleşeceğini Bilemiyor

Yapay zekâyla üretilen kalitesiz kısa içeriklerin yaygınlaştığı ve bu araçlara yönelik ön yargının güçlü olduğu bir dönemde ana yarışmaya seçilmekten duyduğu memnuniyeti dile getiren Avcıoğlu, festivallerin ve sinema çevrelerinin hâlâ bu yeni teknolojiden çekindiğini ve ona nasıl yaklaşacaklarını bilemediklerini söyledi. Sanatı eserin kendisiyle değil, kullanılan teknolojik araçla ya da üretim süreciyle değerlendirmenin bir yanılgı olduğunu vurguladı.

Yapay zekâ sinemasının tarihsel süreçteki konumuna dair soruya ise şu yanıtı verdi: Henüz en başındayız, en şiddetli itirazların yükseldiği aşamadayız. Zamanında sesin ve rengin sinemayı bozacağını, televizyonun sinemayı öldüreceğini, CGI'ın ya da dijital kameraların sinema sanatını bitireceğini söyleyenler vardı. Şimdi de yapay zekâya karşı çıkmak, hatta onu küçümsemek bir erdem gibi görülüyor. Oysa sanat dalları yeni araçlarla, akımlarla ve ifade biçimleriyle dönüşemedikleri zaman asıl o zaman ölmeye başlıyor. Avcıoğlu bu noktada Lumière Kardeşler'in ilk film gösterimlerini yaptığı döneme benzetme yaparak o dönemde de hareketli görüntülerin bir gün Tarkovski, Kubrick veya Lynch gibi yönetmenlerin elinde bambaşka sinema dillerine dönüşeceğinin öngörülemediğini hatırlattı.

Bağımsız Üretim ve Maliyet Avantajı

Yapay zekâyla üretilen filmlerin geleneksel yöntemlerle çekilen filmlere kıyasla çok daha düşük maliyetli olduğunu doğrulayan Avcıoğlu, kendi filminin geleneksel anlamda hikâye anlatan bir yapım olmadığı için bu konuda iyi bir referans sayılamayacağını belirtti. Bununla birlikte projenin tamamen bağımsız biçimde hayata geçirildiğini; hiçbir kurumdan fon ya da destek alınmadığını, başka yapımcılarla ortaklık kurulmadığını vurguladı. Bu bağımsızlığın, yalnızca piyasanın beklentilerinden değil sinema sektörünün ve kültürünün kökleşmiş yapılarından da özgür düşünme ve üretme imkânı tanıdığını aktardı.

Genel değerlendirmesinde ise geleneksel sinemanın birbirine benzeyen senaryolar, kendini tekrarlayan formüller ve kalıplaşmış çekim teknikleriyle yoluna devam etmekte direnirse oyunun kurallarının tamamen değişeceğini vurguladı. Yapay zekânın sunduğu düşük üretim maliyetlerinin izleyiciye yansıyabileceğini ve yapay zekâ üretimi filmlerin bilet fiyatlarının geleneksel yapımlara kıyasla çok daha ucuz olabileceğini de ifade etti. Bir sonraki projesinde de yapay zekâ odaklı estetiği sürdüreceğini belirten Avcıoğlu, gelecek için not aldığı hibrit projelerinin de bulunduğunu sözlerine ekledi.

Sıkça Sorulan Sorular

Uyuyan Kadın filmi hangi festivalde ana yarışmaya seçildi?

Gizem Avcıoğlu'nun yapay zekâ desteğiyle ürettiği Uyuyan Kadın, Avrupa'nın köklü sinema organizasyonlarından biri olan Cottbus Film Festivali'nin ana yarışma bölümüne seçildi. Bu, söz konusu festivalin ana yarışmasına kabul edilen ilk yapay zekâ üretimi film olma özelliğini taşıyor.

Film kaç görüntüden oluşuyor ve üretim süreci ne kadar sürdü?

Uyuyan Kadın, 50 binden fazla görüntü havuzundan oluşuyor. Avcıoğlu, film üzerinde iki yılı aşkın süredir çalıştığını ve 2024 yazından bu yana renk paleti, alan derinliği ve görsel doku gibi sinematografi unsurları üzerinde çeşitli denemeler yaptığını belirtti.

Gizem Avcıoğlu yapay zekâyı yaratıcı süreçte nasıl konumlandırıyor?

Avcıoğlu, yapay zekâyı yaratıcı sürecin bir yazarı olarak değil, yalnızca bir üretim aracı olarak tanımlıyor. Fırça, kamera ya da bilgisayarla aynı işlevi gördüğünü söyleyen Avcıoğlu, görüntüden sese kadar her unsurun kendi estetik tercihlerine göre şekillendiğini ve yapay zekânın auteur sinemasına çok uygun bir araç olduğunu vurguluyor.

Filmin edebi ilham kaynağı nedir?

Uyuyan Kadın, Fransız yazar Georges Perec'in Uyuyan Adam adlı eserinden ilhamla yola çıkıyor. Avcıoğlu, romandaki karakterin dünyadan uzaklaşarak kayıtsızlaştığı temasını, bugünün insanının sürekli bağlantıda kalarak aynı kayıtsızlığa sürüklendiği çağdaş bir perspektife taşıdığını anlattı.

Uyuyan Kadın herhangi bir kurumdan fon veya destek aldı mı?

Hayır. Avcıoğlu, projenin tamamen bağımsız biçimde hayata geçirildiğini, hiçbir kurumdan fon ya da destek alınmadığını ve başka yapımcılarla ortaklık kurulmadığını açıkladı. Bu bağımsızlığın estetik ve anlatısal tercihlerde özgür düşünme imkânı tanıdığını vurguladı.