Osmanlı'da parmak iziyle çözülen ilk cinayet: 1918'de Tahtakale'deki gaz lambası katili ele verdi

1918 yılı, Osmanlı İmparatorluğu için Birinci Dünya Savaşı'nın son ve en ağır dönemiydi. Dört yıldır süren savaşın yarattığı ekonomik sıkıntılar İstanbul'un her köşesinde hissedilirken, şehrin ticaret merkezi Eminönü'ndeki Tahtakale semtinde hayat olağan seyrinde akmaya devam ediyordu. Dar sokakları, depoları, hanları ve dükkanlarıyla gündüzleri hareketli olan bu semt, akşam saatlerinde sessizliğe bürünüyor; iş yerlerinin güvenliği gece bekçilerine kalıyordu. İşte bu ortamda, Tahtakale'deki bir ticarethanede işlenen bir cinayet, Osmanlı polisinin bilimsel suç aydınlatma tarihinde dönüm noktası olacaktı.

Sabuncu Dükkânında Kan Donduran Bir Sabah

18 Ocak sabahı, Tahtakale'de Aris adlı kişiye ait sabuncu dükkânına gelen çalışanlar korkunç bir manzarayla karşılaştı. Dükkânın gece bekçisi Kiyos, kanlar içinde yerde yatıyordu. Çevredeki esnaf da çalışanların bağırışları üzerine olay yerine koştu. Kiyos bıçaklanarak öldürülmüştü. Durum derhal Emniyeti Umumiye Müdürlüğü'ne bildirildi.

Olay yerine intikal eden polis ekipleri, ticarethanede araştırma başlattı. Bekçinin vücudundaki bıçak yaraları, ölümün bir saldırı sonucunda meydana geldiğini açıkça gösteriyordu. Ancak cinayeti gören tek bir tanık bile yoktu. Polis, saldırganın dükkânda ne aradığını ve cinayetin neden işlendiğini belirlemeye çalışırken iş yerindeki para ile değerli eşyaların hedef alınmış olabileceği ihtimali de soruşturma kapsamında değerlendirildi.

Görgü Tanığı Yok, İzler de Yok mu?

Polisin ilk başvurduğu yöntem, çevredeki diğer iş yerlerinde görev yapan bekçilerin ifadelerini almaktı. Ne var ki hiç kimse o gece ne bir ses duymuş ne de olay yerinden kaçan birini görmüştü. Soruşturma tıkanma noktasına gelmişti.

Tam bu noktada Eminönü Komiserliği'nden bir yetkili farklı bir ihtimali gündeme taşıdı: Saldırgan olay yerinde parmak izi bırakmış olabilirdi. Birkaç yıl önce kurulan Daktiloskopi Şube Reisliği'ne haber verildi. Bu birim, ilerleyen yıllarda Türk polisinin olay yeri inceleme çalışmalarının temel taşlarından biri haline gelecekti.

Gaz Lambasındaki Üç İz Her Şeyi Değiştirdi

Olay yerine Emniyeti Umumiye Müdüriyeti İstihbarat Müdür Muavinliği'nden Daktiloskopi Şube Reisliği'ne atanmış Yusuf Cemil Bey geldi. Osmanlı polisinin parmak izi inceleme yönteminde uzmanlaşmış öncü isimlerden biri olan Yusuf Cemil Bey, saldırganın dokunmuş olabileceği nesneleri tek tek incelemeye başladı.

Dükkândaki eşyalar arasında özellikle dikkat çeken bir nesne vardı: İş yerini aydınlatmak için kullanılan gaz lambası. Yusuf Cemil Bey, lambanın cam yüzeyini incelediğinde parmak izleri bulunduğunu fark etti. Bu izlerin cinayetle bağlantılı olup olmadığı henüz bilinmiyordu; ancak lambanın olay sırasında kullanılmış olması ihtimali, izleri soruşturma açısından kritik hale getirdi. Dönemin kriminal inceleme yöntemleri uygulanarak yüzeydeki izler belirginleştirildi ve karşılaştırmaya elverişli biçimde kayıt altına alındı. Toplamda üç parmak izi tespit edilmişti.

Arşivle Karşılaştırma ve Şüpheliye Ulaşma

Osmanlı polisinde parmak izi incelemeleri 1910'lu yıllarda kurumsallaşmaya başlamıştı. İstanbul Polis Müdüriyeti bünyesindeki daktiloskopi biriminde, daha önce parmak izi alınmış kişilere ait kayıtlar tutuluyordu. Yusuf Cemil Bey, gaz lambasından elde ettiği izleri bu arşivle karşılaştırmaya koyuldu.

Dönemin koşullarında bu işlem bilgisayarlı sistemlerle değil, parmak izlerindeki çizgiler, kıvrımlar ve çatallanma noktaları gibi ayırt edici özellikler elle incelenerek yapılıyordu. Bu nedenle karşılaştırma günler sürebildi. Uzun süren araştırmanın sonunda gaz lambasındaki izlerle arşivdeki bir kişinin parmak izleri arasında eşleşme tespit edildi. Bu kişi, daha önce polis kayıtlarına girmiş olan Mano'ydu.

Parmak izi eşleşmesinin ardından polis Mano hakkında araştırma başlattı ve öldürülen gece bekçisi Kiyos'u tanıdığı öğrenildi. Soruşturma artık yepyeni bir boyut kazanmıştı: Polis, kimliği belirsiz bir izi araştırmıyordu; olay yerindeki gaz lambasına dokunduğu değerlendirilen ve maktulü de tanıyan somut bir şüpheliye ulaşmıştı.

İtiraf ve Mahkûmiyet

Yakalanan Mano, ilk sorgusunda suçlamaları kesinlikle reddetti. Olay gecesi Tahtakale'deki ticarethaneye hiç gitmediğini öne sürdü. Ancak polisin elinde güçlü bir delil vardı: Cinayetin işlendiği dükkânın gaz lambasındaki parmak izleri, Mano'ya ait kayıtlarla örtüşüyordu.

Sorgu sırasında Mano'ya inceleme sonuçları gösterildi ve gitmediğini söylediği olay yerindeki gaz lambasında parmak izinin nasıl bulunduğunu açıklaması istendi. Mano büyük şaşkınlık yaşadı; daha önce yakalandığında kendisinden parmak izi alındığını o an hatırladı. Savunması çöktü ve ifadesi değişti.

Sorgunun ilerleyen aşamasında Mano, gece bekçisi Kiyos'u öldürdüğünü itiraf etti. Verdiği ifadeye göre cinayetin nedeni paraydı. Ticarethanedeki paraları ele geçirmek amacıyla dükkâna giden Mano, içeride Kiyos'un bulunduğunu görünce onu tanıdığını ve geride tanık bırakmamak için cinayeti işlediğini söyledi. Görgü tanığının bulunmadığı bu cinayet, olay yerindeki gaz lambasından alınan parmak izi sayesinde çözülmüş oldu.

Mano adli makamlara teslim edildi, tutuklama kararı verildi ve dava mahkûmiyetle sonuçlandı. Tahtakale Cinayeti, Osmanlı polisinin parmak izi incelemesini bir cinayet soruşturmasında kullanarak şüpheliye ulaştığı ilk olaylardan biri olarak tarihe geçti. Bu davayı diğer cinayet dosyalarından ayıran en belirgin özellik, katilin kimliğine görgü tanığının ifadesiyle değil, olay yerinde bırakılan fiziksel bir izin bilimsel incelemesiyle ulaşılmasıydı.

Türk Polisinde Daktiloskopinin Öncüsü: Yusuf Cemil Bey

Tahtakale Cinayeti'nin çözülmesinde kilit rol oynayan Yusuf Cemil Bey, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan Türk polis teşkilatının bilimsel yöntemlerle tanışmasında öncü isimlerden biri olarak kabul edilmektedir. 1900'lü yılların başında Avrupa'da suç soruşturmalarında parmak izinin kimlik tespitinde kullanılabileceği anlaşılmış ve polis teşkilatları bu yöntemi benimsemeye başlamıştı. Osmanlı Devleti de bu gelişmeleri kendi polis teşkilatına kazandırmak amacıyla çalışmalar yürütüyordu.

Bu çerçevede Yusuf Cemil Bey, parmak izi inceleme yöntemlerini öğrenmesi amacıyla Fransa'ya gönderildi. Paris'teki eğitimi sırasında parmak izlerinin sınıflandırılması, kayıt altına alınması ve kimlik tespitinde kullanılması üzerine çalışmalar yaptı; özellikle Galton-Henry sistemi olarak bilinen sınıflandırma yöntemini öğrendi. İstanbul'a döndükten sonra edindiği bilgileri Osmanlı polis teşkilatında uygulamaya koydu.

Resmî kayıtlara göre 17 Eylül 1910 tarihinde İstanbul Polis Müdüriyeti bünyesinde Daktiloskopi Şube Reisliği kuruldu. Emniyeti Umumiye Müdüriyeti İstihbarat Müdür Muavini sıfatıyla Yusuf Cemil Bey bu birimin kuruluşunda görev aldı ve ilk yöneticisi oldu. Şubenin faaliyete geçmesiyle parmak izlerinin sistemli biçimde alınması, sınıflandırılması ve saklanması mümkün hale geldi; suç soruşturmalarında fiziksel delillerden yararlanmanın önü açıldı.

Yusuf Cemil Bey'in katkıları bununla sınırlı kalmadı. 1912 yılından itibaren Polis Mektebinde daktiloskopi dersleri vererek bu yöntemin polis teşkilatında yaygınlaşmasına zemin hazırladı. Polislere parmak izlerinin nasıl alınacağını, sınıflandırılacağını ve olay yerindeki izlerin kayıtlarla nasıl karşılaştırılacağını öğretti. Bu çalışmalar sayesinde parmak izi incelemesi, bireysel bilgi ve deneyime dayalı bir uygulamadan çıkarak polis teşkilatında öğretilen teknik bir uzmanlık alanına dönüştü.

Sıkça Sorulan Sorular

Tahtakale Cinayeti ne zaman ve nerede işlendi?

Cinayet, 18 Ocak 1918 tarihinde İstanbul'un Eminönü ilçesine bağlı Tahtakale semtinde, Aris adlı kişiye ait sabuncu dükkânında işlendi.

Cinayeti kim işledi ve nasıl yakalandı?

Cinayet, daha önce polis kayıtlarına girmiş olan Mano tarafından işlendi. Mano, olay yerindeki gaz lambasının cam yüzeyinde bulunan üç parmak izinin arşivdeki kayıtlarıyla eşleştirilmesi sonucunda tespit edildi ve yakalandı.

Parmak izi incelemesini kim yürüttü?

İncelemeyi, Emniyeti Umumiye Müdüriyeti İstihbarat Müdür Muavinliği'nden Daktiloskopi Şube Reisliği'ne atanan Yusuf Cemil Bey yürüttü. Yusuf Cemil Bey, Osmanlı polisinin parmak izi yönteminde uzmanlaşmış öncü isimlerden biriydi.

Osmanlı'da Daktiloskopi Şube Reisliği ne zaman kuruldu?

Resmî kayıtlara göre Daktiloskopi Şube Reisliği, 17 Eylül 1910 tarihinde İstanbul Polis Müdüriyeti bünyesinde kuruldu. Yusuf Cemil Bey bu birimin ilk yöneticisi oldu.

Mano cinayeti neden işlediğini itirafında nasıl anlattı?

Mano, verdiği ifadede ticarethanedeki paraları ele geçirmek amacıyla dükkâna gittiğini, içeride gece bekçisi Kiyos'u bulduğunu ve Kiyos'un kendisini tanıdığı için geride tanık bırakmamak amacıyla cinayeti işlediğini söyledi.